جذاب و دیدنی

آیت‌الله جوادی‌آملی در بخشی از مقاله «امام خمینی(ره)، قهرمان اسفاراربعه» می‌نویسد: حضرت امام خمینی(ره)، نه تنها مهندس اسلام بود، بلکه معمار اسلام نیز بود.

نه تنها فهمید که دین چه می‌گوید، بلکه کوشید دین را از صفحه کتاب به درآورد و در صحنه جامعه پیاده کند. و سپس ادامه می‌دهد که امام خمینی(ره) شریعت، طریقت و حقیقت را با سیاست، با روش‌هایی متفاوت پیوند داد.

واقعیت این است که در زمانه تولد و گسترش ایسم‌ها و مکاتب رنگارنگ فکری و سیاسی در قرون جدید و در شƒرایطی که دین با جولان دادن گرایش‌های ماتریالیستی و مارکسیستی، هیچ جایگاهی در میان صاحبنظران و انقلابیون جهان برای ایجاد تحول و توسعه و پیشرفت افراد جامعه در ابعاد گوناگون نداشت و بلکه به عنوان عاملی منفی و ارتجاعی محسوب می‌شد، افکار امام خمینی(ره) جلوه پرفروغی یافت. افزون براین، انقلاب اسلامی، در شرایطی اتفاق افتاد که جامعه در حال گذار از سنت به مدرنیته بود. در چنین شرایطی جمع کردن تمامی گرایش‌های فکری حول یک مفهوم و رهبری کاری‌سترگ و تماشایی بود که بوسیله عالم بیداردلی همچون امام خمینی(ره) صورت پذیرفت.

مجموعه نکات مطرح شده که به صورتی گذرا اشاره شد، دقت و تلاش بیشتر در پرداختن به آرمان‌ها و عقاید آن بزرگوار را ضروری و اجتناب ناپذیرتر می‌کند. به‌گونه‌ای که اتخاذ چنین موضعی به هر میزان که از زمان پیروزی انقلاب اسلامی دورتر می‌شدیم، به دلایل گوناگون از اهمیت بیشتری برخوردار می‌شود.

تولید مستندهایی نظیر روح‌الله در چنین شرایطی باید این توان را داشته باشد که اندیشه‌های امام خمینی(ره) را به گونه‌ای واکاوی کند که بتواند، بازتاب راهگشا و تعالی بخشی برای معضلات و مسائل امروز و فردای جامعه ما داشته باشد.

تحقق این هدف، زمانی امکان پذیر خواهد بود که برنامه در بخش توصیف، تمامی واقعیت‌ها را بیان کند و پس از آن به جنبه‌های تحلیلی عمق و جلوه بیشتر و به روزتری دهد. با وجود آن که آغاز قیام امام خمینی(ره) 15 خرداد سال 1342 محسوب می‌شود، اما این برنامه به مسائل و وقایع پیشتر از آن، یعنی دوران حاکمیت رضاخان و رخدادهای دهه 30 و همچنین برخوردها و مواضع امام خمینی(ره) درباره حوادث آن زمان نیز می‌پردازد.

با دیدن این مجموعه برنامه درمی‌یابیم زمینه‌های گرایش و شکل‌گیری اندیشه‌های سیاسی ایشان به دهه‌ها پیش از سال 1342 و به هنگام ارتباطاتشان با شهید مدرس و آیت‌الله کاشانی باز می‌گردد.

مستند روح الله از آن رو که کوشیده با نگاه همه‌جانبه‌تری مواضع و اندیشه‌های امام خمینی(ره) از دوران کودکی تا پایان حیات مادی‌اش را مطمح نظر قرار دهد، مثبت و مطلوب نشان می‌دهد. اما این تلاش هنگامی عمق، طراوت و طنین بیشتری خواهد داشت که روایت صاحب‌نظران و معتقدان به ایشان از تنوع مطلوب بهره‌مند و دربرگیرنده نظرات همه گرایش و جمعیت‌هایی باشد که خود را از پیروان او به شمار می‌آورند.

واقعیت این است که پرداختن به مکاتب و شخصیت‌هایی که دارای پیروان و معتقدان بسیاری‌اند، حساسیت و سختی‌های خاص خود را دارد.

تعصب و اختلاف برداشت‌ها در غالب شرایط باعث می‌شود بحث در این زمینه‌ها با احتیاط بیش از حد توام شود. به سخنی دیگر، وجود موقعیت‌هایی این گونه، موضوع و مضمون را در حیطه کلیات و یا توصیف‌های گزینشی محدود می‌کند و امکان پرداخت جزیی و عینی‌تر را فراهم نمی‌کند.

مستند روح‌الله در نشان دادن تصاویر و اسناد برای بیان مضامین خود، دستی گشاده دارد.

ارائه تصاویری که تا پیش از آن پخشش با محدودیت‌هایی مواجه بود یا کمتر در معرض دید مخاطبان قرار گرفته، به جذابیت‌ و غنای بیشتر برنامه کمک کرده است.

این مجموعه از نظر ساختاری اگر چه حاوی خلاقیت و نوآوری‌های چشمگیری نیست؛ اما با این وجود استحکام و انسجام مطلوبی دارد. از آنجا که پخش آن از شبکه‌ای صورت می‌گیرد که مخاطبانش بیشتر جوانان‌اند، به نظر می‌آید سریع‌تر کردن ضربا‌ل‌هنگ برنامه می‌توانست امکان ارتباط وسیع‌تر آنان را با برنامه فراهم کند.

محمدرضا کریمی‌