رمزگشایی از کاهش شاخص بورس

این در حالی است که در سه ماهه پایانی سال گذشته، اوضاع بورس بسیار پررونق بود و ابتدای سال جاری هم شاخص بورس در اوج 81هزار واحد قرار داشت، اما اکنون به کانال 74 هزار واحدی افت کرده که کاهش 7000 واحدی را در طول کمتر از سه ماه نشان می‌دهد.

برخی کارشناسان انتظارات زیادی از تاثیر برجام بر اقتصاد کشور دارند و آن را عامل اصلی رونق کوتاه مدت بورس در اواخر سال 94 می‌دانند و می‌گویند: در سال جاری رفتار اقتصادی سرمایه‌گذاران تغییر کرد و دلیل این موضوع، احاطه واقع‌بینی بر انتظارات هیجانی بوده است.

در همین حال بسیاری از کارشناسان و مسئولان بورسی، هنوز هم بازار را شفاف و متعادل می‌دانند و اظهار می‌کنند که اتفاق خاصی در بازار نیفتاده است و روال عادی آن طی می‌شود. به گفته آنها، نوسانات اخیر نیز طبیعی بوده و دلیل اصلی آن، برگزاری مجامع شرکت‌های بورسی برای تعیین ترازنامه است، زیرا برخی سرمایه‌گذاران دست نگه داشته‌اند تا شاهد سود و زیان شرکت‌ها باشند و آن‌گاه سرمایه‌گذاری خود را انجام دهند.

رفع تحریم‌ها و رونق کاذب

دکتر سید حمید میر معینی، کارشناس بازار سرمایه درباره علت نزول بورس در هفته‌های اخیر به جام‌جم گفت: پیش‌بینی‌هایی که برای سال گذشته و امسال برای سرمایه‌گذاران بود، تفاوت زیادی داشت و مهم‌ترین عامل آن رفع تحریم‌هایی بود که ابتدا تأثیر زیادی در بازار داشت، اما بعد از مدتی که کشورهای اروپایی حاضر به برقراری رابطه با ایران نشدند، دوباره اقتصاد شکل واقعی به خود گرفت.

وی افزود: بعد از اجرایی شدن برجام، بازار سرمایه وارد فاز خوشبینی شد و همین امر دلیل محکمی برای رونق در بورس بود، اما هر چه جلوتر رفتیم، تنش‌های سیاسی کشورهای غربی به صورت شفاف و غیر شفاف با ایران باعث شد دوباره اقتصاد ایران تأثیر بپذیرد.

میرمعینی تصریح کرد: اگر رابطه مالی ایران با بانک‌های اروپایی برقرار می‌شد، اکنون بازار سرمایه اوضاع مطلوب‌تری داشت. اکنون بانک‌ها در بازار سرمایه از قدرت زیادی برخوردارند و همین می‌توانست عاملی برای رشد این بازار باشد، اما این تحلیل‌ها و خوشبینی‌ها عمر کوتاهی داشت و سریعاً بازار به آن واکنش نشان داد.

قراردادهایی که اجرایی نشد

این کارشناس بازار سرمایه عنوان کرد: از سوی دیگر قرارداد خودروسازان با شرکت‌های خارجی به نتیجه نرسید و همین عاملی شد تا تقاضا برای سهام خودروسازان که دیگر بازوی بازار سرمایه هستند با افت قابل توجهی مواجه شود.

وی اضافه کرد: از آنجا که بازار سرمایه ایران تأثیرپذیر است و جهت‌دهنده نیست یک تابع از اوضاع اقتصادی محسوب می‌شود و تاکنون نتوانسته به نقش اصلی خود که جهت دادن به اقتصاد است، بپردازد.

میرمعینی با اشاره به این‌که شرکت‌های بورسی نیز تابع سیاست‌های جهانی هستند گفت: شرکت‌های بورسی اغلب مربوط به صنایع فولاد و نفت هستند که قیمت آنها در بازارهای جهانی تعیین می‌شود و اکنون این بازارها در رکود قرار دارند و سود زیادی نصیب تولیدکنندگان این صنایع نمی‌شود و این شرایط در بازار داخلی ایران نیز حاکم شده است.

وی تاکید کرد: اگر ایران رابطه خود را با کشورهای بین‌المللی برقرار نکند و روابط اقتصاد بین‌المللی‌مان احیا نشود و به سیستم قبلی برنگردد، اوضاع بازار سرمایه بحرانی‌تر از سال‌های قبل خواهد بود.

