وقتی آبی دریا سیاه می شود

لکه سیاه نفتی که نیمه شب 24 تیر 86 با بازکردن دریچه کنترل سپتیک لجن مخازن نفت کوره شرکت توانیر بندرعباس رها شده و بر آب نیلگون خلیج فارس (از بندرعباس تا بندر شهید باهنر) سایه تهدید و بحران زیست محیطی

کد خبر: ۱۴۳۵۲۶

می اندازد ، چه به گفته مسوولان توانیر و وزارت نیرو بر اثر سهل انگاری باشدو چه به گفته کارشناسان محیط زیست عمدی ، از تایید این نکته نمی کاهد که کماکان محیطزیست ، از دریا گرفته تا خشکی ها ، در درجه دوم اهمیت قرار دارند و هنوز در کشورمان صنعت و توسعه ناپایدار خود را برگرده طبیعت تحمیل می کند.
این مساله روشن است که زمان باز شدن دریچه کنترل سپتیک لجن مخازن نفت کوره شرکت توانیر ، چه به عمد و چه به سهو ، کسی به فکر آبزیان ، درختان حرا، مرجان ها و بسیاری دیگر از ارزشهای زیست محیطی خلیج نیلگون فارس نبوده است.

لکه سیاه نفتی براساس پیمایش محیط زیست استان هرمزگان 8 کیلومتر طول ، 100 متر عرض و حدود 100 تن وزن دارد که وسعت آلودگی ایجاد شده آن حدود 80 هکتار می شود. به گفته کتال محسنی مدیرکل محیط زیست استان هرمزگان رها شدن این میزان آلودگی بعد از جنگ عراق با متحدین کویت ، بیشترین آلودگی منتشر شده در خلیج فارس است . محسنی می افزاید: یکی از وقایع مهم زیست محیطی است که آلودگی با این وسعت اتفاق افتاده است . وی با اشاره به این که مشخص نیست چقدر از مخازن تخلیه شده است ، می گوید: آنچه تخمین اداره کل محیط زیست استان براساس رویت بوده 100 تن است ، اما مدت زمانی که این آلودگی در بستر دریا رها شده را نمی شود برآورد دقیق کرد. کتال محسنی درخصوص طول آلودگی نیز خاطر نشان می کند: 4 کیلومتر مورد پیمایش قرار گرفت ، اما از آنجایی که بخشی از آلودگی در منطقه نظامی قرار می گرفت و ما اجازه ورود نداشتیم ، براساس مصاحبه و مشاهدات افراد و محاسبه به این نتیجه رسیدیم که باید 8کیلومتر طول آلودگی باشد.

