کتاب‌های هندی!

کافی است در یکی از کتابفروشی‌های بزرگ راسته خیابان انقلاب، جایی کنار صندوق، 10 دقیقه‌ای به تماشا بایستید. خواهید دید که کتاب‌های عامه‌پسند چه پیشانی بلندی دارند و از میان آن همه کتاب انتخاب می‌شوند.

داستان‌های پاورقی روزنامه‌ها در دهه چهل، با مضامین عاشقانه، معمایی ـ پلیسی و جنایی طرفداران زیادی را جلب می‌کرد. یکی از معروف‌ترین نمونه‌های کتاب‌های عامه‌پسند، «امشب اشکی می‌ریزد» نوشته یک خبرنگار حوادث‌نویس به اسم کورس بابایی بود. او با استعدادی که در داستان‌پردازی داشت، حوادث واقعی را دستمایه قصه‌اش قرار می‌داد و با بال و پر دادن به آن قصه‌های پر سر و صدایی می‌نوشت.

بعد‌ها در دهه 60، نویسنده زنی به اسم نسرین ثامنی ظهور کرد که او هم رویه همیشگی را در پیش گرفت و شهرتی به‌دست آورد. اوایل دهه 70 نویسنده زن دیگری به اسم فهیمه رحیمی اولین داستان خود را با نام «بازگشت به خوشبختی» منتشر کرد. این کتاب با موفقیت غیرمنتظره‌ای مواجه شد و در مدت کوتاهی به چاپ‌های مجدد رسید.

اما بد نیست به نمونه موفقی از داستان‌های عامه‌پسند هم اشاره‌ای بکنیم. «بامداد خمار» نوشته فتانه حاج سیدجوادی ضمن وفاداری به ژانر خودش، وقار را هم حفظ کرده و با نثری آبرومند وارد بازار شد. از محبوبیت بامداد خمار همین بس که طی مدتی کمتر از 15 سال، به چاپ 44 هم رسید و هنوز این ماجرا ادامه دارد.

ادبیات عامه‌پسند، یک ژانر ادبی مستقل است. مخاطبان این ادبیات عامه‌ مردم هستند که به دنبال کسب آگاهی یا معلومات نیستند و کتاب برایشان یک نوع سرگرمی محسوب می‌شود. خواننده به دنبال پیدا کردن اندیشه خاصی نمی‌گردد و صرف پرداختن به امور روزمره و درگیر کردن احساسات او را راضی می‌کند. کتاب‌های شعر و رمان‌های عامه‌پسند، این توقعات را برآورده می‌کنند.

متاسفانه ادبیات به کار رفته در این شعر و داستان‌ها اغلب بسیار ضعیف و حتی پر غلط هستند. اجزای داستانی و شخصیت‌ها یک سیر منطقی را دنبال نمی‌کنند. شخصیت‌ها سیاه و سفید هستند. یعنی با مطلق خوبی و بدی روبه‌رو هستیم. با وجود این خواننده داستان را می‌پذیرد و به شرط برانگیختن احساسات و خلق ماجراهای احساسی تا آخر با آن همراه می‌شود. پایان خوش برای خواننده‌ها مهم است. نویسنده با دانستن این نکته، همیشه در پایان دختر و پسر را به وصال هم می‌رساند.

آدم‌های بد یا از بین می‌روند یا از کارهای بدشان پشیمان می‌شوند. آدم‌های خوب و مهربان هم خوشبخت و سعادتمند به زندگی ادامه می‌دهند. این خلاصه همه قصه‌های محبوب این سبک است.

شاید دانستن این مطلب جالب باشد که بسیاری از کتاب خوان‌های قهار با همین کتاب‌های عامه‌پسند شروع کرده‌اند، اما بسیار مهم است کسی که سابقه مطالعه این قبیل داستان‌ها را داشته، به آنها اکتفا نکند و سراغ نمونه‌های بهتر و گونه‌های دیگر هم برود. در واقع مطالعه عامه‌پسند‌ها در یک دوره محدود زمانی نه‌تنها منجر به کسب تجربه می‌شود، بلکه تمرین خواندن هم هست.

به دلیل تاکید داستان‌های عامه‌پسند بر امور عاطفی و احساسی،‌ خانم‌ها بخصوص دختران نوجوان مخاطبان اصلی این داستان‌ها به شمار می‌روند. شاید آنها بیشتر نیاز دارند تا احساسات مشترک را بیابند و با آدم‌ها همذات‌پنداری کنند.

عذرا جوانمردی