ترویج علم مدرن

این مراسم نخستین بار در سال 1377 در دانشگاه کیش ارائه شد. انجمن ترویج علم ایران ، موسسه ای غیرانتفاعی است که تحت نظارت وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران در زمینه های علمی ، آموزشی و پژوهشی و به منظور ترویج علم و بهبود بخشیدن امور آموزشی و پژوهشی و نیز علاقه مند کردن عموم مردم به مقوله علم فعالیت می کند.

انجمن ترویج علم ایران ، با توجه به سابقه خود و برگزاری منظم 10 دوره جایزه ترویج علم می تواند جایگاه ویژه ای در زمینه ترویج علم در کشور ما بازی کند. شرایط امروز جامعه ما و قرار گرفتن در فضایی که تولیدات علمی دارای ارزش تلقی می شوند و براساس آمارهای بین المللی رشد تولید علم در ایران روندی صعودی را نشان می دهد، نیازهای جدید و جدی را درخصوص ترویج علم را به همراه داشته است.

کشورهایی که در حال توسعه اند و با حجم انبوهی از خبرها درخصوص رشد علمی در دنیای بیرون و درون خود مواجهند، ممکن است در معرض این خطر قرار گیرند که جامعه توان درک اهمیت پیشرفت علمی را پیدا نکرده باشد و به همین دلیل از فعالیت های علمی که عمدتا فعالیت هایی زمان بر و هزینه بر است ، حمایت نکند و از سوی دیگر، نسل جدید و نوجوان علاقه ای به ادامه فعالیت در حوزه های علمی نداشته باشد و به همین دلیل باید توجه بیشتری به ترویج صحیح علم مدرن در جامعه شود؛ اما از سوی دیگر این احتمال هم وجود دارد که علم و فعالیت علمی برای بسیاری تبدیل به یک کالای تشخص بخش شود و افرادی بکوشند با دستاویز قرار دادن شبه علم ، خود را در جامعه مطرح کنند. آنها از ناآگاهی مردم استفاده می کنند و خود را ناقض قوانین اینشتین می نامند یا مخترع موشک ها و فضاپیماها و ماشین هایی که وجود خارجی ندارد و زمانی هم که به آنها می گویید شما چه کرده اید، می گویند از ترس آن که طرحمان را بدزدند، نمی توانیم چیزی بگوییم یا داستان هایی مانند آن که هر روزه می شنویم.

در چنین فضایی حضور شیادان علمی باعث می شود علم حقیقی که حاصل سال ها تلاش و تحقیق و مطالعه است ، مهجور بماند و چنین موضوعی بویژه برای کشورهای در حال توسعه می تواند فاجعه ای بزرگ به بار آورد که حداقل آن تقسیم نادرست بودجه اندک پژوهشی و حمایتی کشور است.

از سوی دیگر فرآیند ترویج علم در ایران باید براساس نیازهای ایران امروز و تجربه هایی که جهان در این زمینه داشته است ، تنظیم شود. بسیاری از الگوهای ترویجی ممکن است برای ایران قابل تعریف باشد که در جاهای دیگر چنین نباشد و بعکس برخی تجربه های موفق خارجی اگر با اصلاحاتی همراه نباشد، شاید در ایران نتواند به جواب مناسب برسد. به همین دلیل انجام کار پژوهشی در زمینه روش های ترویج علم از یک سو و از سوی دیگر شناسایی و حمایت از الگوهای موفق ترویج علم در ایران می تواند بسیار کارگشا باشد. جایزه ترویج علم می تواند نمونه و الگوهای دقیق و درستی را که در این زمینه در کشور فعالند، شناسایی و به جامعه معرفی کند و این کاری است که برنامه ریزان این انجمن مهم علمی کشور در سال های گذشته سعی در انجام آن داشته اند.

در جایزه دهم چه گذشت

به گزارش بابک امین تفرشی ، دهمین مراسم اهدای جوایز ترویج علم ، عصر 24 بهمن 1386 با حضور چهره های شناخته شده بسیاری از جامعه فرهیختگان ایران در تالار همایش های پارک علم و فناوری دانشگاه تهران انجام شد. برنامه با خیرمقدم خانم ناهید بنی هارونی ، دبیر و مسوول کمیته روابط عمومی انجمن ترویج علم آغاز شد. سپس سخنرانی دکتر عباس حری ، رئیس انجمن ارائه شد و پس از آن از دکتر رضا روحانی ، از موسسان انجمن ترویج علم ایران ، برای سخنرانی دعوت شد. در گفتاری تاثیرگذار وی به فراز و نشیب ها و دشواری های ترویج علم در ایران پرداخت . پس از او از چهره شناخته شده جامعه علمی ایران ، دکتر رضا منصوری (کیهان شناس ، نظریه پرداز توسعه علمی ایران و مدیر طرح رصدخانه ملی) برای ارائه سخنرانی دعوت شد. در این سخنرانی به ماهیت واقعی علم و تفاوت آن با باور عمومی درباره علم در کشور پرداخته شد و راهکار توسعه و ترویج علم در ایران بر پایه شناخت درست تعریف آن ، در مقام پدیده ای اجتماعی عنوان شد. در ادامه گزارشی از چگونگی انتخاب برندگان دهمین دوره جایزه ترویج علم ایران از سوی خانم نوش آفرین انصاری (مسوول کمیته جایزه ترویج علم ایران) ارائه شد و سپس برندگان این جایزه ملی معرفی شدند:

- تندیس و جایزه انجمن ترویج علم ایران به کانون توسعه فرهنگی کودکان برای بالا بردن سطح دانش عمومی و تلاش برای اعتلای فرهنگ و هنر کودکان این سرزمین اهدا شد.

