نگاهی به شرق ، نگاهی به غرب

آشنایی نخبگان ، استادان و دانشجویان روسی با رایزنی جمهوری اسلامی در مسکو و اشارات آنها به همکاری و همراهی این نهاد با دانشگاه ها و مراکز فرهنگی مرا واداشت تا در فرصتی کمیاب ، رایزن محترم فرهنگی ، مهدی ایمان پور

کد خبر: ۱۱۱۱۷۵

را در کنجی به خلوت بکشانم و وی را دور از جنب وجوش خستگی ناپذیر همکارانش به گفتگو وادارم. آنچه می خوانید خلاصه ای از گفتگوی 2 ساعته است که در غروبی ترین لحظه های یکی از روزهای آخر تابستان در محل رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی در روسیه انجام شده است.

ارزیابی شما از روابط فرهنگی میان دو کشور چیست؛

روابط رسمی ایران و روسیه قدمتی 400 ساله دارد، اما روابط مردمی و فرهنگی روابطی دیرینه است و بخشهایی از قلمروی شوروی سابق و حتی روسیه امروز قلمروی فرهنگی ایران بوده است. با وجود خاطرات ناخوشایند در برخی دوره ها، در سالهای اخیر روابط 2 کشور رو به گسترش و سرآغازی برای گفتگوی فراگیر و راهبردی فراهم شده است. اگرچه نمی توان ادعا کرد که رابطه ایران و روسیه در حال حاضر در حد یک روابط راهبردی است ؛ اما هر دو کشور تمایل خود را برای بسط روابط فرهنگی در حوزه های مختلف اعلام می کنند.موافقت نامه فرهنگی ایران و روسیه در سال 1345به امضا رسیده ، ولی هم اکنون نیز مبنای قانونی مناسبی برای فعالیت های فرهنگی دو کشور است ؛ البته در سالهای اخیر تفاهم نامه و یادداشت همکاری هایی در چارچوب این موافقت نامه به امضا رسیده است. همان گونه که عرض کردم عزم جدی از سوی مسوولان برای توسعه روابط وجود دارد، اما چنین عزمی مقدمات خود را دارد. ما سعی داریم در بخش فعالیت های فرهنگی ، روابط را تعمیق ببخشیم و توسعه دهیم ، ولی برای این منظور نیازمند تلاش گسترده ای در تمام سطوح هستیم. پیش از این ، روابط فرهنگی میان ما براساس تمایلات برخی نهادهای علمی یا انجمن های فرهنگی بوده ، اما امروزه می توانیم ادعا کنیم روابط در سطح ملی تعریف شده و ایده ای برای گسترش آن در سطح منطقه هم وجود دارد. مثلا بنیاد فرهنگی خزر یکی از ایده هایی است که ما را در سطح منطقه حداقل خزر به همکاری ترغیب می کند.

در بخش روابط مردمی چطور؛ آیا این همکاری در حوزه بخشهای فرهنگی غیردولتی هم جریان دارد؛

اگر به تاثیرگذاری جدی فرهنگ بر سیاست باور داشته باشیم و با رویکرد تاثیر ذهنیت مردم و اندیشمندان یک کشور بر رهبران و نوع سیاستگذاری دولت نگاه کنیم باید دوره کنونی را یک فرصت تاریخی در روابط فرهنگی ایران و روسیه نیز بدانیم و بی وقفه راهکارهای لازم برای گسترش و نهادینه کردن فعالیت های فرهنگی ج.ا.ایران در فدراتیو روسیه اتخاذ کنیم.

نقش و تاثیر نامه تاریخی امام خمینی را چگونه می بینید؛

زمانی که نامه حضرت امام ره صادر شد، از سوی بعضی ها نوعی تلقی مداخله جویانه از آن شد. به همین دلیل در آن ایام مجال درستی برای نشر این نامه فراهم نشد ؛ اما تعدادی از نخبگان و اندیشمندان معتقدند وقوع انقلاب اسلامی ایران و پیش بینی های امام خمینی درباره آینده جهان و فروپاشی نظام کمونیستی و سست بودن بنیادهای غرب (که در نامه امام به آنها اشاره شده است)، تاثیر خود را در جامعه روسیه داشته است. یادآوری این نکته که نظام سرمایه داری غرب با مشکلات فراوانی مواجه بوده و مدل مناسبی برای کشور روسیه نیست ، تنها بخشی از نکات ارزشمند این نامه تاریخی است که امروزه مورد تاکید مسوولان کشور روسیه قرار گرفته است. آنها امروز به این نتیجه رسیده اند که تحلیل امام خمینی ره تحلیل درستی بوده و دست کم در بخشهایی از فرمایش های ایشان خودشان به تجربه های سنگینی رسیده اند.

