سوگ هنر در عزای حسینی

این روزها و شب‌ها علاوه بر تکیه‌ها، حسینیه‌ها و مساجد، مراکز فرهنگی و هنری کشور نیز میزبان سوگواران حسینی هستند. در تهران نیز اگر به تالار وحدت، برج آزادی، فرهنگسرای نیاوران، تئاتر شهر و فرهنگسراهای سطح شهر سر بزنید، شاهد اجرای تعزیه و دیگر آیین‌های ویژه این ایام خواهید بود.

در این میان، بنیاد رودکی عهده‌دار برگزاری بخش عمده‌ای از مراسم و آیین‌های هنری ویژه ماه محرم شده است که مهم‌ترین آن هرشب در تالار وحدت برپا می‌شود. خیمه‌ها و نجواها عنوان مجموعه‌ای هنری است که با کارگردانی رامین حیدری فاروقی و حضور 200 هنرمند شهرستانی به‌مدت 10 شب در این مکان اجرا می‌شود.

فاروقی که استقبال پرشور مردم از این مجموعه برنامه او را غافلگیر کرده است، در گفت‌وگویی می‌گوید: با توجه به کارهای مستندی که از فرهنگ عامه در گوشه و کنار کشور تهیه کردم، همیشه دوست داشتم تا برای پالایش و عرضه داشته‌های هنری این مردم کاری انجام دهم که این مجموعه را در همان راستا باید ارزیابی کرد.

نقطه تاکید برنامه خیمه‌ها و نجواها بر آواهای مذهبی چون چاووشی‌خوانی، اشتلم‌خوانی، نوحه‌خوانی و امام‌خوانی است و جنبه‌های نمایشی در اولویت دوم آن قرار می‌گیرند. مهم‌ترین ویژگی این مجموعه برنامه آن است که هر علاقه‌مند یا پژوهشگری در 10 شب بی‌آن که رنج سفر را برخود هموار سازد، می‌تواند با ده‌ها سنت و آیین عاشورایی و صدها هنرمند شهرستانی آشنا شود.

دیگر مجموعه برنامه هنری ویژه دهه اول محرم، اجرای تعزیه و مجالس شبیه‌خوانی در پای برج آزادی است که هرشب بعد از نماز مغرب و عشاء برگزار می‌شود. عظیم موسوی که مدیر هنری این برنامه است و بتازگی تعزیه به همت او در فهرست میراث معنوی یونسکو ثبت شده، در این باره می‌گوید: تعزیه بدون تماشاگر بی‌معنی است، برای همین ما این مجالس را در محلی برگزار می‌کنیم تا هرکس می‌خواهد به تماشای آن بنشیند.

او با اشاره به این که تعزیه هنری به تمامی ایرانی است، بر لزوم حمایت بیشتر مسوولان از آن تاکید می‌کند و ادامه می‌دهد: نباید بگذاریم تعزیه مثل نوحه‌خوانی با فرهنگ بیگانه و غیراصیل آغشته شود و رنگ و بوی اینجایی‌اش را از دست بدهد.

شبی که پای برج آزادی می‌رویم تا از نزدیک شاهد هنرنمایی گروه‌های تعزیه شویم، جمعیت انبوهی را نظاره‌گر هنرنمایی آنان می‌بینیم که سرمایه‌ای گرانبها به شمار می‌آیند و باید قدرشان را دانست. تعزیه تنها هنری است که در آن تماشاگر جزیی از اجرا می‌شود و با احساساتش به نمایش جان می‌دهد.

فرهنگسرای نیاوران نیز این ایام میزبان گروه‌های تعزیه است که علاقه‌مندان می‌توانند برای تماشای مجالس شبیه‌خوانی به آن مراجعه کنند.

مقتل نوشته مشترک محمودرضا رحیمی و فرهاد نقدعلی و با کارگردانی محمودرضا رحیمی، دیگر نمایش عاشورایی است که این روزها در تالار اصلی تئاتر شهر روی صحنه است. این اثر و نمایش خورشید کاروان که برای بیستمین سال پیاپی در ایوان شمس در حال اجراست و اپرای عاشورا، نشان می‌دهند که این تنها هنرمندان و هنرهای سنتی نیستند که به سوگ واقعه عاشورا می‌نشینند و قالب‌های نو نیز می‌توانند به‌خوبی روایتگر این حماسه باشند.

ارگ آزادی و فرهنگسراهای سطح شهر تهران نیز با برپایی نمایشگاه‌های هنری ویژه این ایام سیه‌پوش شده‌اند که مجموع این فعالیت‌ها نشان می‌دهد امسال برنامه ریزی مدیران و متولیان هنری برای بزرگداشت محرم و واقعه عاشورا بهتر از گذشته بوده است.

وقتی این مطلب را با حمید شاه‌آبادی، معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در میان گذاشتیم، او پاسخ داد: وظیفه نهادها و مراکز فرهنگی چون بنیاد رودکی و مرکز آفرینش‌های هنری این است که به تولید چنین آثاری و حمایت از هنرمندان سنتی بپردازند و آنها را به همان شکل اصیل و درستش به مردم معرفی کنند.

او با اشاره به این که توجه به سنت نباید ما را از قالب‌های نو هنری غافل سازد، ادامه می‌دهد: در آینده باید بر تعداد و کیفیت آثار هنری نو با موضوع عاشورا بیفزاییم که با توجه به توان هنری کشور و علاقه هنرمندان، این هدف دست‌یافتنی است.

شاه‌آبادی با تاکید بر جنبه‌های احساسی قوی حماسه عاشورا می‌گوید: این حادثه همه آن چیزهایی که یک هنر را از نظر اجرایی و محتوایی به اوج می‌رساند، دارد. حال اگر تولید هنری ما متناسب با بزرگی این واقعه نیست، باید به برنامه‌ریزی و عملکرد خودمان دوباره نگاهی بیندازیم تا بدانیم کاستی و کم کاری ما کجاست تا آن را رفع کنیم.