مُدونم ولی نُـموگوم

این کلانشهر مذهبی سال 1388 به‌طور رسمی پایتخت معنوی ایران معرفی شده و دومین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران است. با این وجود، این شهر سالانه مهمان 29 میلیون نفر زائر از داخل ایران و کشورهای دیگر است. طبق آمارهای متفاوت سال 93 شهر مشهد، دومین شهر جهان از نظر جذب گردشگران مذهبی بوده است.

این شهر به‌واسطه قدمت طولانی و سفر هر ساله گردشگران، از جاذبه‌های تفریحی و تاریخی فراوانی برخوردار است. از شهر زیبای توس و آرامگاه فردوسی، تا کلات نادر با ویژگی‌های منحصر به‌فرد آن. در کنار این جاذبه‌های تاریخی، طبیعت زیبا و روستاهای اطراف آن نیز بر جذابیت‌های این شهر افزوده است. در سال‌های اخیر هم جاذبه‌های تفریحی متفاوتی در این شهر به وجود آمده است که باعث جذب گردشگران از شهرها و کشورهای گوناگون بوده است. یکی از نکاتی که در گردشگری اهمیت فراوان دارد، وجود این امکانات و وجود شرایط مناسب استفاده از آن است. حالا شهر بزرگ و زیبای مشهد را در نظر بگیرید که در آن معرفی مناسبی از جاذبه‌های گردشگری صورت نگیرد یا بازدید از این مناطق در میان شلوغی یا عدم آشنایی با شهر، تبدیل به دردسری بزرگ شود. ممانعت از چنین اتفاقی هم نیازمند تلاش شهرداری و آموزش فرهنگی مردم
این شهر است.

در میان مردم شهرهای ایران، بعضی‌ها می‌گویند که مشهدی‌ها بد آدرس می‌دهند. گرچه هیچ تحقیقی صحت این امر را تایید نمی‌کند، اما مزاحم تلفنی برای این‌که به‌شدت به شایعات اهمیت می‌دهد، درصدد برآمد تا صحت و سقم بد آدرس دادن را از زبان خود مشهدی‌ها بشنود. برای به ثمر رسیدن این تحقیق علمی مزاحم تلفنی گوشی را برداشته و شماره مردم مشهد را گرفته و از آنها پرسیده است: «آیا تا به حال با گردشگران و زائران در مشهد همکلام شده‌اید؟ بیشتر چه سوالاتی از شما پرسیده‌اند و چطور پاسخ‌شان را داده‌اید؟» سپس پرسیدیم «آیا راست است که می‌گویند مشهدی‌ها بد آدرس می‌دهند؟ آخر معروف است که مشهدی‌ها یا آدرس اشتباه می‌دهند یا می‌گویند مودونم و نموگوم.» و در آخر پرسیدیم: «آیا تا به حال چنین جمله‌ای را به کسی گفته‌اند و وقتی آن را به کار می‌برند واقعا آدرس را می‌دانند یا این فقط یک شوخی است؟»

389---37

اولین هم‌صحبتم با گردشگران و زائران زیادی همکلام شده است، یکی از خادمان حرم: «بیشتر مکان‌های گردشگری و بازار را می‌پرسند و من سعی می‌کنم آدرس دقیق را در اختیارشان بگذارم.» می‌پرسم درست است که مشهدی‌ها خوب آدرس نمی‌دهند: «به نظر من نه، از هرکس آدرس پرسیده‌ام به‌درستی راهنمایی کرده است به نظرم شهرهای دیگر این مشکل را دارند یا شاید چون من مشهدی هستم آدرس دادن مشهدی‌ها را بهتر متوجه می‌شوم، اما شهرهای دیگر را متوجه نمی‌شوم. از نظر من مشهدی‌ها بهتر از مردم شهرهای دیگر هستند.» می‌پرسم مودونم و نموگوم را تا به حال از کسی شنیده است: «نه، این فقط در حد شوخی است.»

