سرنخ پنهان پشت سفید شدن مو

همین موضوع باعث شکل‌گیری صنعتی چند ده‌میلیارد‌دلاری در جهان شده است؛ صنعتی که از رنگ مو تا مکمل‌ها و محصولات ضدپیری را دربرمی‌گیرد. در شبکه‌های اجتماعی نیز سیلی از ادعاها درباره «درمان قطعی سفیدی مو» به چشم می‌خورد اما برای زیست‌شناسان، موی سفید فقط یک مسأله زیبایی نیست بلکه پنجره‌ای منحصربه‌فرد به فرآیند پیری بدن انسان به‌شمار می‌رود.اکنون مجموعه‌ای از کشفیات جدید نشان می‌دهد سفید‌شدن مو همیشه برگشت‌ناپذیر نیست؛ و همین موضوع می‌تواند پیامدهایی فراتر از زیبایی، حتی برای درک پیری در کل بدن داشته باشد. 

سفیدی مو دقیقا چگونه رخ می‌دهد؟ 
رنگ مو توسط سلول‌هایی به‌نام ملانوسیت‌ها تعیین می‌شود؛ سلول‌هایی که در پایه فولیکول مو قرار دارند و رنگدانه‌هایی مانند یوملانین (قهوه‌ای_مشکی) یا فئوملانین (زرد_قرمز) تولید می‌کنند. این ملانوسیت‌ها از سلول‌های بنیادی ویژه‌ای به‌نام سلول‌های بنیادی ملانوسیتی منشا می‌گیرند. این سلول‌ها در بخشی از فولیکول به‌نام «برجستگی» ذخیره می‌شوند و با شروع رشد هر موی جدید، به‌سمت ریشه حرکت کرده و به ملانوسیت بالغ تبدیل می‌شوند. با افزایش سن، این سلول‌های بنیادی یا می‌میرند یا در مرحله‌ای نیمه‌کاره گیر می‌کنند و دیگر قادر به تولید رنگدانه نیستند. نتیجه آن است که مو بدون رنگ رشد می‌کند و شفافیت رشته کراتینی آن باعث می‌شود مو سفید یا خاکستری به‌نظر برسد. 

استرس، ژنتیک و محیط؛ مثلث سفید شدن مو 
پیری تنها عامل سفید شدن مو نیست. استرس شدید، آلودگی محیطی و حتی قرار گرفتن در معرض پرتوها می‌توانند این فرآیند را تسریع کنند. در شرایط استرس حاد، ممکن است همه سلول‌های بنیادی ملانوسیتی به‌طور همزمان فعال شوند و ذخیره آنها برای آینده از بین برود.ژنتیک نیز نقش مهمی دارد. افراد با تبار اروپایی معمولا زودتر و شدیدتر سفید می‌شوند، در حالی که سفید شدن مو در جمعیت‌های آفریقای جنوب صحرا کمتر و دیرتر رخ می‌دهد. سفید شدن شدید مو پیش از ۳۰سالگی اغلب نشانه کمبود ویتامین‌های گروه B، آهن یا کلسیم است. 

مو؛ آزمایشگاه زنده پیری انسان 
دکتر ملیسا هریس زیست‌شناس دانشگاه آلابامای آمریکا، یکی از برجسته‌ترین پژوهشگران این حوزه است. او با مطالعه مو‌هایی که به‌طور ژنتیکی زود سفید می‌شوند، فرآیند پیری سلول‌های بنیادی را بررسی می‌کند. 
به گفته او، مو یک مدل بی‌نظیر برای مطالعه پیری است: «با کندن یک مو می‌توان سلول‌های بنیادی خفته را فعال کرد و دید چگونه وارد چرخه ترمیم می‌شوند.» دانشی که به گفته او می‌تواند در درمان تحلیل عضلانی، ناتوانی حرکتی و شکنندگی سالمندان هم کاربرد داشته باشد. 

موهایی که تاریخچه استرس را ثبت می‌کنند
دکتر مارتین پیکارد از دانشگاه کلمبیا، کشف شگفت‌انگیزتری ارائه داده است. او متوجه شد برخی تارهای مو نواری‌رنگ هستند: تیره، سپس سفید، و دوباره تیره.بررسی این موها نشان داد که بخش سفید دقیقا با دوره‌های استرس شدید زندگی افراد همزمان بوده است. در یک مورد، زنی که دو ماه پرتنش را پشت‌سر گذاشته بود، مویی داشت که دقیقا به همان اندازه سفید شده و سپس با بهبود شرایط زندگی، دوباره رنگ گرفته بود. این کشف ثابت کرد که سفید شدن مو می‌تواند برگشت‌پذیر باشد و حتی می‌تواند به‌عنوان یک «ثبت فیزیکی استرس» عمل کند.

داروهایی که زمان را عقب می‌برند
مرور مطالعات پزشکی نشان می‌دهد دست‌کم ۱۷ دارو به‌طور اتفاقی باعث بازگشت رنگ مو شده‌اند؛ از داروهای سرطان مبتنی بر آنتی‌بادی گرفته تا درمان‌های پسوریازیس.در نوعی ایمونوتراپی سرطان ریه، ۱۴ بیمار شاهد بازگشت چشمگیر موهای سفید خود بودند. هرچند این داروها بسیار قوی و پرعارضه‌ بوده و فعلا برای مصرف زیبایی غیرقابل تصورند اما نشان می‌دهند که مکانیسم زیستی بازگشت رنگ مو وجود دارد.

طبیعت، تغذیه و امیدهای تازه
برخی عصاره‌های گیاهی سنتی و حتی آسیب‌های پوستی در جراحی‌ها، به بازگشت رنگ مو منجر شده‌اند. در سال ۲۰۲۵، پژوهشگران ژاپنی نشان دادند که لوتئولین -آنتی‌اکسیدانی موجود در کرفس، بروکلی و فلفل- توانسته سفیدی مو را در موش‌ها کاملا معکوس کند.تحقیقات دیگر بر پپتیدها، آنتی‌اکسیدان‌ها و ترکیباتی تمرکز دارند که توان رنگ‌سازی ملانوسیت‌ها را تقویت می‌کنند.

​​​​​​​آیا درمان قطعی در راه است؟
پرسش نهایی این است: آیا همه افراد هنوز سلول‌های بنیادی قابل احیا دارند یا فقط برخی انواع سفیدی مو قابل برگشت است؟ به باور دکتر هریس، درمان واقعی باید سلول‌های بنیادی ملانوسیتی را هدف بگیرد. او معتقد است آنچه امروز درباره مو کشف می‌شود، می‌تواند فردا به درمان‌های ضدپیری گسترده‌تر منجر شود. شاید موی سفید هنوز درمان قطعی نداشته باشد اما علم برای نخستین‌بار نشان داده که پیری همیشه یک‌طرفه نیست و همین، نوید آینده‌ای رنگین‌تر را می‌دهد.