- لوح تقدیر به دکتر رضا روحانی برای سال ها انجام فعالیت های پژوهشی ، آموزشی ، مدیریتی و ترویجی ارائه شد.

- لوح تقدیر به سیاوش صفاریان پور، تهیه کننده و کارگردان برنامه تلویزیونی آسمان شب در شبکه 4سیما از سال 1380 تاکنون اهدا شد.

- لوح تقدیر به حسن سالاری ، به خاطر راه اندازی پایگاه اینترنتی علمی آموزشی جزیره دانش اهدا شد.

- لوح تقدیر به مهدی لبیبی به نمایندگی از دست اندرکاران و برنامه سازان شبکه رادیویی سلامت برای تلاش در افزایش آگاهی پزشکی و بهداشتی جامعه اهدا شد.

- لوح تقدیر به جمعیت منجمان مهبانگ در زاهدان ، به سبب ترویج نجوم در میان جوانان استان سیستان و بلوچستان اهدا شد که نمایندگان این گروه نجوم فعال جنوب شرق ایران ، خانم ها سحر سرگلزایی و فاطمه شیخ بودند.

انجمن ترویج علم ایران برای دومین سال و همزمان با مراسم اهدای دهمین جایزه ترویج علم ایران ، بخش ویژه ای را به تجلیل از معلمان خلاق و ترویج گر علم در مناطق محروم کشور اختصاص داد: لوح تقدیر به سهراب حاتمی بهمن بیگلو، آموزگار عشایر فیروزآباد استان فارس ، همچنین علی عدالتخواه ، معلمی از روستاهای استان بوشهر و میترا علیخانی ، معلم و مدیر مدرسه ای از روستاهای استان اصفهان به سبب کوشش ستودنی این ترویج دهندگان خستگی ناپذیر علم در جوامع روستایی ایران اهدا شد.

چند پیشنهاد ساده

باری که انجمن ترویج علم ایران بر دوش گرفته ، باری بزرگ است و گامی که برمی دارد، گامی ارزشمند برای کشور ما خواهد بود. اما این انجمن هم مانند هر گروه دیگری می تواند فعالیت خود را رشد و گسترش دهد. آنچه در پی می آید، پیشنهادهایی است که به نظر می رسد در آغاز دهه دوم فعالیت های این انجمن به کار آید و این انجمن را در مسیر موفقیت و تاثیرگذاری بیشتر به پیش برد.

نخست این که فرآیند انتخاب برندگان عمدتا بر مبنای تکمیل فرم و ارسال آن از سوی معرف هاست . با گسترش دامنه فعالیت های مروجان علمی شاید این روش با وجود موثر بودن شمول عمومی خود را از دست دهد بویژه آن که گاهی به دلیل مشکلات موجود انتشار این فرم بسیار دیر صورت می گیرد و عملا فرصت ارائه آن و تکمیل مدارک وجود ندارد. لذا می توان این بخش را به شکل ثبت نام آنلاین روی سایت انجمن ترویج علم تعبیه کرد و در عین حال قوانین هر دوره پیش از برگزاری جایزه دوره قبل تدوین و بلافاصله در فرصتی نزدیک به یک سال ، جمع آوری اطلاعات صورت گیرد که این نه تنها جامعیت بهتری به داوران می دهد که فراتر از آن باعث می شود بانک اطلاعات جامعی از فعالیت های ترویجی در کشور فراهم شود.

دیگر این که گروهی از علاقه مندان داوطلب از سوی این انجمن آموزش داده شوند تا بتوانند با رصد رویدادهای ترویجی علمی و مطبوعات علمی کشور داده های جامعی از وضعیت کلی فرآیند علمی بدنه جامعه به دست آورد تا بتواند از آن در برنامه ریزی های ترویجی خود بهره ببرد و نتایج حاصل از تحلیل آنها را به شکل توصیه نامه هایی در اختیار فعالان این عرصه قرار دهد.

از سوی دیگر ارتباط بیشتر این انجمن با رسانه ها و مطبوعات ، در این شرایط ضروری است ؛ چرا که بخش عمده ای از بار ترویج علم ایران به عهده همین رسانه های عمومی است و اگر این رسانه ها با این انجمن در تماس یا حداقل از فعالیت های آن آگاه نباشند نه تنها انجمن بخشی از حامیان و بازوهای مهم خود را از دست می دهد که مطبوعات هم توان استفاده از تجربه آنان را از دست می دهند.

اینها گام های کوچکی است که می تواند حضور و نفود انجمن ترویج علم را بیش از پیش کند و نیت بلند آنهایی را که این بار بزرگ را به دوش گرفته اند، بیشتر به واقعیت بدل کند.

پوریا ناظمی