خاصیت زنجیری!

در برخی از این موارد، شما در مواجهه مستقیم با یک تخلف اجتماعی قرار می‌گیرید. مثلا مشغول رانندگی در یک خیابان باریک هستید و خودرویی به صورت ورود ممنوع از مقابل می‌آید و طبیعتا در بسیاری موارد گیر می‌کند. در این حالت چند خودروی دیگر هم پشت سر شما می‌ایستند و خلاصه یک موقعیت اضطراب‌آمیز پیش می‌آید. طبیعی‌ترین واکنش، اعتراض به خودروی متخلف برای عدم‌تکرار خلافش است که به هر نحو دیگران را به زحمت انداخته است. با این حال در بسیاری از موقعیت‌های این گونه‌ای با واکنشی جالب مواجه می‌شوید. از یکسو خودرو متخلف خیلی حاضر به پذیرش خطا و حتی شنیدن صدای اعتراض شما نمی‌شود و کل ماجرا را به سکوت برگزار می‌کند! تازه اگر خدای ناکرده کار را به خشونت لفظی یا فیزیکی از موضع طلبکاری نکشاند، از سوی دیگر و با گذشت زمانی نه چندان زیاد از ایجاد مشکل، اعتراض کسانی که پشت سر شما ایستاده‌اند، شروع می‌شود که به نوعی خواهان گذشت شما و پایان دادن به مشکل برای رسیدگی به کارهایشان هستند... جامعه‌شناسان، جامعه را به یک رشته زنجیر توصیف می‌کنند که کوچک‌ترین حرکت یک حلقه بر سایر حلقه‌ها تاثیر می‌گذارد. وقتی یک حلقه از تکان بخورد، سایر حلقه‌ها خواه ناخواه تکان خواهند خورد و این چیزی است که می‌توان نام آن را خاصیت زنجیری گذاشت. خاصیت زنجیری به ما می‌گوید هر نوع رفتار ما از یک کنش اجتماعی ـ‌ درست یا غلط ـ به ترویج آن کنش در جامعه منجر شده و با کمی واسطه و فاصله، اثرش به خودمان بازمی‌گردد. برخورد سرسری با جرائم خرد اجتماعی نیز باعث ترویج آن، آسان انگاشته شدن در جامعه و سرانجام گیر کردن خود ما در موقعیتی دیگر در آن جرم خواهد شد. به نظر می‌رسد باید بیشتر به این فکر کنیم که مسئولیت‌پذیری ما در برخورد عاقلانه و پیگیرانه با جرائم خرد کف جامعه، مشمول قاعده «یک دست صدا ندارد» نمی‌شود. هرگونه تلاشی در این راستا به پاکسازی جامعه منجر خواهد شد، چون جامعه مثل زنجیر است و خاصیت زنجیری دارد.

بهمن موسوی - روزنامه نگار