حاشیه های امنیتی روسیه

با نگاهی دقیقتر به محتوای عملکرد این جامعه بخوبی در می یابیم که این سازمان در برخی موضوعات در دستور کار خود موفقتر عمل کرده که از آن جمله می توان به این موارد اشاره کرد.
1- لغو سیستم روادید میان کشورهای عضو و برقرار نبودن سیستم ویزا تا به امروز میان این جمهوری ها که خود عامل موثری برای تسهیل در تردد اتباع این جمهوری ها به خاک همدیگر محسوب می شود و بویژه برای تردد آنها به روسیه.
2- تسهیلات و رویه عملی موجود در برخی امور بازرگانی و تجارت و گمرکات مابین این جمهوری ها برای اتباع کشورهای عضو جامعه که منجر شده تا به واسطه ساختار موجود قبلی ، سیستم جاری فعلی نیز تا حدودی ریشه در مسکو داشته و با آنها پیوند و نزدیکی و ارتباط به هم پیوسته ای را داشته باشد، لذا در این زمینه ارتباطات ویژه ای در امور کشاورزی و تجارت و بازرگانی در این عرصه مابین جمهوری ها و محصولات تولیدی (ولو در دایره ای محدود و مشخص) در کشورهای همدیگر به دلیل تسهیلات گمرکی موجود است.
3- ارتباطات کاری نزدیک وزارتخانه های کشور این جمهوری ها در تبادل معلومات و همکاری نزدیک درباره جرایم سازمان یافته و مواد مخدر، قاچاق انسان ، مهاجرت غیرقانونی میان این کشورها، همچنین مبادله زندانیان و محکومان مابین اعضای سازمان و یا تعقیب فراریان و یا متجاوزان مرزی در خاک همدیگر، همچنین ، ارائه آموزش های لازم به عناصر و کادر وزارت کشور و پلیس این جمهوری ها از سوی روسیه و ارائه دیگر تسهیلات در این باره.
4- حضور نیروهای نظامی روسیه در برخی مناطق بحران زا و کانون های بحران در دیگر جمهوری های عضو این سازمان ، که در قالب توافقنامه سیستم امنیت جمعی این سازمان صورت می پذیرد.
5- حضور نیروهای مرزبانی روسیه در برخی جمهوری های عضو این سازمان.
6- همکاری نزدیک وزارتخانه های امنیت ملی و سرویس های اطلاعاتی موجود در این جمهوری ها در امور امنیتی و تبادل اطلاعاتی با همدیگر در موضوعاتی نظیر تبادل مجرمان و محکومان امنیتی ، مقوله تروریسم و گروههای تروریستی نظیر القاعده ، و کمک به تعقیب مجرمان سیاسی و فعالان تجزیه طلب و از همه مهمتر ارائه آموزش های لازم به افسران رده بالای امنیتی این جمهوری ها در مراکز آموزشی تخصصی و دانشکده های وابسته به سرویس روسیه در این کشور، که با مرکزیت و هدایت سرویس امنیتی میان جمهوری ها و فدرال روسیه صورت می پذیرد.
7- همکاری و تعاملات نزدیک وزارتخانه های امور خارجه کشورهای عضو با همدیگر و بویژه با روسیه در تنظیم روابط سیاسی دوجانبه و منطقه ای و تنظیم و اجرایی کردن سفرهای مسوولان این جمهوری ها به کشورهای همدیگر و انجام امور توافقنامه ها و معاهده های جمعی ، چندجانبه و یا حتی دوجانبه میان کشورهای عضو این سازمان.
8- تداوم فعالیت و ایجاد سیستم ها و شبکه های رادیو و تلویزیونی سراسری و خبری و مطبوعاتی روسی زبان و روسیه در تمامی جمهوری های عضو این جامعه ، که عامل مهمی در جهت تداوم و حفظ فرهنگ سازی در این جمهوری ها و افکار عمومی آنها محسوب می شود.

