تردیدهای روسیه

باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا با هدف رفع نگرانی روسیه سپتامبر 2009 میلادی ظاهرا با سپر موشکی خود از لهستان خارج شد ولی پس از چند ماه با موشک های پاتریوت به این کشور بازگشت. این‌که معادلات خارجی و عملکرد بین‌المللی آمریکا در قبال مسائل مختلف جهانی تغییر نکرده نه نکته جدیدی است و نه چندان غافلگیر کننده است. نکته حیرت انگیز آن است که روسیه دربرخورد با مسائل بین‌المللی که منافع مسکو را هدف قرار می‌دهد عمدتا روش انفعالی در پیش می‌گیرد.

ولادیمیر پوتین هنگامی که رئیس جمهور بود،رئیس‌جمهور روسیه در واکنش به طرح آمریکا برای استقرار سپر موشکی در لهستان گفته بود: برای هر سپری همواره می‌توان شمشیربرنده تری یافت ولی این گفته در حد شعار باقی ماند و هیچگاه جنبه عملی به خود نگرفت.

آیا روسیه منابع مالی لازم برای ساخت چنین شمشیری را نداشت و یا این‌که فاقد اراده لازم برای ورود به این عرصه بود؟

دراین میان روسیه برای دفاع از فضای سیاسی خود تقریبا واکنش عملی چندانی نداشت و در انفعال باقی ماند.

اقداماتی نظیر برگزاری تمرین حمله هسته‌ای به لهستان با مشارکت روسیه سفید بیشتر از آنکه اقدامی بازدارنده محسوب شود موجب افزایش تنش‌ها شد و زمینه را برای حرکت فعال رقیب آماده کرد. ورشو درواکنش به این اقدام روسیه خواستار استقرار نیروهای ناتو در لهستان شد و این درخواست، نوعی عقب نشینی مسکو را به دنبال داشت.

عملکرد نامناسب روسیه تابه آنجا پیش رفت که «رادک سیکورسکی» وزیر امور خارجه لهستان صراحتا گفت: هنگامی که 10 سال پیش لهستان به ناتو پیوست به مسکو اطمینان داده شده بود که هیچ نیروی ناتو در منطقه مستقر نخواهد شد ولی امروز شرایط امنیتی منطقه تغییرکرده است. این جمله بوضوح حکایت از آن داشت که ورشو و واشنگتن در برابر تعهدات 10 سال قبل خود هیچ مسوولیتی ندارند. به این ترتیب روسیه باردیگر درزاویه قرار گرفت.

برخی از تحلیلگران نبود منابع مالی و نیز شرایط اجتماعی و سیاسی خاص روسیه را عامل اصلی ناتوانی مسکو درعرصه دیپلماسی بین‌المللی توصیف می‌کنند ولی این همه ماجرا نیست.

روسیه برای ایفای نقش فعالتر در عرصه دیپلماسی به عوامل مهمتر دیگری نیز نیاز دارد:

1- روسیه قادر به تولید فرهنگ نیست و در نتیجه توانایی لازم برای تولید فرهنگ سیاسی را نیز ندارد.

2- روسیه فاقد جهان بینی لازم برای پشتیبانی از فرهنگ سیاسی خود است.

3- روسیه هنوز وارد فضای جنگ نرم بویژه در عرصه دیپلماسی نشده است.

4- و دست آخر این‌که روسیه در واکنش به مسائل مختلف بین‌المللی همواره با تردید و عدم قطعیت عمل می‌کند. این پدیده‌ای مزمن درعرصه سیاسی روسیه است.

محمدرضا عرفانیان