سینمای دفاع مقدس برای بقا می‌جنگد

زمانی ساخت فیلم‌های جنگی در کشور ما یک سنت بود؛ سنتی که هم از سوی هنرمندان و هم مسوولان و البته از سوی مخاطبان گرامی داشته می‌شد و هر ساله شاهد ساخت انواع و اقسام فیلم‌های جنگی در بخش‌های مختلف بودیم. اما همچنان که جامعه ما در حال گذر از مقطعی به مقطعی دیگر بود، ناگهان سینمای دفاع مقدس کمتر و کمتر به چشم آمد. حالا هم که انگار از سینمای دفاع مقدس جز بیرقی مانده در یک کارزار ناتمام، چیزی باقی نمانده است.

یک سینمای از یاد رفته

براستی بر سینمای دفاع مقدس ما چه رفت که اکنون خیلی‌‌ها از آن به عنوان یک «نوستالژی» نام می‌برند. حمید بهمنی فیلمسازی است که یکی از آثار انگشت‌شمار سینمای دفاع مقدس را در چند سال اخیر جلوی دوربین برده است و با وجود آن که فیلمش توانسته در جشنواره فجر آن سال جایزه بگیرد، هنوز که هنوز است امکان پخش نیافته است. بهمنی با گلایه از وضع موجود به «جام‌جم» می‌گوید: به نظر من ناقوس فراموشی سینمای جنگ به صدا درآمده است. البته آنهایی که علاقه‌مند فرهنگ جبهه و جنگ و اساسا آن شخصیت‌ها هستند، به اندازه بضاعتشان تلاش می‌کنند چراغ این سینما را روشن نگاه دارند.

سینمایی که روشنی‌بخش فرهنگ دفاع مقدس، فرهنگ ملی و دینی ما بود آرام آرام به فراموشی سپرده می‌شود. سینمایی که زمانی سمبل پویایی و جریان‌سازی سالم فرهنگی در جامعه بود، اینک در نازل‌ترین شکل ممکن عرض اندام کرده است.

این همان موضوعی است که عبدالله باکیده، کارگردان فیلم جنگی پوتین به آن اشاره می‌کند: «تا آنجا که من خبر دارم در حال حاضر هیچ کاری به طور مستقیم درباره دفاع مقدس ساخته نمی‌شود. البته کارهایی در تلویزیون انجام می‌شود که به خودی خود نویدبخش است. ما مسائل بسیاری داریم که مستقیما به 8 سال دفاع مقدس مربوط است، ولی در طول این سال‌ها کمتر به آنها پرداخته شده است. به نظرم با توجه به وضعیت موجود دولت باید کمک کند تا این‌گونه سینمایی به شکل مناسب‌تری تولید، عرضه و دیده شود.

معضلی به نام اکران

البته واقعیت این است که همه مسائل محدود به تولید این‌گونه فیلم‌ها نمی‌شود. بحث اکران این فیلم‌ها، همان چیزی است که محل مناقشه تهیه‌کنندگان، سینماداران و مسوولان بوده است.

محسن علی‌اکبری که چندی پیش فیلم پاداش سکوت را به تهیه‌‌کنندگی او دیدیم، در این‌باره به فارس می‌گوید: اکران فیلم‌های ارزشی و آثار دفاع مقدس یک گروه سینمایی می‌خواهد و با اکران این دست فیلم‌ها، در چند سالن سینمای درجه 2، نمی‌توان آینده خوبی را برای سینمای فرهنگی و ارزشی کشور متصور شد.

علی‌اکبری، اکران فیلم‌های دفاع مقدس را یکی از معضلات این‌گونه سینما می‌داند و می‌گوید: «علاوه بر تولید فیلم‌های سینمای دفاع مقدس، به نمایش گذاشتن این آثار هم معضل دیگری است که تهیه‌کنندگان با آن مواجه هستند، مدت‌ها از تولید فیلم «آن مرد آمد( »ساخته حمید بهمنی)‌ می‌گذرد، اما هنوز نتوانسته‌ام فیلم را به نمایش بگذارم که این مساله نشان از عدم مدیریت قاطع فرهنگی است. اختصاص دادن چند سینما برای فیلم‌های فرهنگی و فیلم‌های دفاع مقدس چاره کار نیست، باید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یکی از 5 گروه سینماها را برای نمایش فیلم‌های فرهنگی از صاحبان سینما اجاره کند تا فیلم‌های فرهنگی و ارزشی بتوانند در 20 سالن سینما به نمایش درآیند.»

