چرا بعضی‌ها ولخرجی می‌کنند؟

بعضی وقت‌ها هم این رفتار رنگ و بوی عادت دارد و به یکی از عادت‌های فردی تبدیل شده است. گاهی نیز این عمل ناشی از فخر فروشی و جلب توجه و تائید دیگران است و کلی کیف می‌کند که همه به او توجه می‌کنند.

افراد ولخرج یا حدود هزینه کردن را نمی‌دانند یا اگر می‌دانند قدرت کنترل و بهینه خرج کردن را ندارند یا آنقدر به تائید و توجه دیگران نیاز دارند که سعی می‌کنند با خرج کردن آن بخش از نیاز تامین نشده‌شان درباره توجه دیگران را با این روش تامین کنند. با این رفتار افراد به نوعی لذت روانی از این‌که دیگران به او توجه دارند، دست پیدا می‌کنند. در صورتی که این رفتار به دفعات تکرار شود، به بخشی از شخصیت او تبدیل شده و فرد پس از آن همیشه زندگی‌اش را با ولخرجی سپری می‌کند. به طور معمول ولخرجی رفتاری متفاوت با دست و دلبازی است و با آن فرق دارد. افراد ولخرج چارچوبی برای هزینه‌هایشان ندارند و در جای مناسب خود خرج نمی‌کنند؛ بلکه همان‌طور که اشاره شد به دنبال تامین نیازهای روانی خودشان هستند که همه جور هزینه‌ای را پرداخت می‌کنند، اما از نظر یک فرد دست و دلباز، «هزینه؛ باید و شاید» است؛ یعنی این هزینه باید در جای خود انجام شود و هیچ‌گونه اسرافی هم در آن مشاهده نمی‌شود. در نتیجه چنین پرداخت‌هایی از روی عقده‌های روانشناختی انجام نمی‌شود.

در ولخرجی، فرد چند دست کت و شلوار و مانتو و دامن و... دارد، اما چون مهاری روی هزینه‌کردهای خود ندارد، با وجود نیازی که به خرید لباس یا هر چیز دیگری ندارد، باز هم همان هزینه را انجام می‌دهد، اما در دست و دلبازی، ما با یک نیاز واقعی مواجه هستیم و فرد براساس نیازش است که به طور مثال چند دست لباس خریداری می‌کند. در هر صورت ولخرجی توسط همسر زن یا مرد، آسیب‌هایی را متوجه خانواده می‌کند. امکان دارد بچه‌ها این رفتار ناپسند را یاد بگیرند و در آینده نیز همین کار را انجام دهند. ممکن است همسر فرد ولخرج احساس خوبی از این هزینه‌کردهای بی‌مورد نداشته باشد و به این فکر کند که همسر من در خانواده خوب تربیت نشده و با مفهوم درست خرج کردن و پس‌انداز کردن آشنا نیست.

در اثر این رفتار و نبود مدیریت اقتصادی درست، کم‌کم کانون خانواده محل بحث و جدال شده و زن و شوهر به لحاظ احساسی و عاطفی از یکدیگر جدا می‌شوند. در نتیجه آن نیز نارضایتمندی رخ داده و زمینه برای جدایی زن و شوهر از یکدیگر به سبب سوءمدیریت صحیح اقتصادی فراهم می‌شود.

دکتر پرویز رزاقی - روان‌شناس