دستیابی به آرزوهای بزرگ

در سال اول انقلاب شرایط و فضای ورزش همچون دیگر موضوعات و دستگاه‌های جامعه متاثر از جو خاصی قرار داشت که معقول و طبیعت هر انقلابی است.

در همین دوران پرتلاطم، المپیک 1980 مسکو به عنوان یک میدان بزرگ و مهم محک مناسبی جهت اثبات شایستگی ورزشکاران آماده و پرانگیزه ایرانی برای افتخارآفرینی و کسب مدال‌های رنگارنگ بود، اما اشغال افغانستان توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق و تحریم این بازی‌ها از سوی جمهوری اسلامی ایران و چند کشور دیگر، دامنه فعالیت و بازتاب این بازی‌ها را کوتاه و در نهایت ورزشکاران ایرانی هم از این ظلم‌ستیزی تبعیت کردند و از خیر مدال و افتخار در این المپیک گذشتند. همان‌گونه که کاروان ورزشی کشورمان از حضور در بازی‌های المپیک 1984 لس‌آنجلس خودداری کردند تا نشان دهند همچنان به اهداف و آرمان‌های انقلاب در جهت مبارزه با استکبار معتقد و مومن هستند.

فراموش نکنیم در شرایطی ورزش ایران از افتخارات و موفقیت‌های احتمالی در 2 المپیک یاد شده خود را محذور کرد که بدون شک شانس و توانمندی بسیاری برای تصاحب مدال‌های رنگارنگ و حتی طلایی آن دور از دسترس ورزشکاران کشورمان نبود.

اولین حضور المپیکی

المپیک 1988 سئول کره جنوبی در واقع اولین حضور المپیکی ورزش ایران بود که موفقیت قابل توجهی نصیب ورزش کشورمان نشد و تمام موفقیت و ارمغان کاروان اعزامی به تک مدال نقره عسکری محمدیان محدود شد که در فینال با یکی از پر مدال‌ترین و نوابغ کشتی آن دوران یعنی سرگئی بلاگازوف دست و پنجه نرم کرد و در نهایت با کسب مدال نقره آبروی ورزش ایران را خرید تا همچون بازی‌های المپیک 1948 لندن کاروان ورزشی بدون مدال راهی وطن نشود

طلای سلیمانی نگاه هیات دولت را به ورزش تغییر داد

در فاصله المپیک 1988 تا 1992 بارسلون تحول و افتخارات قابل توجهی در رشته‌های مختلف و بخصوص کشتی‌گیران کشورمان در مسابقه‌های قهرمانی آسیا، بازی‌های آسیایی و رقابت‌های جهانی حاصل شد. در این میان کسب اولین مدال طلای کشتی قهرمانی جهان در سال‌های پس از انقلاب توسط علیرضا سلیمانی در مسابقه‌های 1989 مارتینی سوئیس بازتاب وسیعی در کشور و حتی خارج از کشور داشت و شور و هیجان خاصی را در جامعه و بویژه در نزد جوانان و اهالی کشتی به همراه داشت.

ابعاد و ویژگی‌های طلای سنگین وزن جهان در حالی برای اولین بار در تاریخ کشتی کشورمان رقم خورد که علیرضا سلیمانی توانست با پیروزی بر قهرمان مشهور آمریکایی در فینال یعنی بوریس بومگارتنر که صاحب چندین مدال طلا و نقره در المپیک و مسابقه‌های جهانی بود بعد از 16 سال انتظار و پس از مسابقه‌های جهانی 1973 تهران بار دیگر کشتی ایران را صاحب مدال طلا کند. از ویژگی‌های سکوی قهرمانی سنگین وزن مسابقه‌های جهانی 1989 مارتینی که علیرضا سلیمانی برصدر آن ایستاد تداعی قهرمانی جهان پهلوان تختی در المپیک 1956 ملبورن بود که کشتی‌گیران شوروی و آمریکا زیر دست قهرمانان ایرانی قرار گرفتند.

کسب مدال طلای جهان توسط علیرضا سلیمانی فراتر از یک پیروزی و افتخار آفرینی برای تنها یک رشته ورزشی همچون کشتی بازتاب و جلوه‌گری داشت و اثرات و تبعات مثبتی را برای کل ورزش کشور به همراه داشت. ورزش ایران و بخصوص رشته افتخارآفرینی همچون کشتی سال‌ها انتظار کشید تا در یک میدان بزرگ جهانی شاهد بر افراشته شدن پرچم ایران و نواخته شدن سرود ملی کشورمان باشیم.