بورس در حال استراحت است

همچنین دکتر حامد فلاح، کارشناس بازار سرمایه در گفت‌وگو با جام‌جم اظهار کرد: اکنون بازگشت سرمایه صنایع، بسیار طولانی است و سرمایه‌گذاران این کار را با ریسک فراوان انجام می‌دهند در حالی که اگر اقتصاد توسط بخش خصوصی اداره شود این بازگشت سرمایه، کوتاه خواهد بود.

وی افزود: زمانی که رفع تحریم‌های ایران از سوی کشورهای غربی اعلام شد، انتظاراتی را به وجود آورد که بازار سرمایه را با جهش مثبت همراه کرد، اما این انتظارات به حدی زیاد بود که سریعاً تعدیل شد و به جایگاه اصلی برگشت.

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: اقتصاد ایران اکنون درگیر موج‌هایی شده که نوسانات را به همراه دارد. این موج‌ها شامل ثابت ماندن نرخ ارز و غیرواقعی بودن قیمت‌ها در بخش‌های مختلف است که باید این موضوعات اصلاح شود.

فلاح تصریح کرد: اوضاع کنونی بازار سرمایه را می‌توان به دوره استراحت بعد از رشد تلقی کرد و بازار بعد از مدتی که بسیار رشد داشت اکنون در حال استراحت و بعضاً با نوساناتی همراه است.

کارشناس بازار سرمایه گفت: اگر رفتار دولت، اقتصادی شود می‌توان انتظار داشت که همه صنایع کشور روند بهبود را طی خواهند کرد. به عنوان مثال صنعت برق در ایران بسیار ارزان است و همین عامل باعث می‌شود تا سرمایه‌گذاری در این بخش، حداقل شود و در سال‌های آینده این محصول مهم که پایه اصلی همه صنایع است با مشکل مواجه می‌شود.

دولت در این زمینه باید با استفاده از قانون هدفمندی یارانه‌ها به این بخش شکوفایی بدهد و از آنجا که برخی شرکت‌های عرضه‌کننده برق در بورس فعال هستند، سرمایه‌های زیادی را جذب خواهند کرد.

تعهداتی که عملی نشد

از سوی دیگر دکتر محمدرضا پورابراهیمی، عضو شورای بورس به جام‌جم گفت: اقتصاد ایران تحت‌تأثیر اجرای برجام وارد فاز مثبتی شد و بازار سرمایه در همان زمان با رشد چشمگیری روبه‌رو شد، اما طولی نکشید که دوباره رکود به این بازار بازگشت و دلیل اصلی آن هم عمل نکردن به تعهداتی بود که در متن برجام آمده بود، اما اجرایی نشد.

وی افزود: برقراری مراودات پولی ایران با کشورهای دیگر از جمله تعهداتی بود که در متن برجام آمده بود، اما هنوز وارد فاز عملیاتی نشده است. سرمایه‌گذاری خارجی و لغو محدودیت‌ها در این زمینه از دیگر موضوعاتی است که کشورهای غربی نسبت به آن بی‌توجه هستند.

پور ابراهیمی تصریح کرد: تاکنون درباره مسائل بین‌المللی صحبت کردیم، اما در بازار داخل هم باید گفت که سودآوری شرکت‌ها با ابهام روبه‌روست و نمی‌توانند سرمایه‌های زیادی را جذب کنند.

نماینده مجلس دهم اظهار کرد: در واقع سودهای پیش‌بینی‌شده محقق نشده و خبرهایی که بتواند سرمایه‌ها را به سمت بازار سرمایه هدایت کند، شنیده نمی‌شود.

از سوی دیگر نرخ سود سپرده هنوز با میزان تورم فاصله زیادی دارد و مردم سرمایه‌گذاری بدون ریسک را با سود پایین‌تر ترجیح می‌دهند. برای بهبود اوضاع اقتصادی باید سود بانکی کاهش یابد و تسهیلات بانک‌ها به سمت واحدهای تولیدی برود تا شاهد رونق در بازارهای مختلف باشیم. وی ادامه داد: رکود در اقتصاد ایران شرایط خاصی را ایجاد کرده و آثار ناشی از رکود منطقه‌ای هم در آن دخیل شده است. به عنوان مثال کاهش قیمت جهانی نفت، فولاد و مس که ما تولیدکننده و صادرکننده هستیم، روی درآمد کشور تأثیر زیادی داشته است.

محمدحسین علی‌اکبری - اقتصاد