دژگردی در بیرجند

 بیرجند از شمال به شهرستان قاین، از جنوب به شهرستان فردوس و طبس و از شرق به کشور افغانستان محدود می‌شود و حدود 220 کیلومتر مرز مشترک با این کشور دارد.این شهرستان 8 قلعه دارد که در دوران مختلف از قرن 5 هجری که حسن قاینی (فرماندار ترشیز و قهستان)‌ دعوت حسن صباح را پذیرفت و جمع کثیری با او بیعت کردند تا زمان رکن‌الدین خورشاه که به دست هلاکوخان کشته شد، بنا شده‌‌اند. از آنجا که مجال کافی برای توصیف کامل هر یک از این قلعه‌ها نیست به توضیح مختصری از هر یک بسنده می‌کنیم:

قلعه رستم: در 6 کیلومتری شهرستان خوسف بر فراز قله‌ای رفیع که به جلگه‌ خوسف و دشت ماژان اشراف دارد، بنا شده و مربوط به دوره پیش از اسلام است.

قلعه بیرجند: در شهر بیرجند قرار دارد و در دوران صفویه تا قاجار مردم را در برابر تهاجم دشمنان ازبک و ترکمن حفظ می‌کرده است.

قلعه فورگ: در زمان نادرشاه ساخته شده و در حوالی بیرجند است.

قلعه حوض غلام‌کش: در نزدیکی روستای مود بنا شده و مربوط به دوره اسماعیلیه است.

قلعه خور:‌ بنایی خشتی است در روستای خور که از تاریخ دقیق ساختش بی‌اطلاعیم.

قلعه خوسف: در شهر خوسف واقع شده به دستور فرمانروایی از دوره افشاریه ساخته شده و در اواخر دوره زندیه فضای داخلی آن گسترش یافته است.

قلعه چهکندوک: در 65 کیلومتری بیرجند است و طبقه فوقانی آن با عوامل طبیعی و انسانی بشدت تخریب شده است.

قلعه کل حسن صباح: در نزدیکی روستای نصرآباد قرار دارد و از با ارزش‌‌ترین قلعه‌های اسماعیلی در منطقه جنوب خراسان و دومینمرکز عمده دفاعی اسماعیلیان پس از قلعه الموت در ایران است.

علی یوشی‌زاده‌