آیا در حال حاضر با روشن شدن بخشهایی از پیش بینی های امام ، فعالیت خاصی در تبیین نظرات ایشان انجام می شود؛

مروری بر پیام تاریخی امام ره و فرازهای ارزشمند آن از یک سو و مطالعه زمینه های موجود در جامعه روسیه و کشورهای مشترک المنافع از سوی دیگر، ما را به این باور می رساند که کلیدی ترین و عملی ترین بخش قابل تحقق فرمایش های امام در نامه به گورباچف مساله فراهم کردن زمینه تحقیق و تفحص اندیشمندان روسیه در معارف عالیه اسلام و ایجاد زمینه گفتگو و ملاقات فرهیختگان کشورهای منطقه و آشنایی و مطالعات میدانی جامعه علمی آنان با آموزه های حکمت الهی در ایران است. ما این فراز از سخنان امام را به صورت اجرایی تعریف و در آن تمرکز کرده ایم. خوب است از همین جا گریزی به یک فعالیت بزنیم. چهارمین کنگره فلاسفه روسیه با حضور 1000 نفر از اندیشمندان فلسفه روسیه و دیگر کشورها برگزار شد و خوشبختانه با هماهنگی های انجام شده با انجمن حکمت و فلسفه ، 4تن از نخبگان برجسته فلسفه ایران نیز در این نشست حضور یافتند. در این کنگره روزی با نام روز معرفی فلسفه معاصر ایران برگزار شد. این برنامه یکی از پرجمعیت ترین کمیسیون های جانبی کنگره شد. با وجود حضور بزرگانی از کشورهای امریکا، چین ، یونان و... تنها در کمیسیون های فرعی به آنها فرصت ایراد سخنرانی داده شد. خوشبختانه دکتر داوری به عنوان عضو برجسته گروه ایرانی در مراسم مهم اختتامیه درباره فلسفه و آینده جهان صحبت کرد. این برنامه انعکاس گسترده ای داشت و زمینه های بعدی را فراهم کرد. تا جایی که امسال با حضور آقای اعوانی ، کنفرانسی با موضوع نامه حضرت امام ره به گورباچف برگزار شد که به وسیله معتبرترین روزنامه روسیه و با عنوان امام خمینی به گورباچف چه نوشت ، در یک صفحه کامل منعکس شد.

از دیگر برنامه های رایزنی جمهوری اسلامی بگویید ؛ فعالیت هایی که مسوولیت پیام و رسالت جهانی ما را بر دوش می کشند؛

واقعیت این است که کارهای بسیاری انجام شده که ذکر تمام آنها از حوصله خارج است. اجازه بدهید این طور شروع کنیم ؛ ما تلاش می کنیم در فعالیت های فرهنگی از تصدی گری به تولی گری برسیم و این یعنی کوشش برای نهادینه سازی فعالیت فرهنگی. به همین دلیل و با همین راهبرد برای 3 هدف عمده ای که برای رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی در روسیه در نظر گرفته ایم (اسلام ، ایران و زبان فارسی)، نهادهایی را تعریف کرده ایم که در آینده می توانند به صورت طبیعی عهده دار کارهایی باشند که ما پیش از این تصدی آنها را به عهده داشتیم ؛ مثلا در عرصه زبان و ادبیات فارسی نهادی را با عنوان مرکز مطالعات منطقه ای زبان و ادبیات فارسی تاسیس کرده ایم. این مرکز براساس تفاهم نامه ای که میان رایزن فرهنگی و رئیس انستیتو آسیا و آفریقای دانشگاه مسکو در حضور ریاست محترم مجلس شورای اسلامی به امضا رسیده ، تشکیل شده است. در این خصوص و در پی برگزاری 2 دوره المپیاد زبان فارسی به صورت مباشر، امسال سومین المپیاد را با تصدی این مرکز برگزار خواهیم کرد.در ارتباط با گسترش زبان و ادبیات فارسی اقدامات مختلفی طراحی و با همکاری مرکز و شخصیت های فرهنگی روسیه اجرا شده است. با سیاستی که مطرح شد از این پس ما تلاش می کنیم جای خودمان را به این مرکز بدهیم ؛ به عنوان مثال برای آن که ادبیات را که روح زبان فارسی است از دست ندهیم ، جایزه ای را به نام آزمون ادبی فارسی تعریف کرده ایم. همچنین با مساعدت مرکز گسترش زبان فارسی ، استاد رستگار فسایی به عنوان رئیس مرکز نیز در این حرکت فرهنگی حضور دارند که این حضور معنادار بوده و به مفهوم نهادسازی عمق می دهد. دیجیتال کردن فرهنگ فارسی به روسی و بعکس با مسوولیت پروفسور ایوانوف ، رئیس انجمن دوستی ایران و روسیه و نگارش کتابهای جدید آموزش زبان فارسی با همکاری دانشگاه شیراز و ترجمه و انتشار ادبیات کلاسیک و معاصر نیز ازجمله کارهای در دست اقدام در این حوزه است.

