نعمت یا نقمت؟

شاید بهتر باشد این‌طور بگویم که هنوز معلوم نیست سقوط قیمت نفت و پیامدهای ناشی از آن در بودجه 88 برای ما نعمت است یا نقمت؟

روند صعودی قیمت نفت در 3 سالی که از مدیریت دولت نهم بر امور اجرایی کشور می‌گذرد، دست دولت را در تامین منابع بودجه تا حد زیادی باز گذاشته بود و دولت براحتی می‌توانست با فروش دلارهای نفتی در بازار یا اگر نشد فروش آن به بانک مرکزی و دریافت ریال، منابع ریالی بودجه را تامین کند؛ حالا بگذریم از این‌که با تزریق بی‌سابقه دلارهای نفتی، طی این 3 سال اقتصاد کشور بد جوری تب کرد و به قول خیلی از کارشناسان، اسیر بیماری هلندی شد، اما حداقل، مزیت قیمت‌های بالای نفت این بود که کیسه دولت پر بود.

اکنون با سقوط قیمت نفت اوضاع کاملا فرق کرده است. دیگر از آن درآمدهای رویایی خبری نیست و به قول شاعر، آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت.

حالا دولت مانده و کاهش 70 درصدی قیمت نفت و بودجه‌ای که به روایت دولتی‌ها 52 درصد و به روایت منتقدان تا 67 درصد منابع آن وابسته به درآمدهای نفتی است. طبیعی است که در مواجهه با این بحران، 2 راه بیشتر پیش پای دولت قرار ندارد؛ یا مخارج خود و به عبارت دیگر، بودجه عمومی سال 88 را متناسب با کاهش درآمدهای نفتی کاهش دهد یا این‌که به فکر منابعی جایگزین برای درآمدهای نفتی از دست رفته باشد.

 انتخاب روش اول اگر نگوییم غیرممکن، بسیار دشوار است چرا که بسیاری از هزینه‌های دولت در سال آینده نه تنها کاهش نیافته بلکه بیشتر خواهد شد لذا چاره‌ای جز انتخاب گزینه دوم نیست؛ یعنی همان کاری که دولت در تدوین لایحه بودجه 88 انجام داد. دولت برای جبران خلا ناشی از کاهش درآمدهای نفتی، روی افزایش درآمدهای مالیاتی ، هدفمند کردن یارانه‌ها، واگذاری شرکت‌های دولتی و درآمدهای حاصل از مالکیت دولت حساب ویژه‌ای باز کرده است.

بسیاری از کارشناسان اعتقاد دارند این درآمدها چندان واقع‌بینانه نیست و دولت در میانه راه با مشکل کمبود منابع روبه‌رو خواهد شد؛ آن وقت، دیگر حساب ذخیره‌ای هم در کار نیست و ممکن است دولت بناچار دست به استقراض از بانک مرکزی بزند که این اقدام، تورمی مضاعف را به جامعه تحمیل خواهد کرد، اما در سوی دیگر ماجرا اگر دولت واقعا موفق به اجرای بودجه پیشنهادی خود شود، می‌تواند مدعی باشد که انقلابی در تامین منابع مالی بودجه به راه انداخته است.

کاهش شدید وابستگی به درآمدهای نفتی، بزرگ‌ترین دستاورد این بودجه خواهد بود. آن‌وقت است که باید از تمام بورس‌های کالا و نفت و بازیگران بین‌المللی این عرصه به خاطر موهبتی که به اقتصاد ایران رواداشتند، ممنون باشیم.

حمید اسدی