تغییر معادله‌ امنیتی در غرب آسیا

باید تاکید کرد که رویدادهای کنونی در منطقه غرب آسیا را باید در چارچوب یک تلاش صد‌و‌اندی‌ساله از سوی طرف غربی برای ایجاد یک نظم امنیتی در این منطقه فهم کرد‌؛ اقداماتی که از 1917 میلادی و ایام منتهی به فروپاشی امپراتوری عثمانی با امضای توافق «سایکس- پیکو» آغاز شد، با تحولات جنگ جهانی دوم و تاسیس اسرائیل ادامه پیدا کرد، به درگیری‌های لبنان در سال‌های 2000 و 2006 میلادی رسید، جنگ سوریه را رقم زد و نهایتا با ناکام‌ماندن طرح ابراهیم توسط عملیات طوفان‌الاقصی، حالا به مرحله‌ حساس و تعیین‌کننده‌ای در تحولات مرتبط با تهاجم نظامی به ایران رسیده است. بستر تحولات امنیتی در منطقه‌ غرب آسیا پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و پایان جنگ سرد، مبتنی بر «ثبات هژمونیک» بود‌؛ یعنی کشورهای منطقه - به‌طور ویژه، کشورهای حاشیه خلیج‌فارس - به‌منظور ایجاد بستر برای توسعه و رونق تجاری-گردشگری خود، امنیت سرزمینی را به سیستم دفاعی آمریکا برون‌سپاری کردند. امارات متحده عربی، قطر، بحرین، کویت و حتی عربستان با استفاده از این دکترین تلاش کردند تا با پرداخت هزینه‌های تاسیس و تامین پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در خاک خود، امنیت کشورشان را تامین کنند. این راهبرد در طی سه دهه‌ گذشته، نظم امنیتی در غرب آسیا را شکل داده بود‌؛ نظمی که کشورهای منطقه را به‌سمت وابستگی مطلق به امنیت وارداتی خارج از منطقه سوق داده بود. در یک هفته گذشته و بعد از تخریب و از‌کار‌افتادن پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج‌فارس و همچنین ناکامی سیستم پدافندی واشنگتن در حفاظت از حریم هوایی و زمینی این کشورها که منجر‌به تعطیلی بسیاری از مسیرهای پروازی و ارتباطی شد، این کشورها در حال بازنگری در دکترین دفاعی - امنیتی خود هستند. در همین زمینه، روزنامه بریتانیایی «فایننشال‌تایمز» گزارش داده است که «فشار بر بودجه کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس ممکن است آنها را وادار کند تا سرمایه‌گذاری‌های خارجی و تعهدات آینده خود را مورد بازنگری قرار دهند‌؛ زیرا به‌دنبال راه‌هایی برای کاهش بار مالی ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران هستند. کشورهای شورای همکاری با کاهش شدید درآمدهای نفتی روبه‌رو شده‌اند که علت آن اختلال در تولید و صادرات نفت به‌علت شرایط جنگی است. علاوه بر این، زیان‌های سنگینی به بخش‌های هوانوردی و گردشگری آنان وارد شده است. همچنین افزایش چشمگیر هزینه‌های دفاعی، فشار بیشتری بر منابع مالی این کشورها وارد کرده است. این منابع فاش کردند که در حال حاضر در بزرگ‌ترین کشورهای شورای همکاری مثل عربستان، امارات، کویت و قطر، گفت‌وگوهای گسترده‌ای در جریان است تا تاثیر این درگیری بر سیاست‌های مالی عمومی ارزیابی شود. همچنین گزینه‌هایی برای بازسازی و تجدید ساختار تعهدات سرمایه‌گذاری از جمله سرمایه‌گذاری در شرکت‌ها و کشورهای خارجی، قراردادهای حمایت مالی ورزشی و توافق‌ها با سرمایه‌گذاران بین‌المللی بررسی می‌شود.» در همین راستا به‌نظر می‌رسد در ماه‌های پیش‌رو و پس از پایان جنگ، معادله‌ امنیتی در غرب آسیا دچار تغییرات بنیادینی می‌شود که تغییر پارادایم از «ثبات هژمونیک» به «مجموعه‌ امنیتی منطقه‌ای» می‌تواند یکی از مهم‌ترین تحولات باشد‌؛ موضوعی که می‌تواند به ابهام صد‌ساله در نظم امنیتی غرب آسیا پایان دهد.