او با رویکردی آمارمحور و استفاده از منابع بینالمللی، سبک جدیدی را در ادبیات سیاسی ــ تبلیغی ایجاد کرده است. در آستانه ۲۲ بهمن، روز بزرگ پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، فرصت خوبی است برای بررسی این نویسنده و آثارش.
زندگی و مسئولیتها
سیدمحمدحسین راجی متولد مشهد است. او تحصیلات حوزوی داشته و در حال حاضر مدیریت «اندیشکده راهبردی سعداء» را برعهده دارد. هدف اصلی این اندیشکده، تربیت محقق و تولید محتوا در راستای جهاد تبیین و پاسخگویی به گرههای ذهنی جامعه در حوزههای تاریخ، سیاست و اقتصاد است.
آثار برجسته
راجی با انتشار آثار پژوهشی که برپایه استناد به منابع غربی (برای پذیرش بیشتر نزد مخاطب منتقد) تدوین شده، به شهرت رسید. مهمترین کتابهای او عبارتند از: صعود چهلساله (دو جلدی)، یک ون شبهه، خود خدا، جعبه سیاه، خدازاده، ناگفتههای صورتی، سایهروشن، یک صندوق شبهه، یک میدان شبهه، کلکل(چتهای نسل Z درباره ایران)، شش محور جهاد تبیین، گام تمدنساز، مقاومت پرمنفعت، تکرار یا تغییر، ایران مقتدر، سنگ محک، تبیین با تبیان، از ظهر عاشورا تا شام بغداد، رستاخیز ایران، جهاد امیدآفرین، اصول اقتدار، راههای نفوذ دشمن، انقلاب اسلامی؛ زمینهها، دستاوردها و آسیبها، منظومه جهاد، نقدی علمی بر سند ۲۰۳۰ و فناوری هستهای چرخ زندگی.
موفقیتها و دستاوردها
موفقیتهای حجتالاسلام سیدمحمدحسین راجی را میتوان در محورهای مختلف بررسی کرد. کتاب «صعود چهلساله» او به یکی از پرفروشترین آثار در حوزه سیاسی تبدیل شده و به چندین زبان (ازجمله عربی و انگلیسی) ترجمه شده است. این کتاب اگرچه در فضای رسانهای با تبلیغات گستردهای روبهرو نبود اما از طریق جوانان و علاقهمندان با استقبال مواجه شد و توانست در مدت کوتاهی به فروش بالایی دست پیدا کند. در چندین نوبت، محتوای پژوهشهای او مورد توجه و تقدیر رهبر معظم انقلاب قرار گرفته و ایشان از این نوع کار پژوهشی(استناد به منابع خارجی برای اثبات پیشرفتها) تمجید کردند. راجی همچنین توانست مدل سخنرانیهای مذهبی ــ سیاسی را ازحالت صرفا خطابی به حالت «ارائه پاورپوینت و نمودار» تغییر دهد که مورد استقبال نسل جوان و دانشجوقرارگرفت. این نویسنده ازطریق اندیشکده سعداء،دهها محقق جوان را برای استخراج داده از منابع کتابخانهای بینالمللی آموزش داده که همچنان میتوانند تولیدات ارزشمندی را ارائه کنند.
ویژگی سبک نگارشی و پژوهشی
حجتالاسلام راجی معتقد است، برای دفاع از کارنامه انقلاب، نباید تنها به منابع داخلی تکیه کرد؛ به همین دلیل، تیم پژوهشی او روی منابعی تمرکز دارد که توسط دشمنان یا نهادهای مستقل جهانی تولید شدهاند تا ضریب اطمینان مطالب برای مخاطب بالا برود.
کتاب صعود چهلساله به قلم سیدمحمدحسین راجی و تیم پژوهشی ایشان، بر پایه آمارهای بینالمللی (مانند گزارشهای بانک جهانی، سازمان ملل، یونسکو و سازمان بهداشت جهانی) تدوین شده است. تمرکز اصلی این آمارها بر مقایسه وضعیت ایران پیش از انقلاب (دوران پهلوی) و پس از آن و همچنین مقایسه جایگاه ایران با سایر کشورهای جهان است.
فهرستی از مهمترین شاخصها و آمارهای کلیدی
اشاره کلی به برخی شاخصها و آماری که حجتالاسلام راجی در کتابهایش به آنها اشاره کرده، میتواند ما را با نوع نگاه و تحلیل او در آثارش آشنا کند.
