سری که درد میکند
عوامل بروز سردرد معمولا به 4 گروه تقسیم میشود: سردردهای عروقی که در اثر حالتهای مؤثر از رگهای خونی بروز میکند؛ میگرن یکی از اشکال شایع سردردهای عروقی است. سردردهای تنشی که معمولا در نتیجه تنشهای ماهیچهای بروز میکند. سردردهای التهابی که در اثر عفونتها یا ضایعاتی مانند تومورها به وجود میآیند، سردردهایی که مربوط به غیرطبیعی بودن اعصاب جمجمه یا درد عصب جمجمه هستند.
اعصاب جمجمه در ناحیه صورت، سر و گردن قرار گرفتهاند. در خود مغز هیچ پایانه عصبی وجود ندارد. درد ممکن است در ناحیه کوچکی از سر یا تمام سر بروز کند.
برخی سردردها در پی برخی محرکها که معمولا عوامل نامطلوبی هستند بروز میکنند. این محرکها شامل صداها، بوها و یا تصاویر غیرمعمول هستند. اکثر سردردها خود محدودکن هستند و اغلب خطر جدی فرد را تهدید نمیکند ولیکن برخی سردردها جدی بوده و نیاز به بررسی بیشتر دارند.
علائم و نشانههای سردرد اغلب عبارتند از: درد در ناحیه سر، نقص و اختلال در دید مانند تار شدن دید، تهوع و سرگیجه، اختلال در شنوایی، تحریکپذیری، سرگیجه، کسالت و احساس عمومی وعدم راحتی.
بسیاری از عوامل ایجادکننده سردردها قابل پیشگیری نیستند. برخی افراد ممکن است در نتیجه مصرف الکل، کافئین، شکلات یا استرس دچار سردرد شوند. پرهیز از این فاکتورها میتواند به پیشگیری از بروز سردردها کمک کند. البته داروهای مختلفی نیز در این موارد تجویز میشوند که همگی بهتر است با توصیه پزشک معالج صورت گیرد.
زمانی که شخصی یک سردرد شدید ضرباندار را تجربه میکند، غالبا هر دو دست را در دو طرف سر میگذارد و میگوید: «انگار مغزم در حال بیرون آمدن از سرم است» و فکر میکند بهتر است آن را نگه دارد.
این احساس موجب یک برداشت غلط میشود مبنی بر این که خود مغز در حال بزرگ شدن است و این حالت باعث احساس درد میشود. اما جالب این است که بافت مغز برخلاف پوست یا دیگر اندامها، درد را حس نمیکند.
به دلیل آن که مغز در یک پوشش سخت حفاظتکننده قرار گرفته و مانند دیگر بخشهای بدن به تماس یا احساس فشار پاسخ نمیدهد، اما سردرد به دلیل فعال شدن یا التهاب ساختارهایی که درد را حس میکنند از جمله پوست، استخوان یا مفاصل گردن، سینوسها، عروق خونی یا عضلات ایجاد میشود.
زمانی که سردرد آغاز میشود، تاثیرگذاری داروها در تسکین آن دشوارتر است. براساس این مطالعه داروهای مسکن سردرد باید در همان اولین لحظات شروع آن مصرف شوند تا مؤثر واقع گردند.
چند راهکار
اکثر ما دچار سردردهای خفیف و اتفاقی میشویم، اما سردردهای شدید و منظم موضوع دیگری است که میتواند تاثیر جدی بر نحوه زندگی ما داشته باشد، از اینرو متخصصان چند راهکار اصلی برای کاهش این سردردها ارائه کردهاند. این اهکارها به ترتیب عبارتند از:
شناسایی فاکتورهای ایجادکننده: رد پای سردردهای خود را در یک دفتر یادداشت ثبت کنید. در این یادداشتها مطالبی مانند چیزهایی که در طول روز خوردهاید نوع هوای آن روز و محلی که در آن روز در آنجا بودهاید را باید برای شناسایی فاکتورها بنویسید. به این ترتیب زمانی که بتوانید این فاکتورها را شناسایی کنید میتوانید برای جلوگیری از آنها اقدام کنید.
کاهش استرس و فشارهای روحی: با وجودی که جلوگیری از استرس به طور کامل غیرممکن است، اما کاهش تاثیرات آن امکانپذیر است. در این زمینه باید نسبت به انجام کارهایی مانند واکنشهای زیستی، توجه و گوش کردن به موسیقیهای آرامشبخش و دوش گرفتن برای مدت طولانی آموزش ببینید. تمام این اقدامات و کارهایی از این قبیل میتواند تاثیر استرس را بر بدن شما کاهش دهند.
ترک سیگار: سیگار یک فاکتور مهم در بروز چندین نوع مختلف از سردرد است، حتی نفس کشیدن در فضایی که دود سیگار وجود دارد میتواند عامل بروز سردرد در برخی افراد باشد.
جلوگیری از مصرف بیش از حد داروهای OTC: اگر به دوزهای بالای داروهای ضد درد (OTC) برای بهبود سردردها نیاز دارید به طوری که بیش از 2 یا 3 بار در هفته باشد باید با پزشک مشورت کنید. این داروها در نهایت نمیتوانند دردهای شما را بهبود بخشند؛ بعلاوه ممکن است منجر به بروز سردردهای دورهای شود، به طوری که با از بین رفتن اثر دارو سردرد دوباره شروع میشود.
خوابیدن منظم: داشتن عادات خواب منظم (یعنی رفتن به رختخواب و بیدار شدن در یک ساعت مشخص حتی در روزهای تعطیل و آخر هفته) بویژه برای افراد مبتلا به سردردهای میگرنی بسیار حائز اهمیت است. خوابیدن بیش از حد باعث بروز سردردهای میگرنی میشود، به همین ترتیب خستگی نیز میتواند باعث بروز سردردهای تنشزا شود.
خوردن وعدههای غذایی منظم: از دست دادن یک وعده غذایی میتواند عامل بروز سردرد باشد. از اینرو داشتن رژیم غذایی سالم و غنی از کربوهیدرات و چربی اندک و نوشیدن مقادیر زیادی آب در این زمینه بسیار مهم است.
ورزش منظم: ورزش منظم حتی به اندازه یک پیادهروی تا مرکز خرید یکی از عوامل مهم در کاهش استرس است. بتدریج شروع کنید، چرا که انجام تمرینات بدنی ایروبیک شدید برای کسی که عادت به ورزش کردن ندارد میتواند موجب بروز سردرد شود.
کنترل چشمها: خیره شدن به صفحه مانیتور رایانه در تمام روز میتواند موجب خستگی چشمها شود که از دلایل بروز سردردهای تنشی است. برخی افراد عینکهایی تهیه میکنند که دید مناسبی در یک فاصله مطلوب از صفحه نمایش ایجاد میکند.
راست ایستادن و راست نشستن: به نحوه نگهداشتن گوشی تلفن روی شانهها در حین مکالمه، نحوه حمل کردن کیف روی شانه، نحوه نشستن پشت دوچرخه یا ماشین توجه کنید. هر کدام از این حالتها میتوانند منجر به خستگی ماهیچههای گردن و شانهها شوند که نتیجه آن بروز سردردهای تنشی است.
فرهاد طالبیان
گفت و گو
