پیوند وسیله و هدف

گاهی وجود وسایل، اهداف تازه‌ای را برای ما پدید می‌آورد. این‌گونه نیست که همواره زندگی ما به وسایل شکل بدهد، بلکه گاه وسایل به زندگانی ما شکل می‌دهند. چرا اکثریت قریب به اتفاق مردم حضور ابزارهای فناوری و تکنولوژی را در زندگی خود بدون چون و چرا می‌پذیرند؟ به نظر می‌رسد همه ما در زندگی جدیدمان اهداف تازه‌ای را برگرفته‌ایم. این اهداف، برای ما آنقدر طبیعی شده‌اند که گمان می‌کنیم همه ما باید این وسایل و به‌دنبال آنها هدف‌هایشان را داشته باشیم. شاید نیاز نباشد برای علت این امر چندان به فکر خود فشار آوریم؛ چراکه هر دورانی عقلانیت خاص خود را دارد.

آیا وسیله، هدف را توجیه می‌کند؟

در زندگی روزمره، بسیار شنیده‌ایم که می‌گویند هدف وسیله را توجیه می‌کند یا برعکس. گویی در این عبارت حقیقتی پنهان وجود داشته باشد و آن این‌که میان وسیله و هدف رابطه‌ای وجود دارد. ناگفته نماند، برخی معتقدند هیچ پیوندی میان این دو نیست؛ یعنی هدف سر جای خود است و تفاوتی ندارد که از میان راه‌های مختلف، کدامیک را برای نیل به هدف برگزینیم. برای مثال فرض کنید، شما می‌خواهید سر کار بروید فرقی نمی‌کند با چه وسیله‌ای و از کدام مسیر بروید: با وسیله شخصی، تاکسی، مترو، اتوبوس یا پیاده. مهم آن است که به سر کار برسید. عده‌ای بر این باورند مادام که هدف، هدف خوبی باشد اشکالی ندارد که هر وسیله را برای رسیدن به آن استخدام کنید. جدای از جنبه های اخلاقی این مساله، اگر قبول کنیم میان هدف و وسیله رابطه وجود دارد، لااقل باید این نکته را نیز بپذیریم که با هر وسیله‌ای به هر هدفی نمی توان رسید. به عبارتی، هر وسیله‌ای آدمی را به هر هدفی نمی‌رساند.

تاثیر ابزارها بر زندگی

شکل و شمایل زندگی‌های امروزی، وسیله‌های بسیار متنوعی را پدید آورده است. در صورتی که اندکی به عمق ماجرا توجه کنید، پی خواهید برد این وسایل اهدافی را نیز با خود می‌آورند. جلو‌ه‌های زندگی جدید، مانند کامپیوترها، اینترنت، ماهواره و شبکه‌های اجتماعی را به‌کار می‌گیرید تا به اهدافتان برسید. بنابراین، این وسایل خود به خود هدف‌ساز نیز هستند. از طرفی، این وسایل امروزه به بالاترین سطح نفوذ در میان اقشار مختلف مردم رسیده و برای نمونه این روزها در هر خانواده دست‌کم یک یا دو نفر از شبکه‌های اجتماعی استفاده کرده و عضو این قبیل فضاها هستند. از این وسایل کارهای خاصی برمی‌آید. آنها توانایی‌های معینی دارند و شما را با انتخاب‌های متفاوتی روبه‌رو می‌کنند، و از این‌رو بر هدف‌گیری ما از زندگی نیز تاثیر خواهند گذاشت و چه بسا معنای زندگی را برای ما تغییر دهند. بنابراین، وسایل خواسته یا ناخواسته همه ما را به مقصد خاصی می‌کشانند. البته نمی‌توان نقش وسایل را خنثی دانست. همه این مسائل معنایش آن است که با ورود وسایل و ابزارها به زندگی، نحوه بهره‌برداری ما نیز از وقت، روابط با دوستان و خانواده، رفت و آمد و بسیاری از موضوعات روزمره‌مان تغییر کرده است. ظریف‌تر این‌که، دامنه نفوذ این ابزارها گاهی در زندگی های جدید به گونه ای پیش می‌رود که بسیاری از والدین بدرستی نمی‌دانند چگونه باید فرزندان خود را در آنها مدیریت کنند.

هدف و معنای زندگی را فراموش نکنیم!

کافی است روزانه، هفته‌ای یک بار یا حتی ماهی یک مرتبه کمی با خود خلوت کرده و از خود بپرسیم: «هدفم از زندگی کردن چیست؟» آنجاست که تازه متوجه می‌شویم چیزی به نام «معنای زندگی» هم وجود دارد که چه‌بسا عمری است از آن غافل بوده‌ایم. شکی نیست که هیچ‌یک از این ابزارها، ادوات و وسایل فناوری جای آن را نمی تواند پُر کند. اهمیت این قضیه نیز از آنجا نمایان می‌شود که افزایش کمی ارتباطات که امروزه به واسطه اینترنت، ماهواره و شبکه‌های اجتماعی صورت گرفته، از کیفیت ارتباطات انسانی کاسته است.