زیرسایه برج‌های نوساز

خیابانی که متاثر از بافت قدیمی میدان حسن‌آباد و خیابان شاهپور دارای خانه‌ها و کوچه پس‌کوچه‌های قدیمی است که در خود خیابان حافظ خیلی به چشم نمی‌آید، اما در خیابان‌های فرعی آن هنوز هم می‌شود گذشته‌های دور این محله را دید. ابتدای خیابان را مغازه‌های فروش مبلمان اداری پر کرده‌اند تا خیابان جامی که خیلی از سیسمونی‌فروشی‌ها از میدان حسن‌آباد به این خیابان مهاجرت کردند. انتهای خیابان جامی به خیابان ولیعصر(عج) می‌رسد. این خیابان بیشتر با کلانتری‌ای که داخل آن است شناخته می‌شود.

یکی دیگر از خیابان‌های مهم حافظ، سرهنگ سخایی یا سوم اسفند سابق است که در شمال میدان مشق واقع شده و در گذشته بسیار دور جزو مناطق شمالی شهر به شمار می‌آمد. در خیابان سرهنگ سخایی بنای ساختمان قدیمی ارتش با سبک معماری غربی اولین بنایی است که خودنمایی می‌کند. وجه تسمیه نام این خیابان محمود سخایی کاشانی، رئیس شهربانی کرمان و از دوستان نزدیک دکتر مصدق بود که در جریان کودتای 28 مرداد در کرمان کشته شد. در دوره پهلوی این خیابان را با نام سوم اسفند می‌شناختند و در دوره قاجار به آن برج نوش می‌گفتند. این خیابان یکی از فرعی‌های دیدنی و تاریخی خیابان حافظ است که به خیابان تاریخی سی تیر هم راه دارد و خیابان حافظ را به خیابان فردوسی وصل می‌کند.

اما گذشته از دو خیابان یاد شده گذرهای صالح و سیمی و ایرانیان فرعی‌های خیابان حافظ هستند؛ در اولین گذر، خانه پدری ایرج میرزا که حالا بخشی از ساختمان شهرداری است قرار دارد و در کوچه سیمی یکی از شناخته‌ شده‌ترین کنیسه‌های تهران، حییم قرار دارد. ساختمان کنیسه حییم قدمتی بیش صد سال دارد و توسط سلیمان حییم، نویسنده فرهنگ حییم ساخته شده است. در خیابان ایرانیان زیر سایه برج عظیم ساختمان بورس هم یکی از بناهای تاریخی دوره قاجار خانه اعلم‌الدوله با قدمتی صد ساله قرار دارد که در سال‌های دور به کاظم بنا نظام ملقب به اعلم‌الدوله تعلق داشته است. در حال حاضر بنا با نمایی آجری در محوطه‌ای با درختان قدیمی و زیبا مرکز آموزش جهاد کشاورزی است. در گذرهای دیگر حافظ، خانه‌های قدیمی دیگری هم وجود دارد که متاسفانه قصه تخریب برای آنها تعریف شده است. البته یک خانه زیبا و قدیمی دیگر در همین محدوده قرار دارد که به گفته یکی از اهالی محله متعلق به زمان احمد شاه است ودر حال حاضر مالک خصوصی دارد. سردر زیبا و در ورودی بزرگ ونمای آجری و سقف شیروانی نشانه‌های معماری دوره قاجار در این خانه قدیمی است. در خیابان حافظ قدمت و زیبایی بنا‌ها و خانه‌های تاریخی زیر سایه برج‌های بورس و علا‌ءالدین و بازار موبایل شهر وبرج عظیم چارسو گم و ناپیدا شده است و قد کشیدن سریع برج‌ها باعث شده که بناهای قدیمی جای خود را به بناهای جدید بدهد و تعداد کمی از این بناها باقی مانده است. یکی از بناهای قدیمی که هنوز از گذشته‌های دور کارکرد خود را حفظ کرده دومین بیمارستان قدیمی تهران و به قول قدیمی‌ها مریض خانه نجمیه است. بیمارستانی که سال 1308 توسط مادر دکتر محمد مصدق خانم نجم‌السلطنه تاسیس شد این ساختمان با نمای آجری وسقف شیروانی وتزیینات مقرنس کاری یادگاری از گذشته‌های دورخیابان حافظ است که حالا میانه فروش بورس موبایل در کنار پاساژها و برج‌های دیگر به سختی دیده می‌شود.

