اندر مصائب بی‌خوابی

جالب است بدانید بسیاری از افرادی که دچار بی‌خوابی هستند، به پزشک مراجعه نمی‌کنند، زیرا به بی‌خوابی گذرا مبتلا هستند که بعد از مدتی برطرف می‌شود.

بی‌خوابی گذرا تنها به مدت چند روز تا یک ماه طول می‌کشد و اغلب در اثر استرس شدید، یک بیماری حاد یا خوددرمانی ایجاد می‌شود. بی‌خوابی گذرا درواقع بیشتر در سالمندان رواج دارد، ولی این بدان معنا نیست که تنها سالمندان به این عارضه مبتلا می‌شوند، بلکه ممکن است در هر سنی به سراغ افراد بیاید. اما بی‌خوابی مزمن، یک نوع بی‌خوابی است که بیشتر از چند ماه طول می‌کشد و معمولا دلایل مختلفی هم دارد.

این دلایل شامل علائم یک بیماری جسمی یا یک اختلال روانپزشکی مانند اضطراب و استرس است که بر این اساس شناخت دقیق علت بی‌خوابی به درمان آن کمک زیادی می‌کند.

به گزارش ایسنا، اضطراب به 2 صورت ساده و مزمن باعث بی‌خوابی می‌شود. اضطراب‌های ساده بیشتر در‌کودکی و نوجوانی منجر به بی‌خوابی می‌شود، مثل اضطراب قبل از امتحان یا موقعیت خاص، تغییر محل خواب، مسافرت و عواملی از این دست که در این موارد اغلب مشکل در آغاز خواب است. بندرت این حالت به صورت مزمن و طولانی درمی‌آید که مداخله دارویی الزامی می‌شود.

در جریان اضطراب‌های مزمن مثل اضطراب جدایی، ترس از خواب دیدن و کابوس، ترس از مردن و اتفاق ناگوار، افکار مزاحم وسواسی، شب ادراری و تنش‌های عضلانی مزمن، افراد دچار بی‌خوابی می‌شوند به طوری که هم در شروع خواب و هم در ادامه خواب دچار مشکل می‌شوند و بیدار شدن‌های مکرر باعث خستگی مفرط و خواب‌آلودگی در طول روز می‌شود.

پژوهشگران انجمن روان درمانی آلمان می‌گویند که افسردگی، استرس، عصبانیت، تماشای تلویزیون و کار کردن با رایانه اندکی پیش از خوابیدن، از عوامل موثر در بروز اختلالات خواب است.

محققان در توضیح نتایج بررسی‌های خود روی عوامل یاد شده در بروز اختلالات خواب می‌گویند: اشعه‌های منتشر شده از صفحه تلویزیون و رایانه، توزیع هورمون‌ملاتونین‌ که وظیفه تنظیم ریتم بدن در شبانه‌‌روز را عهده دارد، مختل می‌کند و در نتیجه، بدن خارج از وضع طبیعی خود مجبور است، بیدار باشد.

به گفته این محققان، اختلالات خواب، سلامت انسان‌ها را تهدید می‌کند و آنها را در معرض انواع بیماری‌های روحی ـ روانی و جسمی قرار می‌دهد. اختلال در خوابیدن می‌تواند باعث چاقی مفرط شده و در شرایط حاد، آغازی برای بیماری دیابت شود. همچنین اختلال در خواب، بویژه آن دسته از اختلالات ناشی از افسردگی‌، سبب مشکلات روانی می‌شود.

محققان معتقدند‌ تغییر سبک زندگی می‌تواند کمک موثری به بهبود وضعیت خواب این‌گونه بیماران کند. به عنوان مثال، تلاش برای کاهش تنش‌ها و استرس‌های روحی از جمله موارد مهمی هستند که می‌تواند در کاهش اختلالات خواب موثر باشد.

به گفته آنها یکی از مهم‌ترین روش‌ها در مقابله با اختلالات خواب، یکنواختی در زمان و چگونگی خوابیدن است که به مراتب تاثیر بیشتری نسبت به ساعات خوابیدن دارد.

فرد بیمار مبتلا به مشکلات نارسایی‌های خوابیدن در صورتی که در طول یک ماه، هفته‌ای 3 مرتبه دچار ناراحتی‌ها و مشکلات بی‌خوابی شود باید به پزشک مراجعه کند.