بخش حوزه بهداشت وسلامت یکی ازپراستنادترین بخشهای کتابهای اوست که جهش ایران درشاخصهای زیستی را نشان میدهد:
امید به زندگی: صعود از رتبه ۱۴۲ جهان در سال ۵۷ به رتبههای برتر؛ بهطوریکه امید به زندگی از حدود ۵۴ سال به بیش از ۷۶ سال رسیده است.
مرگومیر نوزادان: کاهش چشمگیر مرگومیر نوزادان از ۱۲۰ مورد در هر ۱۰۰۰ تولد به کمتر از ۱۰ مورد.
دسترسی به خدمات بهداشتی: پیشرفت در ریشهکنی بیماریهای واگیردار و توسعه شبکههای بهداشت روستایی که ایران را در این حوزه به الگوی جهانی تبدیل کرده است.
در حوزه آموزش و سوادآموزی: در این حوزه کتاب بر تحول آموزشی بهویژه برای اقشار محروم و زنان تأکید دارد.
نرخ باسوادی: افزایش نرخ باسوادی از حدود ۳۷ درصد در سال ۱۳۵۵ به بیش از ۹۰ درصد در دهههای اخیر.
تحصیلات زنان: رشد خیرهکننده حضور زنان در آموزش عالی، بهطوریکه نسبت دانشجویان دختر از حدود ۲۵ درصد به بیش از ۵۰ درصد رسیده است.
عدالت آموزشی: کاهش فاصله باسوادی میان شهر و روستا و همچنین میان مردان و زنان.
در حوزه زیرساخت و خدمات عمومی: در این حوزه آمارهای مربوط به گسترش خدمات به دورترین نقاط کشور جزو قلههای این کتاب است.
برقرسانی: رسیدن به آمار نزدیک به صددرصد در برقرسانی شهری و روستایی (در حالیکه پیش از انقلاب بسیاری از روستاها از این نعمت محروم بودند).
دسترسی به آب آشامیدنی: کسب رتبههای برتر جهانی در شاخص دسترسی به آب شرب سالم در مناطق روستایی نسبت به میانگین جهانی.
شبکه گازرسانی: ایجاد یکی از گستردهترین شبکههای گازرسانی جهان در ایران که پیش از انقلاب تقریبا وجود نداشت.
در حوزه علم و فناوری هم کتاب «صعود چهلساله» به جایگاه نوین ایران در تولید علم جهانی میپردازد.
شتاب علمی: استناد به گزارشهای بینالمللی مبنی بر اینکه شتاب رشد علمی ایران در دورههایی ۱۱ برابر میانگین جهانی
بوده است.
تولید مقالات: صعود ایران از رتبههای بسیار پایین به رتبه اول منطقه و رتبههای برتر جهان در تولید مقالات علمی و فناوریهای نوظهور (نانو، سلولهای بنیادی و هوافضا).
حوزه اقتصاد و فقر: این حوزه هم یکی از موارد مهم اشاره شده در این کتاب است. کتاب صعود چهلساله با استفاده از شاخصهای بینالمللی به بررسی شکاف طبقاتی میپردازد.
ضریب جینی: کاهش ضریب جینی (شاخص شکاف طبقاتی) نسبت به دوران پهلوی که نشاندهنده توزیع عادلانهتر ثروت در مقایسه با پیش از انقلاب است.
فقر مطلق: کاهش درصدجمعیت زیرخط فقرمطلق براساس استانداردهای بینالمللی،بهرغم وجودتحریمهای اقتصادی سنگین.
دیدگاه کارشناسان، منتقدان و شخصیتهای سیاسی - فرهنگی درباره کتاب صعود چهلساله طیف گستردهای را شامل میشود. این کتاب بهدلیل سبک خاص خود در استفاده از آمارهای بینالمللی، هم مورد تمجید فراوان قرار گرفته و هم از منظر روششناسی تحلیل شده است. اکثر کارشناسان جبهه فرهنگی انقلاب، این کتاب را یک «اتفاق نو» در عرصه تبیین میدانند. کارشناسان معتقدند بزرگترین نقطهقوت کتاب، استفاده از منابع دستاول غربی (مانند گزارشهای بانک جهانی و WHO) است. این کار باعث شده تا مخاطب منتقد نتواند محتوا را به «تبلیغات داخلی» متهم کند.
