غولی که نمی‌خوابد

 مین‌فریم‌ها تفاوت‌های چشم‌گیری با کامپیوترهای معمولی دارند، برای مثال کامپیوتر خانگی شما که با ویندوز اکس‌پی کار می‌کند، حداقل به 256 مگابایت حافظه اصلی نیاز دارد تا بتواند سیستم‌عامل را بالا بیاورد. اما در یک مین‌فریم 16 گیگابایت حافظه اصلی تنها برای بالا آوردن سیستم‌عامل لازم است. و حداقل حافظه پیش‌بینی شده برای آن است.

در اینجا قصد آن نیست که سخت‌افزار یک مین‌فریم، یا شیوه پردازش دستورات را تشریح کنیم، بلکه می‌خواهیم معرفی اجمالی از یکی از سیستم‌عامل‌های مخصوص برای مین‌فریم‌های غول کامپیوتری دنیا، IBM، ارائه بدهیم. سیستم‌عاملی که به‌خاطر میزان و سرعت پاسخ‌دهی‌اش مشهور است و لقب سیستم‌عامل بی‌خواب را یدک می‌کشد.

z/OS، سیستم عاملی 64 بیتی برای مین‌فریم‌ها است و خالق آن شرکت آی‌بی‌ام. z/OS نسل بعدی سیستم‌عامل OS/390 است که آن هم به نوبه‌ خود در ادامه‌ MVS معرفی شده و مجموعه‌ای محصولات جدا از هم را به یکدیگر مرتبط ساخته است. z/OS خصیصه‌های سیستم‌عامل‌های مدرن را دارد و از طرفی بیشتر دستورالعمل‌هایی را که در دهه‌ 1960 و دهه‌های بعد از آن مورد استفاده بوده، هنوز پشتیبانی می‌کند و در اصل، یکی از فلسفه‌های وجودی z/OS سازگاری فوق‌العاده‌ آن با فن‌آوری‌های گذشته است. این نرم‌افزار از OS/390 شکل گرفته و در اکتبر سال 2000 معرفی شده است.

z/OS فن‌آوری‌های اصلی مرتبط با مین‌فریم را پشتیبانی می‌کند، فن‌آوری‌هایی نظیر CICS، IMS، DB2 و ...؛ اما در عین حال z/OS جاوای 64 بیتی، C و C++ را هم پشتیبانی می‌کند، همچنین یونیکس، API و برنامه‌های کاربری با سیستم فایلی سلسله مراتبی HFS و ZFS  لینوکس و یونیکس. در نتیجه حالا می‌توان روی این سیستم عامل بانک اطلاعاتی اوراکل و SAP را نیز نصب کرد. z/OS می‌تواند از طریق TCP/IP ارتباط برقرار کند و این ارتباط شامل IPV6 و یک سرور استاندارد Http هم می‌شود و البته در کنارش سرویس‌های متداول دیگری همچون FTP، NFS و CIFS/SMB را هم می‌توان از این سیستم‌عامل انتظار داشت. یکی دیگر از فلسفه‌های طراحی این سیستم عامل، پشتیبانی فوق العاده بالای کیفیت سرویس‌دهی است.

z/OS یک مدیر بارکاری2 و توزیع‌کننده منحصربه‌فرد دارد که قادر است به‌طور خودکار تعداد بسیار زیادی از بلوک‌های کاری را که در فضاهای آدرس‌دهی جداگانه و محافظت‌شده توسط پسورد اجرا می‌شوند، با استفاده از اهداف قابل تنظیم تجاری مدیریت کند. به هرحال، مین‌فریم‌های مدرن آی‌بی‌ام دو مرحله‌ بیشتر از مجازی‌سازی3 را دارا هستند: LPARS  و z/VM. بدین ترتیب، با کمک توابعی که به‌طور سخت‌افزاری پیاده‌سازی شده‌اند، پشتیبانی از لینوکس و سولاریس و حضور z/OS و zVM، می‌توان برنامه‌های کاربردی جدید را با سرعت بیشتری برای این سیستم‌عامل ایجاد کرد.

z/OS از ابتدای آغاز به کارش، از مدل آدرس‌دهی سه‌گانه4 پشتیبانی کرده است. این سیستم‌عامل از نسخه 5/1 قادر بوده است تا هم در حالت 31 بیتی ESA/390 و هم در حالت 64 بیتی معماری/z5 اجرا شود. به این ترتیب روی سخت‌افزارهای قدیمی‌تر هم قابل اجراست، اما تنها سخت‌افزارهای معماری/z جدیدتر سال 2000 به بعد می‌توانند کدهای 64 بیتی را اجرا کنند.

آی‌بی‌ام از 31 مارس 2007 پشتیبانی نسخه 1.5 این سیستم عامل را قطع کرد. حالا z/OS تنها روی مین‌فریم‌های با معماری معماری/z اجرا می‌شود. البته برنامه‌نویسان برنامه‌های کاربری کاری به این چیزها ندارند و هنوز هم می‌توانند از هر حالت آدرس‌دهی که بخواهند استفاده کنند و تمام برنامه‌ها صرف‌نظر از نوع آدرس‌دهی‌شان بدون نیاز به تغییرات قابل اجرا روی نسخه جدید هستند. به هرحال تعداد رو به رشد میان‌افزارها و برنامه‌هایی چون DB2 نسخه هشت و بالاتر،  همگی از آدرس‌دهی 64 بیتی استفاده می‌کنند.

آی‌بی‌ام این سیستم عامل را به عنوان یک سیستم عامل Flagship معرفی کرده است، و این یعنی توسعه آن تداوم خواهد داشت. این سیستم‌عامل برای عملیات پیوسته و با حجم بالا، امنیت و پایداری خوبی دارد. این سیستم عامل، محبوب‌ترین سیستم عامل در میان مین‌فریم‌ها است.

در صورت علاقه  به آشنایی بیشتر با این سیستم‌عامل محبوب به آدرس‌های زیر هم سری بزنید:

http://tinyurl.com/ne7r69

http://tinyurl.com/kj9l7a

http://tinyurl.com/mjkx6j

محمد کاظمی

پی‌نوشت

1. Mainframes

2. Workload Manager

3. Virtualization

4. Tri-modal Addressing

5. z/Architecture