پژوهشگران به این نکته هم اشاره می‌کنند که بیماران مبتلا به بدخوابی یا بی‌خوابی باید بدانند لذت بردن از خوابیدن از زمان طولانی خواب مهم‌تر است. از جمله دیگر مواردی که می‌تواند بر اختلالات خوابیدن دامن بزند، وضع نامناسب نور و سر و صدا در شب است.

پژوهشگران براساس یافته‌های جدید خود معتقدند‌این که برخی افراد هنگام خوابیدن به سر و صداهای اطراف خود عادت کرده‌اند، اما همین سر و صداهای ناخواسته می‌تواند رفتار و روح و روان افراد را تحت تاثیر قرار دهد و سرمنشأ بسیاری از دیگر مشکلات روانی شود.

اولین اقدام برای درمان بی‌خوابی، ارزیابی دقیق مشکل بی‌خوابی است. گاهی افراد از بی‌خوابی شکایت می‌کنند، اما پس از بررسی مشخص می‌شود ‌ فرد با مشکل بی‌خوابی مواجه نیست، این حالت بیشتر در سنین بالا و در سالخوردگی دیده می‌شود که بیشتر ناخودآگاه از بی‌خوابی گله‌مند هستند، اما با واقعیت منطبق نیست و شرح حال دقیق می‌تواند در علت‌یابی بی‌خوابی کمک کند.

به عنوان مثال در جریان افسردگی، الگوی کلی خواب به هم می‌ریزد و بی‌خوابی اتفاق می‌افتد. طبعا در چنین حالتی توجه بیشتر به درمان علت بی‌خوابی یعنی افسردگی معطوف می‌شود و پس از مدتی بی‌خوابی نیز رفع می‌شود. بنابراین مطابق با علت بی‌خوابی و تشخیصی که مطرح می‌شود، طرح درمانی تنظیم می‌شود.

اگر بی‌خوابی به شکل مداوم و طولانی مدت ادامه پیدا کند، لازم است‌ به پزشک مراجعه شود تا عامل بی‌خوابی و راه درمان آن مشخص شود.

شب‌ زمان استراحت، بازسازی و رشد بدن است و هورمون رشد به نام ‌سوماتوتروپین‌ ترشح می‌شود که باعث رشد و ترمیم، بازسازی و تعویض سلول‌های از دست رفته و آسیب‌ دیده می‌شود. این هورمون با استفاده از همان انرژی که در طول روز و شب از طریق سوخت ‌و ساز چربی‌‌ها و کربوهیدرات‌ها به دست آمده است، ‌تولید می‌شود.

بنابراین مسلما تغذیه در اختلال خواب بی تاثیر نیست و این موضوع مورد تایید متخصصان تغذیه نیز قرار گرفته است.

دکتر سیدضیاءالدین مظهری، متخصص تغذیه در همین خصوص به فارس می‌گوید: خواب منظم بر جذب غذاها تاثیر مستقیمی‌ دارد و تغذیه مناسب بر خواب تاثیر ‌می‌گذارد.

به گفته او مصرف غذا‌های چرب بخصوص حاوی چربی‌های اشباع مانند فرآورده‌های گوشتی، خواب شبانه را مختل می‌کند.

این متخصص تغذیه ادامه می‌دهد: استفاده نامتعادل و نابجا از چربی‌ها می‌تواند خواب شبانه را مختل کند، بخصوص چربی‌‌های اشباع مثل فرآورده‌های گوشتی (همبرگر، سوسیس، کالباس و حتی کله‌پاچه)، خوردن انواع دسرها و شیرینی‌‌های خشک یا تر، تنقلات بی‌‌ارزش، مصرف ناکافی آب و جایگزین کردن آن با انواع نوشابه‌های رنگی و گازدار و بی‌‌گاز، مصرف الکل، نوشیدن بیش از حد قهوه و چای با قند یا شکلات و شیرینی و از همه مهم‌تر، مصرف زیاد فست‌فودها می‌‌تواند باعث سوء‌تغذیه و بی‌‌خوابی شود.

بنابراین زمان شام خوردن و مقدار و کیفیت غذا یکی از عوامل تاثیرگذار در بی‌خوابی و بدخوابی است. هر چه دیرتر شام بخوریم و فاصله شام خوردن تا خوابیدن کمتر باشد، ریتم خواب آشفته‌‌تر می‌شود. غذای سنگین هم خواب را دچار مشکل می‌‌کند.