بااینحال، همان روحیه دیرینه ایثار و همراهی مردم اصفهان که در تاریخ معاصر بارها آزموده شده، اینبار نیز عیان و بهصورت خاص در قالب پویش مردمی «نذر خدمت» به نمایش درآمد؛ پویشی که طی آن دهها خانواده اصفهانی خانههای خالی خود را بیهیچ چشمداشتی در اختیار همشهریان آسیبدیده قرار دادند. در کنار این تلاش مردمی، دستگاههای خدماتی، شهرداری، گروههای جهادی و مدیریت بحران استان بهسرعت وارد عمل شدند. عملیات ارزیابی خسارت، تأمین اسکان اضطراری، بازسازی فوری واحدهای قابل مرمت و برنامهریزی برای نوسازی کامل خانههای تخریبشده، همگی با هدف بازگرداندن آرامش به شهری صورت گرفت که شهره مقاومت در روزهای سخت است.
حملات هوایی ائتلاف آمریکایی ــ صهیونیستی که از ۹اسفند سال گذشته آغاز شد و تا بامداد ۱۹ فروردین امسال ادامه یافت، اصفهان را در کانون حوادث قرار داد. انفجارها در مناطق شرق، شمال و بخشهایی از مرکز شهر نهتنها خانهها را لرزاند، بلکه شبکهای از خسارتهای عمرانی، فرهنگی و اجتماعی را برجای گذاشت. طبق دادههای رسمی استانداری، ۱۵هزار واحد مسکونی در استان و بیش از ۶۰۰۰ واحد فقط در شهر اصفهان دچار آسیب شدهاند. بخشی از این واحدها تخریب کامل و برخی دچار ریزش، شکست شیشهها، ترکهای سازهای و آسیبهای گسترده به تاسیسات داخلی شدند.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان، در تشریح جزئیات این وضعیت به جامجم میگوید: «بیش از ۶۲۸۹ واحد فقط در شهر اصفهان ارزیابی شده و تیمهای ما در حال بررسی باقی واحدها هستند. علاوهبراین، در شهرهای دیگر استان نیز حدود ۴۷۰واحد مسکونی و تجاری آسیب دیده است. تلاش همه دستگاههااین است که ارزیابیها بدون وقفه انجام و بازسازی سریع آغاز شود.» منصور شیشهفروش با بیان اینکه هماکنون بیش از ۲۰۰ نفر اسکان یافتهاند و هدف ما جلوگیری از بروز بحرانهای اجتماعی و بازگرداندن آرامش به خانوارهاست، ادامه میدهد: «شهرداری با فعالکردن سامانه ۱۳۷ و تخصیص مکانهای اسکان اضطراری، در کمتر از چند ساعت پس از نخستین حمله اقدام به پذیرش افراد آسیبدیده کرد.»
به گفته این مسئول، در کنار خانهها، ۱۴۹ مدرسه استان نیز آسیب دیدهاند. شکست شیشهها، تخریب سقفها، شکاف و ترک روی دیوارها و ریزش بخشهایی از فضای آموزشی باعث شده تیمهای بررسی شبانهروزی فعالیت کنند تا روند بازسازی مدارس در کمترین زمان آغاز شود. اما شاید دردناکترین بخش خسارتها، آسیب به میراث فرهنگی اصفهان باشد؛ آثاری چون میدان نقشجهان، مسجدجامع و تعدادی از بناهای دوره صفوی که ترکهای جدی در سازههای تاریخی آنها گزارش شده است. مدیرکل بحران استان دراینباره میگوید: «این آسیبها تنها خسارت عمرانی نیست، بلکه ضربه به هویت ملی ماست. حفاظت از میراث جهانی اولویت ملی است و نیازمند اعتبارات ویژه از وزارت میراث فرهنگی هستیم.»
مردم، میدان و پویش نذر خدمت
در روزهایی که دود و آوار از مناطق ۷، ۱۰ و ۱۴ هنوز فرو ننشسته بود، روایتی دهان به دهان نقل میشد و آنهم داستان شنیدنی و جذاب همبستگی مردم بود.پس از آنکه شهرداری اصفهان از شهروندان خواست با پیوستن به پویش نذر خدمت خانههای خالی خود برای اسکان آسیبدیدگان را معرفی و در اختیار آنها قرار دهند، موجی از مشارکت عمومی آغاز شد.
