مدح یک مداح

سید حسن معطر از مداحان پیشکسوت اهل بیت که بالای 90 سال دارد محور این مستند است که حتی اگر تمهیدات تکنیکی در بازنمایی و روایت این کاراکتر را کنار بگذاریم خود شخصیت و در واقع قهرمان این اثر به اندازه کافی واجد کاریزما و نفس گرمی است که می‌تواند مخاطب را جذب کرده پای سخنان او بنشیند. قطعا سابقه مداحی و سخنوری سید معطر در این جاذبه شخصیتی موثر بوده اما ویژگی‌ها و خصلت‌های ذاتی این پیرمرد نیز چنان دلنشین است که به خودی خود انسان را مجذوب می‌کند.

یک نوع خلوص و صفای باطن که حتی از پشت قاب تلویزیون نیز به مخاطب منتقل می‌شود و حالش را خوب می‌کند. این مستند گرچه به روایت زندگی شخصی سیدحسن می‌پردازد اما در پس آن می‌توان روایتی از مداحی اصیل و ریشه‌دار و با هویت را هم درک کرد که در قیاس با سیاق مداحی‌های امروزی که به شدت از سوی بزرگان دین و علما مورد انتقاد است به تصویر عینی و مصداقی از یک مداحی اصیل دست یافت. در طول فیلم هم در چند صحنه چه از زبان خود سید حسن معطر و چه دوستان و نزدیکانش که از او حرف می‌زنند درباره وسواس و اهتمام او نسبت به دقیق بودن مداحی و اعتبار مقتل خوانی و ارادت و التزام قلبی او به اهل‌بیت و سخنان آنها می‌شنویم. در واقع سویه گفتاری و مضمونی مستند به دو بخش عمده تقسیم می‌شود، یکی اطلاعاتی که درباره خود سید معطر و شخصیت مومن و معتقد او به عنوان یک مسلمان خالص و اهل دل و دوم شیوه مداحی او و تاثیرگذاری که در زمان خود هم بر مردم و جوانان داشته و هم بر مداحان دیگر. او که خود شاگرد یک روحانی به نام حاج آقا مرزوق بوده، شاگردان خوبی در مکتب خویش پرورش داده که مداحی برای آنها نه یک شغل که یک وظیفه و رسالت بوده است.

سید حسن خودش کاسب بازار بوده و بنا بر گفته دوستانش در این مستند از طریق مداحی ارتزاق نمی‌کرده و پولی هم بابت مداحی دریافت نکرده است. جالب این‌که حتی او درباره مداحی اهل بیت کتابی هم نوشته است. فیلم از عکس و فیلم‌های آرشیوی بهره زیاد می‌برد و پخش فرازهایی از سخنرانی او در مجالس روضه نشان می‌دهد که سخنور قهاری بوده که کلامی نافذ و تاثیرگذار داشته است. بابک مینایی که تهیه‌کننده و کارگردان این مستند است روایت متن گفتارهایی که خودش هم آنها را نوشته، برعهده داشته و صدای آرام او در خواندن نریشن‌ها، تاثیرگذاری آن را بیشتر هم کرده است. مستند سید معطر از قاب‌بندی و نورپردازی حساب شده‌ای برخوردار است و همه عناصر و ظرفیت‌های تکنیکی را در خدمت فضاسازی و انتقال حال و هوای معنوی اثر قرار می‌دهد؛ اثری که تماشای آن حال آدم را خوب می‌کند.

سید رضا صائمی