سفری تا مرز مرگ

سیستم تعیین عمق بیهوشی به عنوان یک فناوری نوین ابتدا بیشتر در کشورهای توسعه یافته و بویژه امریکا رواج پیدا کرد.

کد خبر: ۱۴۰۵۳۰

آمار بالای بیدار شدن بیمار حین عمل ، بیهوشی های عمیق و استفاده کنترل نشده دارو باعث شد تا مسوولان این کشورها استفاده از چنین سیستم هایی را توصیه کنند؛ البته این فناوری در حال گسترش به دیگر کشورهاست.
در این میان فناوری های مطرح در این زمینه به دلیل پیچیدگی فرآیند بیهوشی بسیار محدود است و براساس منابع علمی منتشر شده ، فناوری اصلی که به نام شاخص BIS شناخته می شود، در حال حاضر به صورت تقریبی در 73 درصد بهترین بیمارستان ها و در حدود 53 درصد اتاقهای عمل امریکا نصب شده است. این فناوری هم اکنون در 160 کشور جهان مورد استفاده قرار گرفته است.
در این میان عواملی همچون هزینه بر بودن ، ناآشنایی و درک مزایا و قابلیت ها، پایین بودن سطح خدمات درمانی باعث شده است استفاده از آن در کشورهای در حال توسعه کندتر صورت گیرد؛ اما شکی نیست که نیاز به این فناوری در آینده ای نه چندان دور استفاده از آن را اجباری خواهد کرد. در این خصوص تحقیق ما که منجر به طراحی و ساخت سامانه نوین مانیتورینگ عمق بیهوشی شد با این پیشفرض شروع شد که با روش شناسی متفاوت بر مبنای دینامیک ذاتی سیستم ، راهکاری به منظور تفکیک عمق بیهوشی ارائه شود تا با مقایسه با آخرین فناوری دنیا و مشخص شدن تفاوت های بنیادی ، کاستی ها و مزایای آنها مشخص شود.
در نهایت نتایج این تحقیق که منجر به دست آمدن شاخصی به نام SCUBA شد، قادر است با پردازش تنها یک کانال سیگنال مغز، سطوح بیهوشی را در حداقل 4سطح هوشیاری ، بیهوشی خفیف ، بیهوشی میانی و بیهوشی عمیق تفکیک کند. این شاخص با آخرین فناوری دنیا در این زمینه (شاخص) BIS مقایسه شد و از جنبه های مختلف مزایا و قابلیت های ویژه ای دارد. گفتنی است که شاخص BIS با صرف میلیون ها دلار و تحقیق مستمر یک دهه تلاش متخصصان به دست آمده است . علاوه بر این ، حجم پایین محاسبات الگوریتم پردازشی ارائه شده نسبت به دیگر فناوری ها امکان پیاده سازی آن را کم هزینه می کند. مقاوم بودن روش شناسی استفاده شده در الگوریتم نسبت به انواع نویزها، از مزایای دیگر این فناوری است ؛ همچنین تفکیک خواب ناشی از داروی بیهوشی نسبت به خواب شرایط کما، از دیگر موارد قابل اشاره است.
البته این قسمت از تحقیق به منظور رسیدن به شاخصی برای شرایط کما در حال انجام است و در صورت به نتیجه رسیدن ، تصمیم گیری پزشکان درباره احتمال بازگشت بیماران در سطوح مختلف کما را آسان می کند. در کل روند کاری این دستگاه سعی می شود حداقل دخالت در شرایط عادی بیمار در حین بیهوشی و در اتاق عمل ایجاد شود به این ترتیب که تنها به یک کانال سیگنال EEG نیاز داریم.
لذا این سیستم هیچگونه مخاطره ای را در پی نخواهد داشت . به طور کلی تحقیقات در این زمینه از حدود 3 سال پیش آغاز و پس از بررسی فناوری های موجود، مرحله ابتدای کار با ثبت سیگنال مغز حین بیهوشی در اتاق عمل همراه بود. این فرآیند با همکاری طیف وسیعی از متخصصان بیهوشی در بیمارستان های میلاد، امام حسین (ع) و اختر در تهران و بیمارستان امام خمینی (ره) در کرمانشاه به انجام رسید. مرحله بعد به دست آوردن الگوریتم های پردازشی برای تفکیک معنی دار تغییرات سیگنال در عمق های مختلف بیهوشی بود. همزمان با تداوم کار تحقیقاتی در به دست آوردن الگوریتم بهینه پردازشی ، به دلیل اهمیت کاربردی شدن این سیستم ، اقدام به طراحی و پیاده سازی نمونه مهندسی دستگاه شد که مراحل پایانی خود را با موفقیت می گذراند.
در حال حاضر الگوریتم نهایی مورد پیاده سازی قرار گرفته است و تست های بالینی اولیه نیز بر بیماران در شرایط مختلف به انجام رسیده است و به تایید تعدادی از متخصصان بنام بیهوشی و همچنین انجمن متخصصان بیهوشی و مراقبت های ویژه رسیده است.
علاوه بر این برای مقایسه خروجی سیستم ارائه شده با دیگر فناوری ها، مقایسه کاملی میان نتایج به دست آمده با شاخص BIS به انجام رسید. این تحقیق با هدایت علمی دکتر سید محمدرضا هاشمی گلپایگانی در دانشگاه صنعتی امیرکبیر و دکتر حمیدرضا ربیعی در دانشگاه صنعتی شریف و مشاوره متخصصان بیهوشی از جمله دکتر سیروس مومن زاده و دکتر رضا یگانه و همکاری انجمن متخصصین آنستزیولوژی و مراقبت های ویژه ایران به نتیجه رسیده است.
نتایج این پژوهش در کنفرانس های بین المللی معتبری چون IEE MASP 2005 در لندن ، IET MEDSIP 2006 در گلاسگو و IEEE EMBC2006 در نیویورک و در نشست سالانه انجمن بین المللی فناوری برای بیهوشی امریکا مطرح شده و نتایج در یکی از مجلات معتبر بین المللی به چاپ رسیده است.
این پژوهش در حال حاضر وارد مرحله تولید نیمه صنعتی در مقیاس محدود شده است و با توجه به نتایج به دست آمده و حمایت مناسب در کسب استانداردهای کافی و کیفیت بالای تولید، علاوه بر بازار داخل امکان صادرات آن نیز وجود دارد. در ضمن این طرح علاوه بر بالا بردن سطح خدمات درمانی ، که با مدیریت مناسب فرآیند بیهوشی میسر می شود، از به هوش آمدن بیمار حین عمل و از مسمومیت های دارویی و مصرف بی رویه دارو جلوگیری می کند. فراموش نکنیم این مشکلات در بیمارستان های ایران بسیار شایع است ؛ البته ارائه این فناوری در سطح جهانی نیز دور از انتظار نیست و با ایجاد امکان صادرات آن باعث ارزآوری خواهد شد.