نقاط ضعف سازمان

1- ناهمگونی هایی در این سالها میان تعدادی از کشورهای عضو این سازمان با روسیه به وجود آمده است که از آن جمله می توان به مقوله بروز انقلاب های مخملی و نارنجی در اوکراین و گرجستان و حتی تنشهای به وجود آمده اخیرمیان گرجستان و روسیه اشاره کرد. که به جهت حضور و فعالیت امریکا و جریان غرب در این جمهوری ها، بروز این تنشها (به واسطه خطمشی مقابل این کشورها علیه روسیه و این که آنها به هر حال رقیب جدی روسیه محسوب می شوند) تا حدودی طبیعی بوده و جلوه می کند و قطعا در آینده نیز این کشمکش ها تداوم خواهد داشت.
2- با وجود تمامی موارد فوق و با وجود فراز و نشیبهای به وجود آمده میان برخی کشورهای عضو با یکدیگر و حتی با روسیه ، که در برهه های مختلف به سردی در روابط برخی اعضائدر مقطی خاص با روسیه ، به عنوان عضو موثر این سازمان منجر شده است ، ولی تا امروز شاهد خروج رسمی هیچیک از این جمهوری ها از این سازمان به صورت رسمی و قطعی نبوده ایم.
3- البته در زمان تاسیس این سازمان و در ابتدای شکل گیری آن شاهد مقاومت هایی به واسطه حکومت های وقت موجود در 2 جمهوری آذربایجان و گرجستان بوده ایم که البته این مقاومت با اندک زمانی تاخیر حل شده و در نهایت هر دو جمهوری به دلیل تغییر خط مشی سیاسی و حاکمیتی خود منشور این سازمان را در مسکو امضا کردند و به آن پیوستند.
4- در بعد اقتصادی نیز ناهمگون بودن ساختارهای اقتصادی و تولیدی و صنایع کشورهای عضو و عدم تکافوی تولیدات این کشورها و حتی روسیه ، باعث شده است بازار خوبی برای قدرتهای منطقه ای و شرکتهای چندملیتی و بین المللی برای عرض اندام و تاخت و تاز و فعالیت آنها در این جمهوری ها فراهم شود.
5- انجام سرمایه گذاری های خارجی در بسیاری از این جمهوری ها ( که به دلیل ضعف شدید مالی ، اقتصادی و صنعتی در این جمهوری ها و بویژه پس از فروپاشی است) از سوی امریکا و کشورهای غربی و به دنبال آن حضور NGO ها و تشکل های به ظاهر غیردولتی فعال امریکایی و غربی در جهت توسعه دموکراسی در این کشورها که هدف اصلی آنها بی شک ایجاد جای پای محکم و جدی در دفاع از جریان امریکا و غرب و منافع ملی ایجاد شده از سوی آنها در منطقه بوده و هست ، خود در میان مدت و دراز مدت در تقابل با روسها و فرهنگ آنها بوده و به بروز تنشهای بیشتر میان این جمهوری ها و روسیه منجر خواهد شد.
در واقع این تشکل ها ماموریت دارند در جهت طرح روس زدایی در این جمهوری ها حرکت و عمل کنند و مردم این مناطق را به صورت روزافزون به سمت غرب و امریکا سوق دهند.

نتیجه

1- جامعه کشورهای مستقل مشترک المنافع در حقیقت فضای مناسبی برای تنفس سیاسی و... روسیه در حوزه پیرامونی خودش به حساب آمده و حاشیه امنیتی مطمئنی جهت روسیه محسوب می شود.
لذا روسیه و بویژه حاکمیت فعلی موجود در آن به لحاظ نگاه مثبتی که به حوزه پیرامونی خودش و لزوم همگرایی و تعامل با آنها در تمامی ابعاد دارد در این عرصه تا جایی که برایش ممکن باشد، پیشرفته و فعالانه عمل خواهد کرد.
2- روسیه این منطقه و قلمروی سرزمینی سازمان سی آی اس را متعلق به خودش می داند، لذا براحتی از آن چشم پوشی نکرده و دست نخواهد کشید. روسها خود را ابرقدرت سنتی حاضر و همسایه قدرتمند این منطقه می دانند.
3- این سازمان پس از ایجاد ساز و کارهای لازم اولیه و ساختاری خود و فعالیت های عملی بسیاری که در سالهای اولین تاسیس خودش داشته است ، پس از مدتی و طی سالهای اخیر دچار یک روز مرگی و رکود عملی در محتوای عملکردی خودش شده است.
طبیعی است این سازمان به دلیل فعال و سر پا بودن به دمیدن روح و حیات دوباره ای از سوی موسسان و اعضای آن احتیاج دارد تا از حالت روزمرگی و امور یکنواخت و روتین در بیاید و فعال تر عرض اندام کند و به اصطلاح خودی نشان دهد که در هر حال تمامی اینها به همت اعضای حاضر در آن و بخصوص روسیه و حاکمیت این کشور بستگی دارد.
4- در این مسیر غربی ها و امریکایی ها نیز بواسطه کاستن از حوزه نفوذ روسیه در منطقه و به منظور کسب منافع ملی و جای پای بیشتری برای خودشان ، بیکار ننشستند و به فعالیت های خود در اشکال گوناگون ادامه خواهند داد.
5- البته در جهت تضعیف عملی این سازمان اقدامات عملی متعددی در این سالها از سوی امریکا و اروپایی ها محقق شده است که از جمله آنها می توان به موضوع گسترش ناتو به شرق ، ایجاد سازمان های بین المللی منطقه ای با حضور آنها و برخی جمهوری های سی آی اس ، در موازات تشکیلات اصلی جامعه کشورهای مستقل مشترک المنافع اشاره کرد.

داریوش صفرنژاد