بسیاری از تحلیلگران رسانه بر این باورند که راجی موفق شده زبان دفاع از انقلاب را از حالت «شعاری و احساسی» به حالت «استدلالی و آماری» تغییر دهد. همچنین کارشناسان حوزه علوم اجتماعی بر این باورند که تجمیع شاخصهای مختلف (از نانو تا زیرساختهای روستایی) در یک مجلد، تصویری کلی و پانوراما از حرکت کشور ارائه میدهد.
برخی از اساتید دانشگاه و پژوهشگران، کتاب را از منظر متدولوژی (روش تحقیق) ارزیابی کردهاند. کارشناسان حوزه توسعه معتقدند کتاب بهخوبی روی شاخصهایی دست گذاشته که سازمان ملل برای ارزیابی کیفیت زندگی بهکار میبرد (مانند نرخ باسوادی و امید به زندگی) و پیروزی ایران در این شاخصها غیرقابلانکار است.
برخی منتقدان میگویند کتاب صرفا به «صعودها» پرداخته و جای تحلیل «فرودها» یا نقاطضعف اقتصادی در کنار این پیشرفتها خالی است تا تصویر واقعیتری از وضعیت فعلی (با تمام سختیها) ارائه شود.
گفتنی است رهبر معظم انقلاب در سخنرانیهای مختلف (بدون نام بردن مستقیم در برخی موارد یا با اشاره به محتوای اندیشکده) از کارهای پژوهشی که با تکیه بر آمارهای بینالمللی، پیشرفتهای ایران را ثابت میکنند، تمجید کرده و آن را مصداق «جهاد تبیین» دانستهاند.
استادان حوزه و دانشگاه، شخصیتهای مطرح و برخی اساتید برجسته، این اثر را سدی در برابر «تطهیر دوران پهلوی» و «تزریق ناامیدی» توصیف کردهاند. کارشناسان عرصه تبلیغ و ارتباطات، موفقیت کتاب را در موارد زیر میبینند. ابتدا مرجعیت در مناظرات بهطوری که برخی معتقدند این کتاب به کتاب مقدس نیروهای انقلابی در مناظرات دانشجویی تبدیل شده است. سادهسازی مفاهیم پیچیده نیز یکی دیگر از موارد مطرح شده درباره این کتاب است بهطوری که جداول پیچیده آماری به نمودارهای بصری و قابل فهم برای عموم مردم تبدیل شده.
در مجموع دیدگاه عمومی کارشناسان این است که «صعود چهلساله» یک «سلاح رسانهای» در جنگ نرم است. موفقیت آن نه در قلم نویسنده بلکه در هوشمندی او برای استفاده از دادههای نهادهای غربی علیه تصویری است که رسانههای غربی از ایران میسازند. در ادامه هشت عنوان از کتابهای حجتالاسلام راجی را برای مطالعه پیشنهاد میکنیم.
۱- یک میدان شبهه
کتاب «یک میدان شبهه» نوشته سیدمحمدحسین راجی پاسخی مستند و روشن به مجموعهای از شبهات سیاسی و رسانهای پیرامون مقاومت ایران در برابر فشارها و درگیریهای منطقهای است. این اثر بهویژه در بستر جنگ ۱۲روزه اسرائیل علیه ایران شکل گرفته و تلاش دارد با ارائه آمار، تجربه تاریخی و استدلال منطقی، فضای ابهام و سردرگمی را از ذهن مخاطب بزداید. کتاب با ساختاری نظاممند، شبهات رایج در جامعه را دستهبندی کرده و هرکدام را با دلایل محکم مورد بررسی قرار میدهد. کتاب یک میدان شبهه با زبانی ساده اما تحلیلی نوشته شده و هدف آن قانعسازی مخاطب است. نویسنده در هر فصل ابتدا شبههای رایج را مطرح میکند،سپس با آوردن آمار،مستندات تاریخی ونمونههای عملی به پاسخ میپردازد. در پایان هر مبحث نیز جمعبندی کوتاهی ارائه میشود تا نتیجه بحث در ذهن خواننده تثبیت شود. همین ساختار مرحلهای باعث شده متن علاوه بر جذابیت روایی، انسجام و وضوح بالایی داشته باشد.
