مشکلات بینایی کودکان را جدی بگیرید

برای این که کودکان بتوانند متوجه توانمندی‌های خود بشوند و در محیط اطراف خود جستجو و کشف کنند باید از سیستم بینایی مناسبی برخوردار باشند. ضعف در بینایی را می‌توان از عواملی محسوب کرد که سبب می‌شود کودکتان نتواند بخوبی ارتباط برقرار کند و حتی اعتماد به نفس خود را از دست بدهد. در واقع کودکی که قادر به تشخیص شکل‌ها، حروف و اشیای اطرافش نباشد به مشکلات بسیاری برمی‌خورد و به همین علت هم اطمینان از سلامت چشم‌ها از همان ابتدای تولد نقش بسیار مهمی در آینده کودکان دارد و در نتیجه پیشگیری و درمان بموقع مشکلات چشمی از ضرورت‌هایی است که والدین باید به آن توجه ویژه‌ای داشته باشند.

اگرچه سیستم بینایی در ابتدای تولد جزو سیستم‌های تکامل نیافته است، اما در طول یک سال اول زندگی این تکامل صورت می‌گیرد. کودکی که بموقع متولد شده باشد می‌تواند قبل از هر چیز اول حرکت‌ها را تشخیص دهد. به این صورت که روی یک شیء تمرکز کرده و با چشم حرکات اشیاء را تعقیب می‌کند.

نوزاد در هفته اول تولد حرکات صورت مادر را می‌بیند، در 2 ماهگی می‌تواند نور روشن را وقتی در یک صفحه 180 درجه می‌گردد، تعقیب کند.

به گفته دکتر منصور حمیدی، پزشک و عضو هیات علمی دانشگاه، عضلات چشم در نوزادان در بدو تولد ناقص بوده و اغلب به بیرون یا داخل منحرف می‌شود و به آن انحراف چشم می‌گویند که اصطلاح پزشکی استرابیسم را برای این نوع نقص در کودکان و شیرخواران به کار می‌برند. حرکات ناهماهنگ چشم حتی می‌توانند به لوچ شدن چشمان نوزاد منجر شوند.

اگر استرابیسم یا انحراف چشم نوزاد تا 4 ـ 3 ماهگی به خودی خود برطرف نشود حتما باید توسط یک چشم‌پزشک بررسی شود. اگر استرابیسم درمان نشود حاصل آن تنبلی چشم یا آمبلیوپی خواهد بود.

در 3 ماهه اول زندگی قدرت درک رنگ هنوز تکامل نیافته و درک عمق نیز در طول سال اول باعث موازی شدن حرکت چشم‌ها می‌شود. در این میان مواردی که باید نوزاد قبل از 4 ـ 3 ماهگی برای اطمینان از عدم ابتلا مورد معاینه قرار گیرد شامل انحراف شدید چشم‌ها، عدم حرکت چشم قبل از 3 ماهگی، انحراف هر دو چشم به داخل، ثابت ماندن یک چشم در زمان حرکت چشم دیگر و تفاوت فاحش بین حرکات دو چشم می‌شوند.

اگر یک چشم کودک بر اثر انحراف چشم (استرابیسم)‌ نتواند خوب ببیند و هماهنگی چشم‌ها را بر هم زند، در چنین مواردی مغز تصویری از یک چشم دریافت نمی‌کند که درنهایت پس از مدتی مغز علائم ارسالی از چشم کودک مبتلا به استرابیسم را نادیده گرفته و در آخر کودک دچار تنبلی چشم و کاهش شدید دید می‌شود؛ البته این مورد در نوزادان نارس بیشتر صورت می‌گیرد.

به اعتقاد حمیدی در کل باید گفت 3 الی 4 ماه اول زندگی نوزاد، زمان بسیار مهمی از نظر تکامل بینایی است و توجه والدین و تشخیص بموقع چشم‌پزشک نقش تعیین‌کننده‌ای در بینایی نوزاد خواهد داشت.

در 4 ماهگی نوزاد قادر خواهد بود دست خود را به سمت اشیا برده و جسمی را که جلویش قرار دارد، گرفته و آن را در دهان بگذارد؛ البته در طول زمان، درک نوزاد با رشد بینایی وی از این کار ارادی‌تر می‌شود.