در واقع طلای سلیمانی که خلا‡ سالیان دراز ورزش ایران را به نوعی برطرف و سرپوش گذاشت باعث شد تحول و توجه دولتمردان نسبت به مقوله ورزش به رویکرد جدی‌تری تبدیل شود و جایگاه ورزش برای مسوولین روشن‌تر و بحث کمی و کیفی ورزش با سرعت بیشتری در دستور کار قرار بگیرد.

به عبارتی دیگر علیرضا سلیمانی را باید پرچمدار و طلایه‌دار روند طلایی کشتی‌گیران کشورمان در مسابقه‌های جهانی پس از پیروزی انقلاب معرفی کرد. این سرآغازی شد برای خودباوری ابراز و شایستگی بیشتر ملی‌پوشان ایرانی در عرصه رقابت‌های جهانی تا جوان‌ها با انگیزه بیشتری در راه پوشیدن پیراهن ملی و دستیابی به مدال‌های جهانی تلاش کنند. نوار طلایی کشتی توسط آزادکاران در دهه 90 میلادی بعضا به صورت مستمر و متوالی و حتی متناوب ادامه داشت.

مجید ترکان در مسابقه‌های جهانی 1990 توکیو سرانجام با کسب مدال طلایی که در حضور و با پیروزی بر والنتین یوردانف سلطان و نابغه پرافتخار کشتی بلغارستان به سینه خود آویخت کلکسیون مدال‌های جهانی خود را کامل و به 3 مدال طلا، نقره و برنز برساند.

شکوه قهرمانی امیررضا خادم

تیم ملی کشتی آزاد کشورمان در پیکارهای جهانی 1991 وارنا بلغارستان به رغم آن‌که دستخوش چند جابجایی و تغییراتی در ترکیب خود شده بود، اما باز هم صاحب‌گردن‌آویز طلا شد، این بار مرد طلایی کشتی‌آزاد ایران کسی نبود جز امیررضا خادم که موفق شد مدال برنز جهانی توکیو را به طلای وارنا تبدیل و ترقی بدهد.

اوج شکوه قهرمانی ملی‌پوش 74 کیلویی ایران با نمایش تحسین‌برانگیز امیررضا خادم مقابل سیاهپوست مشهور آمریکایی یعنی کنی ماندی پرادعا متجلی شد که در میان تعجب‌ همگان توانست با 2 بار اجرای زیبای فن بارانداز شایستگی و توانمندی خود را به رخ این آمریکایی بکشاند. ثانیه‌های تلخی که بر اثر باراندازهای بدون نقص قهرمان با اخلاق کشتی ایران هرگز از خاطره دارنده مدال طلای مسابقه‌های جهانی 1989 مارتینی سوئیس پاک و فراموش نخواهد شد.

طلای اکبر فلاح

2 سال بعد در مسابقه‌های جهانی 1993 تورنتو کانادا با وجود حضور مردان با تجربه اما این بار جورکش تیم‌ملی و تنها مرد طلایی کشتی ایران اکبر فلاح در وزن 68 کیلو بود که در حضور مدعیان و نامداران بسیار تا فینال پیروزمندانه پیش رفت و در آخرین مسابقه هم موفق شد با شایستگی و دیکته کردن قدرت و تکنیک خود مقابل یک روسی کشتی بلد به نام وادیم بوگایف اردوی کشتی ایران را طلایی کند.

روس‌ها و خادراتسف مبهوت سبک و پهلوانی رسول خادم

در رقابت‌های جهانی 1994 استانبول تیم‌ملی کشتی آزاد ایران با ترکیبی پر قدرت و در اختیار داشتن جمعی از بهترین‌ها شایستگی کسب اولین عنوان قهرمانی تیمی‌ جهان پس از پیروزی انقلاب را هم داشت اما بر اثر اشتباه کوچک ملی‌پوش وزن 62 کیلوی خود عنوان چهارمی جهان را با قهرمانی جهان عوض کرد.

