کاملترین و مقرون به واقعیتترین کتابی که پیرامون نهضت جنگل و میرزا کوچک خان به رشته تحریر درآمده کتاب «سردار جنگل» نوشته مرحوم ابراهیم فخرایی است.
نویسنده به دلیل آن که وزیر فرهنگ دولت جنگل را برعهده داشته، از نزدیک شاهد حوادث نهضت و رخدادهای پیرامون آن بود، لذا اطلاعات بسیار بکری را در اختیار خواننده قرار میدهد.
کتاب در یک مقدمه و 16 فصل که متن اصلی را در بر میگیرد تنظیم و تدوین یافته و نویسنده کوشیده است سلسله حوادث و تحولات پیرامون نهضت جنگل و مجموعه وقایع و حوادث مرتبط با آن را در یک بستر تاریخی و موضوعی مورد بررسی و تحلیل قرار دهد.
این اثر بویژه پیرامون دخالتهای ناروای روسیه و نیز انگلستان در شئون مختلف کشور، اطلاعات جالب توجهی به دست میدهد و درباره ارتباطات و اختلافات فیمابین نهضت جنگل با دولتها و حکومت مرکزی ایران، مطالب مبسوط و در عین حال دقیقی در آن وجود دارد.
فهرست و عناوین برخی از مهمترین بخشها و فصول این کتاب ارزشمند عبارتند از:
یک مرد ایدهآلیست/ شخصیت و افکار و اخلاق میرزا کوچک/ ایدئولوژی جنگلیها/ فراز و نشیب/ توسعه و تکامل نمایندگان سیاسی/ در راه تصرف منابع نفت/ دوران تحول/ صحنههای تازه/ آغاز عملیات/ توالی وقایع/ توافق سیاست شوروی و انگلستان/ حادثه بدفرجام / سرنوشت سایر سران انـقــلاب/ در حــاشـیــه حــوادث/ انـتـقــادات و احتجاجات.
به تمام کسانی که علاقهمند به کسب اطلاعات دقیقتر تاریخی ــ تحلیلی پیرامون نهضت جنگل، میرزاکوچک خان و بسیاری از حوادث مرتبط با این جنبش و نیز شخصیتهای مهم و اثرگذار آن هستند، مطالعه این کتاب را توصیه میکنیم.