آسفالت هویت

خانه‌هایی که روزگاری در محله‌ای باعث برو بیا بوده‌اند و این روزها چون بر پیشانی‌اشان نوشته‌اند فرسوده، محکوم و محتوم به مرگ هستند، اما در میان این همه گرد و غبار و این همه شلوغی، هیچکس به این موضوع فکر نمی‌کند که خانه‌ها که کهنه می‌شوند باید تخریب شوند، اما محله‌ها که کهنه شوند، قیمتی می‌شوند. نباید دستشان زد.

نباید حس خوبشان را لحظه‌ای از بین برد چه برسد به این‌که کاملا محو شوند. محله که قدیمی بشود اصلا می‌شود. هویت، می‌شود باور و می‌شود تمام آن چیزی که شخصیت اجتماعی بسیاری از ما را در گذشته تشکیل داده که امروز این شده ایم و آن.

نگاه کنید به این‌که در همین چند سال گذشته چند محله قدیمی تهران با شعار نوسازی بافت‌های تاریخی تخریب شدند و گویا همراه خاک و آوارهایی که به حاشیه تهران برده شد، خرده فرهنگ‌های تشکیل شده در محله‌های تهرانی و هویت محله محوری نیز به همراهش به حاشیه رفته است.

خانه‌هایی قدیمی که بر سر در ورودی‌اشان کاشی آیت‌الکرسی رخ‌نمایی می‌کرد، اکنون کجا هستند؟ اصلا سقاخانه‌هایی که امید می‌شدند برای دل نا امیدی، اکنون کجای این شهر بی‌در و پیکر و نوسازی شده، یافت می‌شوند؟ از همه مهمتر آدم‌هایی که پسوند نام فاملیشان با نام محله‌اشان زینت می‌گرفت، بعد از نوسازی کجا رفته‌اند؟

چند نفر را می‌شناسید که پسوند فامیلی‌اشان دولابی است. نه شمیرانی است یا لواسانی. مثال زیاد است، اما در وانفسای نوسازی شهر تهران اکنون تنها زمین‌های ساده ماند‌ه‌اند که البته به یمن الطاف شهرداری آسفالت شده‌اند تا خاشاک به هوا برنخیزد و تک‌خانه‌هایی که صاحبانشان توان مالی نداشته‌اند که به جایی دیگر نقل مکان کنند.

به جای خانه‌های فرسوده برج روی برج می‌سازند و به خورد مردم خانه خراب می‌دهند بی‌آن‌که بدانند که این برج‌ها هیچ‌کدام هویت‌سازی نشده است. همه به برج‌ها به دید خوابگاهی نگاه می‌کنند که شباهنگام در آنجا غذایی بخورند و فردایش آماده روز کاری دیگر.

از دیدی دیگر بسیاری از محله‌هایی که اکنون در محدوده بافت فرسوده تهران قرار گرفته‌اند در مناطق 12 و 14 و یا 15 تهران قرار گرفته‌اند؛ یعنی محلاتی که شاید با نگاهی بتوان گفت هسته اصلی شهر تهران در آنها شکل گرفته است. حال با توجه به این‌که شهرداری در بسیاری از شعار‌های خودش محله محوری را شعار قرار داده است. شاید بیان این پرسش در این مجال خالی از لطف نباشد و از مسوولان نوسازی شهر تهران پرسیده شود؛ برای بازیابی هویت تخریب شده این محلات تهران چه کرده‌اند.

اصلا این یک پرسش اساسی است که تاکنون برای این امر که پس از نوسازی محلات قدیمی تهران که با تخریب کوچه‌های بسیاری نیز در این راستا همراه بود برای مانایی نام شهدای این کوچه‌ها که با تخریب کوچه‌ها نامشان نیز همراه کوچه پاک شده، چه کرده ایم؟

مهدی نور‌علیشاهی