سوای افسوسی که برای کشتی ایران در آستانه کسب سومین مقام قهرمانی در تاریخ حضور در مسابقه‌های جهانی برای جامعه کشتی کشورمان باقی‌ماند اما گردهمایی برگزیدگان کشتی دنیا شاهد شکوفایی و ظهور بزرگمردی به نام رسول خادم بود که با ارائه سبکی متمایز و نمایشی از فنون زیبا و بکر کشتی ایرانی، حیرت همگان را برانگیخت.

رسول که طی 3 سال حضور در مسابقه‌های جهانی و المپیک به رغم صعود از سکوی قهرمانی و دریافت مدال‌های رنگارنگ از داشتن مرغوب‌ترین مدال زرین بی‌نصیب مانده بود، سرانجام حقانیت خود را در جهان کشتی و در استانبول ترکیه به اثبات رساند و به عبارتی سرانجام مزد زحمات و تمرینات سخت و طاقت‌فرسای خود را با بالا رفتن از سکوی شماره یک وزن 90 کیلو گرفت.

به طور قطع برای دوستداران و علاقه‌مندان به کشتی مبارزات پهلوانانه و دلاورانه رسول کشتی ایران در مسابقه‌های جهانی 1994 استانبول، 1995 آتلانتا و بازی‌های المپیک 1996 آمریکا نه تنها فراموش شدنی نیست بلکه به عنوان نقطه عطفی در تاریخ افتخارات کشتی ایران ثبت و ماندنی خواهد بود. خاطراتی که از استانبول آغاز و در مسابقه‌های جهانی 95 آتلانتا و المپیک 96 کامل و تبدیل به غرور ملی شد.

بدون شک اوج مبارزات دوران قهرمانی رسول خادم به دیدارهای حساس و نفسگیر او و حریف پرآوازه و نامدار روسی یعنی ماخاربک خادراتسف معطوف می‌شود که پس از سال‌های طولانی به اقتدار روس‌‌ها در این وزن پایان داد و آقایی یک ایرانی را به رویت جهانیان کشانید.

رسول طلسم شکست‌ناپذیری خادراتسف را در استانبول ترکیه لوث کرد و در جهانی آتلانتا و در رویارویی دیگر بر سر مدال طلا شایستگی خود را ثابت و تکرار کرد و در المپیک 96 برای سومین بار با عبور از این سد بزرگ، نام خود را در تاریخ کشتی جهان و المپیک جاودانه و ماندگار کرد؛ خاطرات شیرین و زیبایی که کام روس‌ها و خادراتسف را تلخ و غیرقابل تحمل ساخت. چرا که هیچ‌گاه ترفند و راهکارهای کشتی روسیه و کادر فنی این تیم نتوانست در برابر شیوه، سبک و شگرد معروف رسول یعنی سربندوپی کارساز بیفتد و سرانجام خادراتسف در حسرت پیروزی مقابل پهلوان صاحب سبک کشتی ایران ناکام ماند و غبطه خورد. رسول خادم اولین ایرانی پس از پیروزی انقلاب بود که به مقام قهرمانی در بازی‌های المپیک دست یافت. در مسابقه‌های جهانی 97 کراسنو یارسک روسیه کشتی آزاد ایران برای اولین بار موفق به کسب 2 مدال طلا شد که طی 24 سال گذشته بی‌سابقه بود. محمد طلایی در وزن 57 کیلو پس از کسب مدال نقره جهانی 94 استانبول بار دیگر افتخار آفرین ظاهر شد و این بار در مهد کشتی دنیا سر به آسمان افتخار سایید و طلا گرفت. افتخاری که در یک وزن بالاتر توسط عباس حاج کناری برای کشتی ایران به ارمغان آمد.

سومین قهرمانی پس از 33 سال

کشتی آزاد ایران که در سال‌های پیش از انقلاب 2 بار در مسابقه‌های جهانی 1961 یوکوهاما و 1965 منچستر عنوان قهرمانی جهان را به خود اختصاص داده بود سرانجام در رقابت‌های جهانی 1998 پس از 33 سال بار دیگر و برای سومین بار جام قهرمانی جهان را به ویترین افتخارات خود اضافه کرد.