389---51

می‌گوید تابه‌حال با هیچ‌کدام از زائران هم‌صحبت نشده است. می‌پرسم آیا مشهدی‌ها بد آدرس می‌دهند؟ «منظورتان از بد آدرس دادن چیست؟» این‌که آدرس اشتباه می‌گویند یا مسیر را دور می‌کنند یا شنونده را سردرگم می‌کنند: «من اصالتا مشهدی نیستم، ولی تا به ‌حال با این موضوع برخورد نداشته‌ام.» تا از کسی آدرس پرسیده‌اید و خوب آدرس داده‌اند؟ «بله. اتفاق افتاده و به نظر من خوب بوده است، اما من 8 سال است اینجا زندگی می‌کنم با کسی که برای بار اول از شهری دیگر یا حتی کشوری دیگر به مشهد می‌آید، تفاوت داریم و ممکن است دیگران چنین برداشتی نداشته باشند.» جمله مودونم و نموگوم را شنیده‌اید: «من تا به حال نشنیده بودم.»

389---28

شب کار است و چون روزها بیشتر در خانه و مشغول استراحت است، به قول خودش خیلی در جامعه حضور ندارد و با زائران هم‌صحبت نشده است. می‌پرسم آیا درست است که مشهدی‌ها بد آدرس می‌دهند: «درست است. اما همه‌جا همین‌طور است. مردم آن‌قدر ذهنشان درگیر است و مشغله ذهنی دارند که حتی نمی‌دانند خودشان کجا هستند و چه می‌کنند؛ وقتی هم سوال می‌پرسی نه می‌توانند بگویند نمی‌دانیم و نه می‌توانند آدرس درستی بدهند. من خودم در تهران به خاطر یک آدرس غلط 50 کیلومتر اضافه رفتم و فکر می‌کنم این یک مشکل در تمام جامعه ایران است.»

389---03

تلفن را به مادرش می‌دهد: «بیشتر آدرس می‌پرسند؛ مکان‌های تفریحی، هتل‌ها، بازارها، این‌که کدام‌یک بهتر است یا کرایه‌ها چطور است. من هم تا جایی که اطلاعات درست داشته باشم، در اختیارشان می‌گذارم.» مشهدی نیست و خودش به آدرس دادن مشهدی‌ها ایراداتی وارد می‌داند: «من تا جایی که بتوانم آدرس دقیق را می‌دهم، اما فکر می‌کنم حتی تابلوهای شهرداری هم ایراد دارد. به‌طور مثال تهران طوری تابلوبندی شده است که حتی نیازی به آدرس پرسیدن نداریم، البته مردم هم خوب راهنمایی می‌کنند، اما شهرداری مشهد خوب عمل نکرده است.» خودتان تا به ‌حال از کسی آدرس پرسیده‌اید: «بله. اما متاسفانه سردرگم شده‌ام. به همین دلیل این حرف را باور کرده‌ام. البته نمی‌توانم درباره شهرهای دیگر نظری بدهم چون خیلی رفت و آمد نداشته‌ام.»

386---17

ابتدا می‌گوید با آنها هم‌صحبت نشده است. اما وقتی می‌پرسم در حرم هم با آنها برخورد نداشته است، می‌گوید: «بله زیاد هم‌صحبت شده‌ام. بیشتر دنبال جایی برای اسکان هستند. من هم اگر بتوانم راهنمایی‌شان خواهم کرد.» از آدرس دادن مشهدی‌ها می‌پرسم: «من فکر می‌کنم همه جا، همه جور آدمی وجود دارد. ما چندین شهر رفتیم که آدرس‌های اشتباهی دادند و بیشتر سردرگم شده‌ایم. در هر شهری آدم‌هایی هستند که خوب آدرس می‌دهند و بعضی‌ها بد آدرس می‌دهند.» پس بین مشهدی‎‌ها کسی که خوب آدرس ‌می‌دهد هم داریم؟ «معلوم است» او هم تا به ‌حال جمله مودونم و نموگوم را نشنیده است.

386---07

«در داخل حرم بیشتر آدرس مکان‌های داخل حرم را می‌پرسند، راه‌های ورود و خروج یا مکان‌های مسکونی اطراف حرم، اما بیرون از حرم بیشتر آدرس مکان‌های تفریحی را می‌پرسند.» حدس می‌زنم خادم حرم باشد، اما از پاسخ به این سوال طفره می‌رود. می‌گویم آیا آدرس دادن مشهدی‌ها بد است؟ «من فکر می‌کنم این حالت نسبی است و در همه شهرها بعضی آدم‌ها خوب آدرس می‌دهند و بعضی‌ها بد.» جمله مودونم و نموگوم را یک شوخی می‌داند که خیلی هم رایج نیست.

