لغو کاپیتولاسیون در ایران

23 اردیبهشت 1358 ه.ش کاپیتولاسیون یا حق قضاوت کنسولی و تمام ملحقات آن به طور کامل در ایران لغو شد.

کد خبر: ۹۶۲۱۴

کاپیتولاسیون یا حق قضاوت کنسولی در ایران ، اولین بار در معاهده ترکمن چای در سال 1203 ه.ش و در زمان فتحعلی شاه قاجار به روسیه داده شد و زیانهای مهلکی بر ایران وارد آورد. حق کاپیتولاسیون به تدریج در ایران گسترش یافت و از انحصار دولت روسیه خارج شد. به این ترتیب ، بسیاری از کشورها با استفاده از اصل کامله ` الوداد صاحب این حق شدند و کاپیتولاسیون را به ایران تحمیل کردند. اسپانیا، فرانسه ، انگلیس ، آلمان ، ایتالیا و چند کشور دیگر از جمله کشورهایی بودند که بعدا از حق کاپیتولاسیون بهره بردند و نوعی برتری به اتباع خود نسبت به ایرانیان قایل شدند. زیانهای کاپیتولاسیون بسیار مهلک بود و سبب تاخت وتاز بیگانگان در کشور می گردید. علاوه بر این ، با سوئاستفاده از کاپیتولاسیون ، بیگانگان هر چه می خواستند به ایران وارد می کردند و هر چه می خواستند از ایران خارج می نمودند و هیچ کس نمی توانست کمترین نظارتی بر تحرکات و توطئه های فرهنگی ، سیاسی ، اقتصادی و امنیتی آنها داشته باشد. به همین دلیل ، کاپیتولاسیون ، موضوعی بود که بر استقلال کشور ضربه مهلک وارد می کرد. دو سال قبل از کودتای رضاخان ، لایحه ای به تصویب رسید که به موجب آن ، حق کاپیتولاسیون روسها در ایران لغو می شد. بعد از لغو قرارداد کاپیتولاسیون بین ایران و روسیه ، قرارداد کاپیتولاسیون بین ایران و چند کشور دیگر نیز لغو شد. کاپیتولاسیون در سال 1306 ه.ش به طور صوری بین ایران و سایر کشورها لغو گردید. ولی واقعیت این بود که غربی ها با روی کار آوردن رژیمی که به طور کامل حافظ منافع آنها بود، دیگر احساس نیازی به کاپیتولاسیون نمی کردند؛ اما بعدا غربی ها بار دیگر تصمیم گرفتند کاپیتولاسیون را به طور گسترده تر در ایران برقرار نمایند. به همین سبب ، در 21 مهر 1343 ه.ش ، کاپیتولاسیون مجددا در ایران برقرار شد و امریکا طبق حق کاپیتولاسیون ، کاملا بر اوضاع ایران تسلط پیدا کرد. بعد از آن که این جنایت توسط رژیم شاه پذیرفته شد، امام خمینی ، موج دیگری از قیام علیه خیانت های رژیم شاه برانداخت و ضمن صدور بیانیه و ارسال پیام به مردم ، سخنرانی بسیار شورانگیز و تاریخی ایراد فرمود. اعلامیه و سخنرانی امام خمینی ، توفانی به راه انداخت و رژیم شاه را در معرض سقوط قرار داد. امام خمینی در بخشی از سخنرانی خود فرمودند: من تاثرات قلبی خودم را نمی توانم اظهار کنم ، ما را فروختند، استقلال ما را فروختند، عزت ما پایکوب شد؛ عظمت ایران از بین رفت ، عظمت ارتش ایران را پایکوب کردند. من اعلام خطر می کنم ، ای ارتش ایران من اعلام خطر می کنم ، ای سیاسیون ایران من اعلام خطر می کنم... . بعد از آن که رژیم شاه با قیام امام خمینی در معرض سقوط قرار گرفت ، رژیم شاه وحشت زده شد و اقدام به دستگیری و تبعید امام خمینی کرد. بنابراین ، یکی از علل اصلی تبعید امام خمینی ، قیام امام علیه کاپیتولاسیون بود. رژیم شاه بعد از سرکوب قیام مردم و تبعید امام خمینی ، گمان کرد دیگر کسی جرات اعتراض نخواهد داشت ، اما در حالی که هنوز بیش از 77 روز از تبعید امام خمینی نگذشته بود ، نخست وزیر شاه (حسن علی منصور) که لایحه کاپیتولاسیون را به تصویب رسانده و امام خمینی را نیز تبعید کرده بود ، توسط گروهی از مبارزان مسلمان (محمد بخارایی و یارانش) اعدام انقلابی شد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ، در تاریخ 23 اردیبهشت 1358 ه.ش حق کاپیتولاسیون یا قضاوت کنسولی و ملحقات آن ، به طور کامل لغو شد.