بحرانی که قرار نیست دیده شود

قانون مدیریت پسماندها که فقط یک سال از تصویب آن در مراجع عالی تصمیم گیری می گذرد ، هنوز تکلیف بسیاری از سیستم های اجرایی را مشخص نکرده و این قانون با آن که ابلاغ شده اما شکل اجرایی آن هنوز با مشکل روبه رو است . شاهد بر این موضوع ، تخلیه نامناسب انبوه زباله های شهری است که در حاشیه شهرهای بزرگ و کوچک و تالاب ها و مناطق ارزشمند زمین تخلیه و تدفین می شوند. تخلیه نامناسب زباله های شهری و نشست شیرابه آن نه تنها به جان زمین که تمام دارایی انسان است ، صدمه می زند بلکه به بستر آبهای زیرزمینی نیز نفوذ کرده است . تخلیه زباله در کنار تالاب های ارزشمند شمال و جنوب (انزلی در شمال ، شادگان در جنوب) موجب شده که حیات تالاب ها که ذخیره های ژنتیک محیط طبیعی است نیز به خطر بیفتد. در شهرهای بزرگ کشور هر فرد در روز 850 گرم زباله تولید می کند که در شهرهای کوچک این رقم به 400 تا 500 گرم می رسد . براساس آمارهای موجود ، متوسط تولید هر شهروند ایرانی 800 گرم است و تولید 40 هزار تن پسماند روزانه کشور که بدون برنامه ریزی علمی دقیق ، در چرخه طبیعت رها می شود. سروش مدبری ، سرپرست دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست درباره چگونگی آسیب رسانی عدم مدیریت پسماندها می گوید: کمبود یا فزونی برخی عناصر در محیط طبیعی و بویژه منابع آب و خاک ، به طور مستقیم در مواد غذایی انسان نمود داشته و می تواند به بیماری های شناخته شده همچون فلورسیس (به دلیل فزونی فلوئور در آب آشامیدنی) گواتر (کمبود ید) کشان (کمبود سلنیم) ، آرسنوسیس ، کراتوسیس و دیگر بیماری های مرتبط با افزایش آرسنیک (که حدود 60 میلیون نفر را در بنگلادش و بنگال غربی به دلیل استفاده از آب زیرزمینی غنی از آرسنیک مبتلا کرده است) و بسیاری بیماری های ناشناخته دیگر منجر شود. «زمین پزشکی» مقوله ای که جدی گرفته نمی شود وی با اشاره به این که روز زمین پاک امسال فقط به مقوله پسماندها اختصاص ندارد ، خاطرنشان می کند: امسال در بحث «زمین پزشکی» ارتباط آلودگی و بیماری ها را بررسی می کنیم . مدبری با اشاره به این که «زمین پزشکی» علم درمانی نیست بلکه به دنبال دلایل بیماری هاست ، می افزاید: 3.5 میلیون نفر براساس گزارش وزارت بهداشت در کشور به سرطان مبتلا هستند که این رقم بالا بوده و می تواند ریشه در مسائل محیطی داشته باشد. مدبری با اشاره به این که اغلب پسماندها بالقوه مخرب محیط زیست هستند و دفن آنها آلودگی های ثانویه فراوانی به همراه می آورد ، می گوید: گاز متان حاصل تجزیه پسماندهای آلی ، یکی از گازهای گلخانه ای و عامل مهم در تغییرات آب و هواست و انتقال و سوزاندن پسماندها می تواند موجب افزایش مصرف انرژی و آلودگی هوا شود. وی می افزاید: با در نظر گرفتن این مشکلات ، سیاست های ملی و جهانی بر حداقل کردن تولید پسماند ، بازیافت هر چه بیشتر آن و در نهایت دفع صحیح و بهداشتی پسماندها تاکید دارد. مدبری تاکید می کند: آگاهی از ارزشهای بازیافت در صرفه جویی انرژی ، کاهش آلودگی محیط زیست ، اثرات مثبت اجتماعی و اقتصادی و حفاظت از منابع طبیعی می تواند به مشارکت هر چه بیشتر مردمی در این کار ، کمک کند. کهریزک ، بحران با مقیاس بزرگ کهریزک تهران که در 40 سال گذشته 30 میلیون تن زباله و 10 میلیون گاز متان در منطقه ای به وسعت 500 هکتار در آن انباشته شده است ، به اصلی ترین معضل بازیافت پایتخت تبدیل شده که در یک سال اخیر مدیریت شهری برای حل این بحران دست به اقدامات تازه ای زده است و به گفته ابوالفضل ابراهیمی ، مدیر عامل سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری تهران قرار است در یک برنامه 5 ساله ، آلودگی های زیست محیطی ایجاد شده در این منطقه از بین برود. وی اظهار کرد: مطالعات اولیه اجرای طرح در سال 84 با همکاری بانک جهانی به اتمام رسید و قراردادی در این خصوص طی مناقصه ای با یک شرکت بین المللی تحت نظارت بانک جهانی منعقد شد.

و... اجرای فاز نخست

وی تصریح کرد: هم اکنون چاهکهای مربوط به اجرای طرح حفر شده و در حال نصب فیلرها (سوزانده گاز) هستیم تا ان شائالله با خروج گاز متان از زیر زباله های انباشته شده و سوزاندن آن ، مرحله نخست اجرای این طرح آغاز شود. به هر تقدیر زباله که به طلای کثیف نیز شهرت یافته است ، هنوز در کشور ما تهدیدی به فرصت تبدیل نشده است ؛ در حالی که به گفته مسعود کرباسیان ، معاون خدمات شهری شهرداری تهران در صورت اجرای کامل طرح تفکیک و بازیافت در تهران ، افزون بر ایجاد 5200 فرصت شغلی در تهران ، می توان سالانه 364 میلیارد ریال ارزش افزوده و کاهش هزینه برای پایتخت به ارمغان آورد.