۲- خدازاده
کتاب «خدازاده» نوشته سیدمحمدحسین راجی روایتی تحلیلی و مستند از زندگی و حکومت محمدرضا پهلوی است. نویسنده در این اثر با کنار گذاشتن منابع داخلی پس از انقلاب، سراغ کتابها و مستندات خارجی رفته وتلاش کرده تصویری متفاوت و کمتر دیده شده از پهلوی دوم ارائه دهد. او ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حکومت پهلوی را با نگاهی دقیق بررسی کرده و شخصیت شاه را در قالب گفتوگوها و خاطرات روایت میکند.این کتاب بهدلیل استفاده از منابع معتبر خارجی و نثر روان، مورد توجه پژوهشگران و علاقهمندان تاریخ معاصر ایران قرار گرفته است. کارشناسان آن را اثری جدی و مستند میدانند و بسیاری از خوانندگان در شبکههای اجتماعی نیز نوشتهاند که مطالعه خدازاده دیدگاه آنان را نسبت به دوران پهلوی تغییر داده است. کتاب خدازاده با زبانی روان، ترکیبی از روایت و تحلیل را ارائه میدهد. نویسنده با نگاهی تحلیلی آنها را به مخاطب منتقل کرده است.
۳- خود خدا
«خود خدا» کتاب دیگر سیدمحمدحسین راجی و محسن فوجی یکی از مهمترین آثار پژوهشی در حوزه تاریخ معاصر ایران است که به بازخوانی انتقادی دوران سلطنت رضاشاه پهلوی میپردازد. این کتاب با رویکردی مستند و استناد به منابع معتبر خارجی کوشیده تصویری دقیق، شفاف و بهدور از تحریف از ماهیت حکومت پهلوی اول ارائه دهد. نویسندگان در این اثر نشان میدهند چگونه رضاخان با حمایت مستقیم قدرتهای استعماری بهویژه بریتانیا به سلطنت رسید و چگونه در دوران حکومت خود، کشور را گرفتار فساد، فقر، عقبماندگی و بحرانهای اجتماعی کرد، در حالی که تبلیغات رسمی پهلویها و جریانهای غربگرا، همواره این دوران را عصر نوسازی و پیشرفت معرفی کردهاند. کتاب خود خدا با هدف زدودن غبار تحریف از تاریخ معاصر ایران نوشته شده است. در سالهای اخیر، بخشی از جریان رسانهای داخلی و خارجی تلاش کرده چهرهای مثبت و پاک از دوران حکومت پهلوی ارائه دهد.
۴- جعبه سیاه
کتاب «جعبه سیاه» خاطرات اسدالله علم، وزیر دربار محمدرضا شاه پهلوی است که فسادهای سیاسی، مالی و اخلاقی حکومت پهلوی را آشکار میکند. این خاطرات که در هفت جلد منتشر شده، واقعیتهای پنهان دوران پهلوی را به نمایش میگذارند و نشان میدهد چگونه از شاه تا مسئولان حکومت درگیر فساد بودهاند. این کتاب با استناد به نوشتههای روزانه علم، تصویری واقعی از ناکارآمدی و بیاعتمادی عمومی به حکومت پهلوی ارائه میدهد و تلاش میکند تحریفات تاریخی درباره این دوره را روشن سازد.کتاب جعبه سیاه مروری بر خاطرات اسدالله علم وزیر دربار محمدرضا پهلوی است که از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۶ در نزدیکترین جایگاه به شاه قرار داشت. علم در طول دوران خدمت خود بهطور مرتب خاطرات روزانهاش را یادداشت میکرد و از آنجا که در این نوشتهها به فسادهای شاه و اطرافیانش پرداخته بود، وصیت کرد این خاطرات تا ۵۰سال منتشر نشود اما این خاطرات در هفت جلد منتشر شد.
۵- سایه روشن
نویسنده در کتاب «سایه روشن» تلاش کرده با استناد به منابع بیطرف تفاوت رویکرد و روحیات رهبران حکومت پهلوی را با رهبران جمهوری مورد مقایسه قرار دهد. در دورهای که رسانههای معاند با بمباران فرهنگی این تصور غلط را در ذهن جوانان جا انداختهاند که رهبران پهلوی انسانهای شریف وخدومی بودهاند.استاد راجی بهخوبی نشان داده چه انسانهای ظالم و پلیدی بر گرده این کشور عزیز نشسته بودند و مردم مظلوم ایران چگونه با بذل خون خود مسیر را برای رهبری و زعامت امام خمینی(ره) و آیتالله خامنهای هموار کردند.دو رهبری که زمینهساز استقلال و عزتمندی ایران در منطقه و جهان شدند.سایه روشن با زبان داستان روایتگر ۱۰۰ماجرا از رهبران دیروز و امروز ایران است. در بخش سایه با سیاهی حکومت پهلوی روبهرو هستیم و در بخش روشن شاهد اخلاق انسانی و اسلامی رهبران انقلاب اسلامی هستیم.