در حوزه ایران و ایران شناسی چه فعالیت هایی انجام می شود و استقبال را چگونه ارزیابی می کنید؛

از اقدامات مهم در حوزه ایران شناسی ، بحث آسیب شناسی مطالعات ایرانی در روسیه بود. یکی از مشکلات مکتب ایران شناسی روسیه که مکتبی صاحب سبک است و قدمتی 300 ساله دارد، فقدان مطالعات ایران امروز است. با این هدف طرح جایزه علمی ایران معاصر را تعریف کرده ایم که اولین دوره آن با 10 موضوع در سال 2006 اجرا خواهد شد. ما با این اقدام در عمل جریان مطالعات ایرانی را هدایت می کنیم و انسجام می بخشیم. این حرکت سال بعد در چارچوب بنیاد علوم انسانی روسیه که متولی پروهش های علوم انسانی است ، قرار خواهد گرفت. نشست های ایران شناسی با همکاری مراکز علمی و معتبر هر جمهوری ، انتشار نشریاتی با نامهای ایران امروز و فرهنگ روس با هدف واقعی تر کردن شناخت دو طرف از یکدیگر و راه اندازی پایگاه اطلاع رسانی دو زبانه ازجمله اقدامات در این حوزه است که براساس سیاست پیش گفته بزودی از سوی نهادی باعنوان مرکز پژوهش های فرهنگی ایران و روسیه تصدی خواهد شد.

در بخش فعالیت های دینی آیا توانسته اید از همه ظرفیت ها بهره بگیرید؛

تلاش گسترده ای در این حوزه صورت گرفته است ، اما تا رسیدن به انتظارات و ظرفیت ها، فاصله زیادی داریم و امیدواریم با تلاشهای صورت گرفته ، در این بخش نیز به زودی شاهد تاسیس نهاد مربوط باشید. در این حوزه می توان از نشست های دوره ای با موضوعات اسلامی در سطح بین المللی که با مشارکت مرکز رسمی دینی این کشور برگزار می شود، نام برد؛ همچنین برگزاری مسابقه های منطقه ای قرآنی با همکاری اداره مفتیات روسیه از استقبال و بازدهی خوبی برخوردار بوده است. همکاری و تبادل استاد با دانشگاه اسلامی مسکو و چاپ کتب اسلامی و آموزش مکاتبه ای ، تلویزیونی و حضوری مسائل دینی نیز ازجمله فعالیت های انجام شده است که با توجه به جمعیت 20 میلیونی مسلمان که تقریبا یک هفتم جمعیت کل کشور را تشکیل می دهد قابلیت گسترش بیشتر را دارد.

شما به چاپ کتابهای دینی اشاره کردید. منظور چه کتابهایی است؛

مثلا کار تدوین دانشنامه منتخبات فلسفه اسلامی ، ترجمه جلد اول تفسیر المیزان ، حکمت عرشیه ملاصدرا، رساله رهبر معظم انقلاب و منشور عقاید امامیه ازجمله این کتابهاست. کتاب ارجمند نهج البلاغه نیز آخرین مراحل ویرایش خود را به زبان روسی می گذراند.

در جایی به حضور سینمای ایران اشاره کردید. آیا در جشنواره منبر طلایی نیز ایرانیان حضور دارند؛

منبر طلایی عنوان فستیوال فیلم مسلمانان روسیه است که دومین دوره خود را در شهر غازان برگزار می کند. با تلاش رایزنی جمهوری اسلامی 10 فیلم از ایران در آن حضور خواهد داشت و یکی از منتقدان ایرانی عضو هیات داوران خواهد بود.

مهمترین برنامه آتی که می توانیم در انتظار آن باشیم چیست؛

نشست فوریه امسال مصادف با سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی با حضور اندیشمندان ایرانی و روسی تحت عنوان دکترین عدالت: ایران روسیه خواهد بود.

رویکرد روسیه به جهان اسلام

روسیه در نتیجه اتفاقاتی مانند انقلاب های مخملی که منافع این کشور را در سطح منطقه به مخاطره می انداخت به این جمع بندی رسید که غرب بنا ندارد در دستان خالی او چیزی بگذارد ؛ بنابراین به فکر دستمایه هایی افتاد تا با غرب به یک تعامل متقابل دست بزند. رویکرد روسیه به جهان اسلام از همین منظر قابل تحلیل است ، هرچند دلایل داخلی نیز در این رویکرد بی نقش نبود. روسیه خیلی سریع توانست جایگاهی را که امریکا از دست داده بود، به نفع خود در جهان اسلام تصاحب کند. تمایل روسیه برای عضویت در کنفرانس اسلامی ، برگزاری نشست های جدی با رهبران ادیان جهان ، دعوت از رهبر حماس پس از پیروزی در انتخابات ، اظهارات معقول در جریانات لبنان ، بها دادن به مسلمانان در کشور و اقداماتی اینچنین ، حاکی از این بود که روسیه رویکرد نوینی را به جهان اسلام آغاز و با ایران هم در همین چارچوب ، مبادلات و همکاری هایی را تعریف کرده است. به هر حال روسیه در نزدیکی به دنیای اسلام جدی است. او حتی یک گروه دیدگاه راهبردی برای نزدیکی و مفاهمه با جهان اسلام تعریف کرده که آیت الله تسخیری عضو ایرانی این گروه است.