386---07

خیلی کم با گردشگران برخورد داشته است: «بیشتر جاهای گردشگری را می‌پرسند، زشک، شاندیز و طرقبه من سعی می‌کنم آدرس دقیق بدهم و تا جایی که می‌شود خوب راهنمایی کنم تا خوب تفریح کنند و بهشان خوش بگذرد.» معتقد است خودش خوب آدرس می‌دهد و این را دیگران پشت سر مشهدی‌ها می‌گویند: «من قبول ندارم و خودم هم این‌طور نیستم.» می‌پرسم آیا تابه‌حال جمله مودونم و نموگوم را از کسی شنیده است؟ می‌خندد: «نه دیگر، مشهدی‌ها بدجنس نیستند.»

351---27

با دختری کم سن و سال هم‌صحبت شده است: «من دانش‌‌آموزم و اگر یاد داشته باشم، آدرس می‌دهم.» می‌پرسم تا به حال شده است به کسی آدرس اشتباه بدهد: «اتفاق افتاده است. انسان جایزالخطاست. یک‌بار قبل از این‌که متوجه اشتباهم شوم، طرف مقابل رفته بود، اما بار دیگر سریع متوجه شدم و آدرس درست را گفتم.» در مورد بد آدرس دادن مشهدی‌ها نظری ندارد، می‌گویم به خودتان خوب آدرس می‌دهند: «من تا به حال هرچه پرسیده‌ام، درست جواب داده‌اند.» آیا مودونم و نموگوم را شنیده‌اید؟ «بله. زیاد شنیده‌ام، اما شوخی می‌کنند.»

360---15

بیشتر در حرم با زائران مواجه شده است: «بیشتر می‌پرسند که چه ساعت‌هایی مکان‌های شلوغی مثل حرم خلوت است یا درباره حرم و مکان‌های مختلف آن می‌پرسند.» می‌پرسم چطور پاسخ‌شان را می‌دهد، می‌خندد: «با روی باز. آخر هرکس به هر شهری می‌رود اگر با یک نفر برخورد خوب یا بدی داشته باشند آن را به تمام مردم شهر تعمیم می‌دهند. به همین دلیل من سعی می‌کنم با نهایت خوشرویی برخورد کنم و حتی گاهی یک مکالمه کوتاه به گرفتن شماره و ارتباطات بعدی منجر شده است؛ چون نمی‌خواستم دید بدی نسبت به این شهر و مردمش پیدا کنند.» درباره آدرس دادن مشهدی‌ها نظری ندارد: «من خودم برخوردی نداشته‌ام خودم هم اگر از کسی سوالی پرسیده‌ام، مکان‌های نزدیک بوده است و به همین دلیل نمی‌توانم نظری بدهم.» جمله مودونم و نموگوم را در تلویزیون زیاد شنیده، اما در شهر از زبان کسی نشنیده است.

360---18

باوجود آن‌که بیش از 15 سال است در مشهد زندگی می‌کند با زائران برخوردی نداشته است. تعجب می‌کنم: حتی در حرم؟ «تابه حال سوالی نپرسیده‌اند و برخوردی نداشته‌ام.» نظرش را درباره آدرس دادن مشهدی‌ها می‌پرسم: «من چنین نظری ندارم. هر وقت خودم از دیگران پرسیده‌ام در بیشتر اوقات آدرس درست داده‌اند و فکر نمی‌کنم صحت داشته باشد.» او هم تا به حال جمله مودونم نموگوم را نشنیده است.

360---38

«بیشتر آدرس می‌پرسند، مسیرها و این‌که با اتوبوس کجا می‌توانند بروند، بیشتر برای ایاب و ذهاب مشکل دارند. من سعی می‌کنم به‌خوبی راهنمایی‌شان کنم و حتی گاهی می‌خواهم دنبالم کنند یا می‌رسانمشان. چون برای خودم چنین مشکلی پیش آمده و تمام تلاشم را می‌کنم تا به زائران امام رضا(ع) کمک کنم.» با بد آدرس دادن مشهدی‌ها موافق نیست: «گاهی خودشان بلد نیستند یا بیان خوبی ندارند، شاید هم فقط محدوده‌ای از آن را بلدند. من خودم وقتی از کسی سوال می‌پرسم هر چند قدم، سوالم را از افراد دیگر هم می‌پرسم تا مطمئن شوم.»

آزاده هاشمی منفرد