اما همین که از بورس موبایل وبازار آن دور شوید وپل اول حافظ را رد کنید کم کم صدای ترنم موسیقی وهنر در این خیابان بلند می‌شود، درست در چهار راهی که هر خیابان آن نام شاعرانی چون حافظ وغزالی و شهریار را دارد. تالار فرهنگ و تالار وحدت و رودکی، وجود خیلی از مراکز هنری و موسیقی در خیابان شهریار یا ـ دکتر ارفع سابق ـ آن را به یکی از خیابان‌های ارزشمند هنری تبدیل کرده است. ابتدا تالار فرهنگ را می‌بینید بانمایی آجری، ساختمان تالار فرهنگ با کاربری هنرهای نمایشی ازجمله بناهایی است که در دوران پهلوی با معماری نئوکلاسیک ساخته شده است.

این تالار ازجمله بناهای تاریخی است که اهمیت ویژه‌ای به لحاظ معماری و کاربری در اجرای هنرهای نمایشی دارد.

در کنار آن ساختمان تالار وحدت قرار دارد. بنایی که توسط یوگینا آفتاندلیاس بر اساس معماری اپرا‌های وین در سال 1346افتتاح شد. این تالارها با دوسالن بزرگ‌تر به نام وحدت و رودکی سالن کوچک‌تر یکی از خاطره‌انگیزه‌ترین جاهایی است که خیلی از نمایش‌ها و کنسرت‌های موسیقی معروف را در خاطر پایتخت‌نشینان به جا گذاشته است. بعد از گذراندن خیابان شهریار به تقاطع خیابان حافظ و ولیعصر(عج) می‌رسیم که به چهار راه کالج معروف است و وجه تسمیه آن وجود اولین کالج آمریکایی‌ها در تهران به نام البرز است که در حال حاضر به دبیرستان ماندگار البرز معروف است. این مرکز یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین دبیرستان‌های ایران است. قدمت این مرکز و دانش‌آموزان نمونه این دبیرستان که در بخش‌های مختلف کشور نام‌آور شده‌اند نام این مدرسه را در اذهان همه ماندگار کرده است.

در کنار این مدرسه، دانشگاه معروف پلی‌تکنیک یا امیر کبیر را خواهید دید این‌طور که در سایت دانشگاه آمده پلی‌تکنیک تهران، نخستین دانشگاه صنعتی ایران و یکی از باسابقه‌ترین مؤسسات آموزش عالی ایران در زمینه فنی و مهندسی است. این دانشگاه آبان 1335 (1956)، توسط مهندس حبیب نفیسی و به‌ دستورمحمدرضا پهلوی تأسیس شد.

اولین دوره دانشجویان این دانشگاه در سال 1336 از طریق آزمون داخلی پذیرفته‌ شدند و از سال 1337 فعالیت آموزشی پلی‌تکنیک تهران، به‌طور رسمی با پنج رشته آغاز شد.

در امتداد مسیر این خیابان با گذشتن از خیابان‌های رشت و طالقانی به بخش‌های اداری وتجاری خیابان حافظ به خیابان کریم‌خان می‌رسید وتندیس حافظ در انتهای آن پایان خیابان را نشان می‌دهد.

راه دسترسی به خیابان حافظ از شمال خیابان کریم خان واتوبوس‌هایی است که از این مسیر می‌گذرند و جنوب حافظ هم با متروی حسن‌آباد قابل دسترس است. البته اتوبوس‌های هفت تیر ـ راه‌آهن هم ابتدا تا انتهای این خیابان را طی می‌کنند.

اکرم بیگی