در آلبوم افتخارات آزادکاران کشورمان در جهانی 1998 سه چهره طلایی به نام‌های علیرضا دبیر، علیرضا حیدری و عباس جدیدی درخشیدند و خاطرات مسابقه‌های جهانی 1973 و 3 مرد طلایی این میدان یعنی ابراهیم جوادی، محسن فره‌وشی و منصور برزگر را در اذهان کشتی‌دوستان تداعی کردند. کشتی ایران به رغم این موفقیت خانگی سال بعد در جهانی 1999 آنکارا از دستیابی به مدال طلا بازماند و 2 مدال نقره دبیر و حیدری و مدال برنز عباس جدیدی بسنده کرد.

رکورد 3 طلا در المپیک

در المپیک 2000 سیدنی دستاورد قابل توجهی نصیب کاروان ورزشی ایران شد. کسب 3 مدال طلا رکورد تازه‌ای در سابقه حضور ورزش ایران در بازی‌های المپیک به شمار می‌آید که از این میان سهم وزنه‌برداری 2 نشان زرین بود و فقط علیرضا دبیر مایه افتخار گوش‌شکسته‌ها شد و آبروی کشتی ایران را در بیست و هفتمین دوره بازی‌های المپیک خرید. دیدار علیرضا دبیر در مقابله با تری براندز آمریکایی از مبارزه فینال هم حساس‌تر و مهیج‌تر بود. دبیر در رقابتی جانانه حریف پرمدعای آمریکایی را چنان اسیر زیرگیری و باراندازهای بی‌نقص خود کرد که براندز از فرط ناراحتی در مراسم توزیع مدال واکنش نشان داد و اصول اخلاقی را در زمان صعود دبیر از سکوی قهرمانی زیر پا گذاشت.

در آغاز قرن بیست و یکم برخلاف دهه 90 میلادی دستاورد کشتی ایران روندی رو به نزول داشت. طی 8 سال گذشته، حضور ملی‌پوشان کشتی ایران در مسابقه‌های جهانی و 2 المپیک 2004 آتن و 2008 پکن کم‌فروغ بود. سوای یک بار که مهدی حاجی‌زاده در رقابت‌های 2002 جهان در تهران به مقام قهرمانی و کسب مدال طلا نایل شد در سایر میادین جهانی و المپیک چنته کشتی ایران از دستیابی به نشان طلا و افتخارات تابناک گذشته خالی ماند.

ناگفته نماند طی 30 سال گذشته ملی‌پوشان شایسته و توانمند دیگری نیز در آسمان ورزش ایران درخشیدند و شایستگی حتی صعود از سکوی قهرمانی المپیک و کسب مدال طلا را داشتند که هر کدام به دلایل مختلف از دستیابی به نشان طلا و حتی حضور در بازی‌های مهم المپیک محروم ماندند. در این رهگذر به نام‌های پرطمطراق در ورزش همچون رضا سوخته‌سرایی، علیرضا سلیمانی، حسین و حسن محبی، مجید ترکان، محمد بزم‌آور، عسکری محمدیان، اکبر فلاح، عباس جدیدی، امیررضا خادم، علیرضا حیدری و غلامرضا محمدی برمی‌خوریم که هر کدام شایستگی و لیاقت کسب مدال،‌ آن هم از نوع مرغوب آن را داشتند، اما هر کدام به دلایلی و با بداقبالی شانس حضور در چنین رویداد مهمی را نیافتند یا بر اثر عوامل و حق‌کشی‌هایی دستشان از صید مدال کوتاه ماند که نمونه مسلم آن را باید حق‌خوری داوران در فینال 96 آتلانتا دانست که طی آن عباس جدیدی را در عین شایستگی به سکوی دوم المپیک فرستادند.

در این گذر نسبتا اجمالی که روند و کارنامه کشتی ایران را مورد بازبینی قرار دادیم، یادمان باشد طی 30 سال گذشته مدیریت و اداره ورزش اول (کشتی)‌ دستخوش فراز و نشیب‌های فراوانی قرار گرفت. در این میان بعضا کار هدایت و مدیریت کشتی به یک اهل فن و گوش‌شکسته و هم‌جنس این رشته سپرده شد، اما این به معنای موفقیت و تضمین‌کننده عملکرد مثبت و روند رو به جلوی فدراسیون کشتی در مقاطع یاد شده نبود، چه‌بسا بسیاری از کارگزاران گوش‌شکسته‌ای که بر صندلی ریاست در این فدراسیون نشستند، اما نتوانستند قامت کشتی را برافراشته نگه دارند.