تخلیه نفت کوره ، عمد یا سهو

از زمان تخلیه نفت کوره یا مازوت به خلیج فارس و آلودگی شدید بستر دریا این پرسش شکل گرفت که آیا تخلیه این ماده خطرناک برای محیط زیست دریایی ، تعمدی بوده است؛ شرکت توانیر و وزارت نیرو پی در پی اعلام کرده اند که تعمدی در کار نبود و خود نیروگاه نیازمند آب دریاست اما کماکان این پرسش که چگونه می شود سهوا دریچه های کنترل باز شده و مخازن خالی شود، باقی است . وزارت نیرو در نمابری که برای سایتهای خبری ارسال کرد، اعلام داشت : در صورت آلودگی آب دریا، نیروگاه بندرعباس اولین جایی است که متضرر می شود. این وزارتخانه در ادامه آورده است : به دلیل این که این نیروگاه حدود 170هزار مترمکعب در ساعت از آب دریا را به منظور استفاده در نیروگاه و آب شیرین کن برداشت می کند و در صورت آغشته بودن آب دریا به مواد نفتی ، واحدهای نیروگاه از مدار خارج می شد که این اتفاق نیفتاده و تمامی واحدها در مدار هستند. قیصر عامری ، مدیرعامل شرکت مدیریت تولید برق هرمزگان نیز اظهار نظر دیگری داشت ؛ او ضمن رد مازوت به دریا توضیح داد: این مساله در اثر سهل انگاری یکی از کارکنان شرکت پیمانکار و در نیمه شب اتفاق افتاده است و به محض مطلع شدن از موضوع در ساعات اولیه ، نسبت به رفع مشکل اقدام شده است . وی با رد رقم اعلام شده محیط زیست ، می گوید: حداکثر بین 100 تا 300 لیتر لجن وارد دریا شده که آن هم آلودگی جدی ندارد. نکاتی که نقض کننده همدیگر هستند در اعلام نظر مدیران وزارت نیرو به چشم می خورد، اول این که مواد نفتی آب شیرین کن نیروگاه را از کار می اندازد که این اتفاق رخ نداده ، پس آلودگی نفتی ایجاد نشده است ، با این اعلام نظر که حادثه رخ داده بر اثر سهل انگاری یکی از کارکنان شرکت پیمانکار و در نیمه شب اتفاق افتاده است نقض می شود. نکته دیگر این که بنا به گفته مدیرعامل شرکت فقط 100 تا 300 لیتر ماده نفتی وارد دریا شده که بسرعت رفع مشکل شده است ، که اگر این چنین است ، این شرکت نباید مسوولیت 8کیلومتر مازوت به وزن تقریبی 100تن منتشر شده در خلیج فارس را به عهده بگیرد.اما این که مواد نفتی عمدا یا سهوا وارد دریا شده ، مساله ای است که نظرات متعددی در حاشیه آن وجود دارد.کتال محسنی در این خصوص می گوید: این که این آلودگی تعمدا منتشر شده قابل اثبات نیست ، اما احتمال آن نیز بعید نیست . وی اضافه می کند: ما به یقین نرسیده ایم و درصد عمدی بودن آن را زیاد نمی دانیم ، اما این احتمال به قوت خود باقی است که واحدهای غیردولتی دور از چشم دستگاه های نظارتی برای کاهش هزینه های خود دست به آلودگی محیط زیست بزند. محسنی با اشاره به این که نیروگاه برای انجام خدمات پیمانکار گرفته است ، می افزاید: بخش خصوصی تعهد کافی ندارد و برای کاهش هزینه های خود، احتمال دارد که دست به چنین کاری بزند، به علاوه که این اتفاق در نیمه شب افتاده و این تصور وجود داشته که به دلیل جزر و مد تا روز بعد آلودگی ها از محل دور شود.مدیرکل محیط زیست استان هرمزگان تاکید کرد: جریان آب تاثیری بر حرکت آلودگی نمی گذارد و به دلیل وسعت در منطقه باقی می ماند. وی اضافه می کند: این اتفاق بعد از جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و جنگ عراق با کویت ، مهمترین واقعه آلودگی دریایی در چند سال اخیر است .دکتر سیدرضا فاطمی کارشناس محیط زیست دریایی نیز در خصوص عمدی بودن تخلیه مازوت می گوید: این احتمال بسیار قوی است چرا که ما بارها شاهد آن بودیم که واحدهای صنعتی در خلیج فارس نیمه شب دریچه های مخازن را باز کرده اند تا تخلیه ناگهانی صورت گرفته و آلودگی وارد دریا شود. وی اضافه می کند: اصلا این که نیمه شب این مواد تخلیه شده است علت دیگری ندارد که واحدهای صنعتی می خواستند از موقعیت جزرومدی استفاده کنند. چرا که به دلیل حرکت آبها در خلیج فارس ، آلودگی هایی که نیمه شب در دریا رها می شوند، روز بعد خبری از آنها نیست.

