نگاهی به مستند شرق، دیوار، آفتاب
حکمت تاریخ
شرق، دیوار، آفتاب نام مستندی است به کارگردانی رامین حیدری فاروقی که برای گروه فرهنگ و معارف اسلامی شبکه اول سیما تهیه شده است. این مستند هم از نظر تکنیکی و فنی و هم از نظر موضوعی و پژوهشی از کیفیت بالایی برخوردار است و همین دلیلی بود تا در این فرصت مختصر به آن بپردازیم. رامین حیدری فاروقی، فعالیت فرهنگی خود را با نوشتن نقدها و مقالات سینمایی و تلویزیونی در مجلات سوره، سروش، صنعت سینما، گزارش فیلم و فصلنامه فارابی آغاز کرد و پس از ساخت چندین ویدئوکلیپ به مستندسازی روی آورد.
اما عمده فعالیتهای او به مستندسازی اختصاص دارد و مجموعه مستندهای رودی تا بهشت، گره، ابر، باد، ماه، دیدار، اینجا آفریقاست و شرق، دیوار، آفتاب از ساختههای اوست که برای تلوزیون تهیه شده که این آخری بهانهای بود برای پرداختن به خود اثر و سازندهاش. ضمنا او اکنون در کنار ساخت مستند به تدریس در دانشگاه سوره نیز مشغول است. مستند شرق، دیوار، آفتاب در 20 قسمت 30 دقیقهای، به مدت 58 روز در کشور چین و در شهرهایی همچون شانگهای، پکن و... تصویربرداری شده است. این مجموعه نگاهی دارد به شخصیت سید اجل شمسالدین بخارایی که سیدمحسن حسینی به جای او نقشآفرینی کرده است. سید اجل شمسالدین بخارایی سالیان پیش به چین مسافرت میکند و مورد توجه امپراطوری چین قرار میگیرد و به مقام استانداری در آن کشور دست مییابد. این مجموعه مستند از زاویه دید این شخصیت خلق شده است. البته صدای راوی از رویا نونهالی است که پیش از این نیز در مجموعه مستند اینجا آفریقاست با حیدری فاروقی همکاری داشته و هم نقش بازیگر و هم نقش راوی را در آن مستند بخوبی اجرا کرده است. موضوع مستند شرق، دیوار، آفتاب اهمیت معماری به عنوان اولین خاستگاه بشر است. اما با تماشای دقایقی از آن قطعا متوجه خواهید شد که موضوع و گستره بحث این مستند فراتر از موضوع صرف معماری است. ساختار منسجم آن به گونهای است که گویی دوربین به دنبال کشف حقایق و یافتههای جدیدی است. اثر به دنبال کشف معانی و اصول، آثار هنری و معماری و نیز سنتها و آیینهایی است که به طرز شگفتانگیزی در تاریخ هر دو کشور، یعنی ایران و چین وجود دارد. اما کار به همینجا ختم نمیشود و فاروقی گاهی نشان میدهد که اتفاقا سازه یا تفکر ایرانی از کیفیت و معنویت بالاتری برخوردار است و چند برابر ارزش دارد. البته این به هیچ وجه مبنی بر یکجانبهگرایی او نیست و او سعی کرده در این مستند اعتدال را حفظ کند و اگر در جایی فرهنگ غنی و حتی باارزشتری را مشاهده کرد آن را ثبت و رسالت هنریاش را به خوبی ادا کند. نمایش فرهنگ درست شهروندی و عبور و مرور و از این دست موارد، اگرچه موضوع اصلی این مستند نیست و صرفا در خلال مستند و به طور مختصر به آن پرداخته میشود، اما این اعتدال و رسالت فاروقی را به خوبی نشان میدهد. همانطور که ما در فرهنگ اسلامی خودمان نیز داریم که هرکجا نکته، حرف و علم مفیدی برای آموختن وجود دارد باید آن را آزاداندیشانه پذیرفت و برای رشد و تعالی خود از آن بهره برد، حتی اگر در سرزمین چین باشد. در شرق، دیوار، آفتاب که متن آن را نیز فاروقی نوشته است، مسعود مسجدی آرانی، امیرخسرو شاهوردی و خود فاروقی به عنوان تصویربردار، کسری کریمی در سمت مدیر تولید، امیرخسرو شاهوردی به عنوان تدوینگر و نیز فردین خلعتبری به عنوان آهنگساز حضور دارند. موفقیت این مجموعه مستند تنها به زحمات و تلاشهای رامین حیدری فاروقی محدود نمیشود و باید پذیرفت که اینگونه کارها یک همدلی و تلاش گروهی را میطلبد که خوشبختانه در این مستند و گروه سازندهاش به شکل مطلوبی وجود داشت.
حسین گودرزی
گفت و گو