شهردار اصفهان میگوید: «تا امروز بیش از ۸۰ نفر از همشهریان خانههای خالیشان را داوطلبانه در اختیار پویش قرار دادهاند. بدون همراهی مردم، امکان ادامه اسکان موقت وجود نداشت. برخی خانوادهها هنوز نمیتوانند به منازل خود برگردند زیرا خانههایشان یا تخریب شده یا نیازمند بازسازی اساسی است.»
علی قاسمزاده درباره روند بازسازی واحدهای خسارتدیده هم توضیح میدهد: «بیش از ۹۰درصد واحدهایی که دچار آسیب جزئی بودند وارد مرحله مرمت شده و طبق برآورد کارشناسی، ظرف دو هفته آینده تکمیل میشوند. ضمن اینکه در مناطقی که پیشتر بهدلیل تهدیدهای مداوم امکان آغاز کار نبود، اکنون تیمهای اجرایی فعال شدهاند.»
او به نقش خیران و سازندگان اشاره و تصریح میکند: «در بخشهایی که نیاز به نوسازی کامل است، خیران، گروههای جهادی و انبوهسازان همراه شهرداری شدهاند. براساس نظر کارشناسی، بازسازی برخی واحدها بین ششماه تا دو سال زمان میبرد.» شهردار بار دیگر تأکید میکند که مشارکت مردمی حیاتی است و میگوید: «از همشهریانی که خانه خالی دارند دعوت میکنیم در این اقدام انسانی شرکت کنند تا خانوادههای آسیبدیده هرچه سریعتر از نگرانی اسکان رهایی پیدا کنند.»
حضور کارگروههای تخصصی
در ساختار مدیریت بحران اصفهان، بخش ارزیابی خسارتها و سازماندهی میدانی بر عهده ستاد اسکان و بازسازی اماکن مردمی آسیبدیده است.
دبیر اجرایی این ستاد، با بیان اینکه حجم تماسها و گزارشهای مردمی بیسابقه بوده به جامجم میگوید: «حدود ۱۴هزار پیام در سامانه ۱۳۷ ثبت شده که ۱۰هزار مورد آن مربوط به واحدهای مسکونی شهر اصفهان است. تاکنون حدود ۷۰۰۰ واحد بازدید و خسارتهای آنها مشخص شده است. حدود ۳۰۰۰ واحد نیز به علت عدم حضور ساکنان یا مشکلات دیگر هنوز ارزیابی نشدهاند.» سیدسلمان قاضیعسگر از اسکان اضطراری ۱۲۵۰نفر در هتلها و مراکز فرهنگیان خبر داده و اضافه میکند: «این افراد تا زمان تکمیل بازسازیهای فوری در چند مرکز اسکان داده شدهاند تا عملیات نصب شیشه، تعمیر در و پنجره و رفع آسیبهای سطحی انجام شود. تاکنون ۵۰۰واحد مسکونی بهطور کامل بازسازی شده و شهروندان به خانههایشان بازگشتهاند.» براساس گزارشها، بیشترین خسارتها در منطقه ۷ و کمترین در منطقه ۱۱ رخ داده و به گفته دبیر اجرایی ستاد، در ایام جنگ در بسیاری از مناطق مانند خیابان کاوه، محله قائمیه و بخشهایی از شمالشهر که تحت تهدید مستقیم بودند، امکان بازدید وجود نداشت، اما پس از برقراری سکوت در میدان نبرد، کار بازسازی با همراهی خیران، گروههای جهادی و انبوهسازان آغاز شد. قاضیعسگر با تاکید بر اینکه ۹۰ خانه با حمایت خیران بهصورت رایگان در اختیار ستاد قرار گرفته میگوید: «این واحدها به خانوادههایی داده میشود که بازسازی منزلشان بیش از ششماه زمان میبرد. همچنین ودیعه مسکن نیز به خانوارهایی که منازلشان کاملا تخریب شده اختصاص یافته است.»