میزان خسارت

لکه 8 کیلومتری رها شده در خلیج فارس خسارت زیست محیطی متعددی را به همراه خواهد داشت. به گفته دکتر سیدرضا فاطمی کارشناس محیط زیست دریایی خسارت های زیست محیطی جبران ناپذیر است . وی با اشاره به حرکت جزرومد این منطقه می گوید: منطقه اکوسیستمی شمال جزیره قشم و منطقه حفاظت شده حرا ، که بزرگترین منطقه خلیج فارس است مورد تهدید جدی قرار گرفته اند. وی با اشاره به حرکت آب در مد می گوید: آلودگی نفتی به قسمت داخلی منطقه حفاظت شده حرا (جنگلهای آبی هستند و کارکرد درخت در خشکی را دارند) حرکت کرد و این منابع عظیم زیست محیطی را بشدت تهدید می کند. وی می افزاید: پهنه های شنی و گلی و مناطق لافت و خمیر که تنوع بسیار بالای آبزیان در آن است نیز مورد تهدید قرار گرفته و بسیاری از نوزادان ماهی ها و آبزیان را خفه می کند.فاطمی تاکید می کند: این آلودگی نفتی تاثیر بسیار منفی بر آبزیان و کل زیستگاه منطقه خواهد گذاشت . وی خاطرنشان می کند: بدترین نوع آلودگی ، نفتی است ؛ چرا که 3عنصر سنگین در نفت وجود دارد که تجزیه نشده و در محیط باقی می مانند و موجب مسمومیت آبزیان می شوند. فاطمی با اشاره به این که ورود نفت به بدن آبزیان و انتقال آن از طریق مصرف به بدن انسان تاثیرات بسیار منفی خواهد داشت ، می گوید: ماهی و آبزیان جزیی از زنجیره غذایی انسان هستند و بیماری ها نیز از چرخه غذایی به انسان سرایت خواهد کرد. وی درخصوص مبارزه و کنترل بحران یادآور می شود: آلودگی زمانی که از خشکی به دریا وارد شود ، مثل گلوله ای است که شلیک شده و دیگر کاری نمی شود کرد. پیشگیری تنها راه کنترل آلودگی است . صدیقی قائم مقام معاونت محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست نیز در این خصوص می گوید: خسارات سنگینی به زیستگاه های حساس وارد شد و مازوت تخلیه شده در بستر نفوذ کرده و بسختی جدا می شود. وی می افزاید: نفت سنگین به بستر چسبیده و با توجه به این که در منطقه جزر و مدی این حادثه رخ داده که محل تخم ریزی ماهیان و پرورش لارو ماهی است ، تاثیر زیادی در مراحل لاروی ماهیان گذاشته و آنها را دچار اختلال می کند و از سوی دیگر نرخ زادآوری و موفقیت تولیدمثل را کاهش می دهد. وی تاکید می کند: اگر آلودگی نفتی به سواحل جنگلهای حرا برسد ریشه های هوایی این درختان را تحت تاثیر قرار داده و با ایجاد لایه غیرقابل نفوذ موجب مرگ ومیر آبزیان منطقه می شود و از سوی دیگر روی بافت بدن ماهیان نیز تاثیرگذار خواهد بود. از سوی دیگر برآوردها نشان می دهد که آلودگی نفتی حدود 300 تا 400هزار دلار خسارت مالی به همراه داشته است .کتال محسنی ، با اعلام رقم 300 تا 400 هزار دلار خسارت زیست محیطی می گوید: شناورها ، حوضچه ها و شرکتهای دیگر در منطقه نیز آسیب دیده اند. تور سنتی ماهیگیران منطقه نیز صدمه دیده و اگر این ارقام به خسارت ناشی از پاکسازی منطقه جمع زده شود، از رقم موجود بیشتر می شود. اما دکتر محمدباقر نبوی ، مدیرکل دفتر زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست پیشدستی می کند که آلودگی 8کیلومتری خلیج فارس 600هزار دلار خسارت به دنبال داشته باشد. وی اضافه می کند: بررسی ها نشان می دهد ورود این مواد به سواحل خلیج فارس در حدود 600هزار دلار خسارت بر این دریا وارد کرده باشد. وی ادامه می دهد: حجم وسیع این مواد ممکن است تمامی بستر دریا را تحت تاثیر قرار دهد بنابراین به نظر می رسد رفع این آلودگی در مدت زمان کوتاه امکان پذیر نباشد و براساس شرایط فعلی منطقه ، ممکن است این آلودگی تا 5سال دیگر در سواحل باقی بماند. اگرچه نیروگاه با 30سال قدمت خدمات قابل ملاحظه ای را به منطقه ارائه می کند، اما این دلیلی بر نادیده گرفتن آلوده کردن محیط زیست به عنوان میراث و ودیعه ابدی بشر نیست و قطعا باید مراجع قضایی براساس شکایت سازمان حفاظت محیط زیست بدون در نظر گرفتن ملاحظات برخورد لازم را انجام دهند. البته می توان به پیشنهاد دکتر سیدرضا فاطمی نیز فکر کرد که در صورت جریمه نهاد یا دستگاه آلوده کننده ، هزینه و پول جریمه از خزانه دولت خارج می شود و بهتر است مدیرانی که آلودگی زیست محیطی بر اثر غفلت آنان شکل می گیرد، جریمه های سنگین مالی شوند تا محیط زیست از سوی مدیران جدی گرفته شود و این همه اتفاق سهوی شبیه به عمد رخ ندهد.