در 8 ـ 6 ماهگی، حرکات کودک به صورت چهاردست و پا بوده و شروع به غلت زدن می‌کند. این کار باعث تقویت بینایی نوزاد می‌شود. در حقیقت بعد از 6 ماهگی مرحله دید نوزاد به حالتی رسیده است که می‌تواند وقتی از هر دو چشم تصاویر جسم را دریافت کرد ترکیب تصاویر را در مغز خود حک کند. به این مرحله دید سه‌بعدی می‌گویند. در این میان لذتبخش‌ترین مرحله رشد کودک برای والدین 12 ـ 8 ماهگی یعنی زمانی است که نوزادتان می‌تواند حرکت کرده یا راه برود. توصیه می‌شود به جای این که به کودک خود راه رفتن زودتر از موعد را آموزش بدهید، او را به حرکت چهار دست و پا تشویق کنید، زیرا این عمل همان‌طور که گفته شد باعث ایجاد هماهنگی میان حرکات دست و چشم‌های نوزاد می‌شود. در این سن کودک قادر به درک عمق نیست، بنابراین پستی‌ها و بلندی‌ها را خوب درک نمی‌‌کند. در این حالت مثلا کودک متوجه نمی‌شود که لبه تخت درجایی تمام می‌شود و زمین پایین‌تر از آن سطح قرار دارد. به این ترتیب احتمال سقوط کودک بیشتر است و به همین دلیل باید دقت و مراقبت کافی انجام شود.

برخی اختلالات ممکن است در دوره نوزادی رخ دهند که از آن جمله می‌توان به حرکات دورانی و حرکات نامنظم چشم و حرکت چشم‌ها به چپ و راست اشاره کرد که به این اختلالات نیستاگموس می‌گویند. از علل این اختلال‌ها یکی ارثی بودن و دیگری ضعف بینایی است که از وجود نقص در مسیر عصبی از چشم تا مغز یا آلبینیسم (کمبود رنگدانه‌ها)‌ حکایت می‌کند و باید گفت بیشتر ناراحتی‌های مربوط به بینایی در نوزادان اگر در مرحله اول مورد توجه قرار گیرد قابل درمان و برطرف شدن است.

به طور کلی علائمی که نشانگر ضعف بینایی در نوزاد هستند شامل کودکی که سرش را به یک طرف خم می‌کند یا کودکی که از گوشه‌های خارجی چشم نگاه می‌کند، می‌شود. همچنین چپ شدن هر دو چشم، لوچ شدن چشم‌ها، حساس بودن بیش از اندازه نسبت به نورهای روشن و زیاد نزدیک نگه داشتن اشیاء را هم باید از جمله این علائم به حساب آورد.

نقش والدین در طول سال اول زندگی کودک و تکامل بینایی وی بسیار مهم است تا جایی که می‌توانند تا حد زیادی از مشکلات ناشی از اختلال در بینایی نظیر یادگیری و عدم اعتماد به نفس جلوگیری کنند، بنابراین به والدین توصیه می‌شود در صورت مشاهده انحراف چشم یا لوچی، کودک را نزد چشم پزشک ببرند. همچنین در صورت ابتلای اعضای خانواده کودک به ورم ملتحمه چشم باید اصول بهداشتی رعایت گردد و از تماس کودک با کودکان یا افرادی که به عفونت چشم مبتلا هستند، جلوگیری شود.

چنانچه چشم کودک قرمز شد یا ترشحات سفید و زردرنگ از آن خارج شد باید در اسرع وقت برای تشخیص عفونت به چشم پزشک مراجعه شود.

در ضمن آزمایش سنجش بینایی از 3 سالگی تا 18 سالگی باید به صورت مرتب انجام گیرد تا از سلامت بینایی کودکان مطمئن باشید. علاوه بر این، زمانی که علائمی از قبیل مالش مستمر چشم، حساسیت به نور، ضعف تمرکز و وضوح دید، سرخی دائمی چشم‌ها،‌ سفید شدن سیاهی مردمک چشم،‌ ناتوانی در خواندن تخته سیاه و نشستن نزدیک تلویزیون را در فرزندتان مشاهده کردید برای جلوگیری از ضعف بینایی و اختلال چشمی وی به چشم پزشک مراجعه کنید.

فرگل غفاری