۶- کل کل
کتاب «کل کل» با مضمون چتهای نسل زد درباره ایران است که نشر سعدا منتشر کرده. پاسخ به ذهن پرسشگر جوانانی که نسل انقلاب و جنگ را ندیدهاند و لمس نکردهاند، کار بسیار مهمی است که مورد غفلت قرار گرفته. نسل زد که با فضای آزاد اطلاعات و پدیدهای به نام فضای مجازی بزرگ شده، دیگر کمتر سراغ خواندن کتابهای تاریخی قطور میرود. آنها که تحت شدیدترین حملات تبلیغاتی و رسانهای دشمن جهت ناامیدی و دور کردن از آرمانهای انقلاب هستند، دنبال پاسخهایی رک و کوتاه به شبهات و سوالاتشان درباره کشور و آینده خود هستند. این امر اما میان تولیدکنندگان محتوا برای نسل زد، مغفول مانده است. مؤسسه سعدا، تحت نظر حجتالاسلام راجی، با تولید کتابهایی جذاب به پاسخ و تبیین آرمانهای انقلاب و پیشرفتهای کشور و درنهایت امیدبخشی به نسل جوان، رسالت خویش را انجام میدهند؛ کتابی برای نوجوانانی که امواج شبه ذهنشان را پر کرده است.
۷- شش محور جهاد تبیین
کتاب «شش محور جهاد تبیین» به مسأله جهاد تبیین میپردازد. این کلیدواژه که در سالهای اخیر در بیانات مقام معظم رهبری چندین بار تکرار شده یکی از دغدغهها و مسائلی است که نیروهای انقلابی باید در پی تحقق آن باشند اما انجام این فریضه سیاسی و ملی مستلزم این است که جهادگر با مفهوم جهاد تبیین و محورهای آن آشنایی داشته باشد و بداند در چه زمینههایی باید به تبیین مسائل بپردازد و روی چه موضوعاتی باید دست بگذارد. این کتاب را میتوان درسنامهای برای تمام مبلغان و فعالان فرهنگی دانست که دل در گرو این نظام دارند و میخواهند برای اعتلای این پرچم مقدس جهاد فرهنگی انجام دهند. کتاب شش محور جهاد تبیین ابتدا اهمیت جهاد تبیین و تکنیکهای جهاد تبیین را بیان میکند و در ادامه در شش فصل به مباحثی پرداخته شده که خوانندگان هنگام جهاد تبیین به آن نیاز دارند. هدف کتاب، ارائه ابزارهای لازم برای تبیین حقایق، پاسخگویی به شبهات و روشنگری در برابر تحریفهای تاریخی و رسانهای است.
۸- ناگفتههای صورتی
کتاب «ناگفتههای صورتی» پژوهشی مستند و ژرفاندیشانه در بررسی سیر تاریخی ظلم به زنان و تحلیل نظاممند «منطق استعماری غرب» در این حوزه است که با اتکا به اسناد دست اول و منابع بینالمللی، روایتی بیپرده از سوءاستفادههای تاریخی از زنان_ از دوران باستان تا عصر مدرن_ ارائه میدهد و در برابر ادعای حمایتگرایی غرب از حقوق زنان، پرده از واقعیت بردگی مدرن و بهرهکشی سیستماتیک برمیدارد. این اثر نهتنها تاریخچهای از تحقیر زنان در تمدنهای پیشااسلامی مانند ایران ساسانی و امپراتوری روم را بازمیگشاید بلکه با نقد فلسفههای غربی و ارائه الگوی اسلامی زنانگاری، خواننده را به تأملی عمیق در واقعیتهای پنهان تاریخ و تبلیغات معاصر دعوت میکند. در بخش تاریخی، کتاب با جزئیات تکاندهندهای به سنتهای ضدزن در جوامع باستان میپردازد. از جمله «ازدواج استقراضی» در دوره ساسانی که طی آن مردان حق داشتند زنان خود را -حتی بدون رضایت آنان- به مردان دیگر قرض دهند و فرزندان حاصل را بهعنوان برده بفروشند.