اشاره علی اکبری به نوع اکران فیلم «آن مرد آمد» است که به گفته حمید بهمنی، کارگردان این فیلم ظاهرا قرار است تنها در 4 سینما روی پرده برود. حمید بهمنی در این باره می‌گوید: سینمای دفاع مقدس تنهاترین، خالص‌ترین و صادق‌ترین سینمای ملی ما بعد از انقلاب است که هنوز به جایگاهی که باید، مشرف نشده است. آیا شأن سینمای دفاع مقدس که فرهنگ ارزشی و ایمانی را در جامعه ما بهینه کرده، این است که در هیچ شکل ممکن به حساب آورده نشده و در هیچ جای سیاست‌های فرهنگی مسوولان فرهنگی ما دیده نشود؟ در حال حاضر، سینمای دفاع مقدس متولیان بسیاری دارد، اما خروجی نهایی این آثار بشدت کم شده است. تولید سینمای دفاع مقدس در سال 74 به 25 فیلم در این زمینه رسیده بود که هم تهیه‌کنندگان و هم سینماداران از آن استقبال می‌کردند، اما بازده این سینما در حال حاضر بشدت کم شده و بعید است به تعداد انگشتان یک دست هم برسد.

کمبود امکانات نظامی

موقعیت سینمای دفاع مقدس در آستانه بیست و نهمین سالگرد آغاز دفاع مقدس احتمالا چندان قابل دفاع نباشد. سخت گیری در ارائه امکانات و تجهیزات جنگی، عدم تضمین فروش این فیلم‌ها، نوع سیاست‌های مسوولان ، فاصله گرفتن از زمان جنگ، رویکرد تازه جامعه به آثار دیگر و البته بی‌مهری خود کارگردانان این حوزه برای ادامه کار در این ژانر، همه و همه از مسائلی است که اسباب کم‌رونق شدن این نوع سینما را فراهم آورده است.

«به کبودی یاس» یکی از انگشت‌شمار فیلم‌هایی است که بتازگی در حوزه سینمای دفاع مقدس ساخته شده، اما ظاهرا مشکل اکران پیدا کرده است. ابراهیم اصغری، تهیه‌کننده این فیلم می‌گوید: سینمای دفاع مقدس مانند بچه‌های دفاع مقدس، مظلوم واقع شده است. این گونه از سینما به حمایت اقتصادی مراکز فرهنگی کشور که امکان تولید فیلم دارند، نیاز دارد. از سوی دیگر تجهیزات و امکانات نظامی لازمه تولید آثار جنگی است و باید فرماندهان نظامی با ارائه تجهیزات و ادوات نظامی این گونه از سینما را حمایت کنند و حمایت‌ها باید دور از شعار و حرف و سخنرانی باشد.

وی در ادامه می‌افزاید: با توجه به وضعیت اکران فیلم‌ها در کشور و پیشداوری صاحبان سینماها و شرکت‌های پخش، مبنی بر فروش نرفتن فیلم‌های دفاع مقدس، عملا توزیع و پخش این گونه سینمایی دچار مشکل شده و سینمای دفاع مقدس از گردونه اکران حذف شده است. متاسفانه وضعیت اکران فیلم‌ها در سینماها بر مبنای بازده اقتصادی تعریف شده و جایی برای فیلم‌های فرهنگی و دفاع مقدس در اکران سینماها وجود ندارد. اگر فکری برای اکران فیلم‌های جنگی نشود، زحمات عده‌ای از هنرمندان که برای ساخت آثار جنگی تلاش کرده‌اند به هدر خواهد رفت. متولیان فرهنگی کشور باید فکری به حال اکران فیلم‌های دفاع مقدس کنند تا این فیلم‌ها حتی در تعداد اندکی از سینماها روی پرده برود.

عقبه درخشان سینمای دفاع مقدس

واقعیت این است که عقبه سینمای دفاع مقدس بسیار طولانی و درخشان است و بسیاری در آن ذوق‌آزمایی کرده‌اند.

جدا از اسامی‌ مثل ابراهیم حاتمی‌کیا، زنده‌یاد رسول ملاقلی‌پور، احمدرضا درویش، عزیزالله حمید‌نژاد و ... کسان دیگری هم بوده‌اند که به نوعی در این زمینه به صورت غیرمستقیم فیلم ساخته‌اند. بهرام بیضایی، احمد امینی، سیروس الوند، رخشان بنی‌اعتماد، مسعود کیمیایی و ... فیلمسازانی هستنند که پاره‌ای از بهترین آثارشان را در این زمینه جلوی دوربین برده‌اند. در واقع جنگ هشت‌ساله علتی شد تا عده‌ای از بهترین فیلمسازان این دیار اثری با موضوع فوق خلق کنند. اما زودتر از آنچه باید به ایستایی رسید.

هرچند عده‌ای معتقدند همچون ادبیات دفاع مقدس، سینمای دفاع مقدس نیز پس از سال‌ها از خاتمه جنگ، امکان بروز و ظهور می‌یابد، اما انگار گذشت بیش از 2 دهه از پایان جنگ، نشانه خوبی است که باید به چرایی عدم این اتفاق در سینما و ادبیات حوزه جنگ دقیق شویم و علت‌های آن را جستجو کنیم. هرچند برای خیلی‌ها هنوز واقع‌نگاری حقیقی جنگ در حوزه سینما آغاز نشده است و چشم امید به سال‌های بعد دوخته‌اند.