قالی ترکمنی شگفتی رنگ و نقش

قالیبافی یک هنر کاملا خانگی است و بیشتر در مناطق روستایی و عشایری رواج داشته است این گونه فعالیت هنری - خانگی گاهی فقط ابزار هنرمندی و زمینه بروز استعدادهای درونی است و از منظری دیگر نیز برای مصارف شخصی و یا محل ایجاد درآمد به شمار می آید

کد خبر: ۷۹۲۸

از جنبه دیگری قالیبافی نمونه ای از فعالیت هنری خاص کشور ایران است که هر قالی بافته شده در گوشه و کنار کشور، ویژگی همان منطقه را به نمایش می گذارد ترکمن ها از جمله مردمی هستند که قالیبافی یکی از فعالیت های هنری قابل توجه آنها به شمار می آید قالیچه های ایلاتی ترکمن که توسط دستگاه قالیبافی به نام "قورما" بافته می شود، کوچک است و پهنای آن 20/1 تا5/1 متر و یا کمتر است ؛ ولی با این همه ، دقت و ظرافت دختران و زنان ترکمن موجب شده است که شاهکارهای هنری بی نظیری در عالم قالیبافی خلق کنند بهترین قالی ترکمنی مربوط به ایل تکه مرکز اصلی آمل در14 فرسنگی شمال غربی گنبد کاووس است بهترین قالیچه های ترکمنی مربوط به این ایل است و تعداد آنها در سال از500 تخته قالیچه و قالی تجاوز نمی کنند قالی و قالیچه ترکمنی گره ترکی باف و یک پوده دارد و در روی دستگاه افقی بافته می شود و تار و پود هر دو از پشمهایی است که در همان نواحی بافته میشود و دست ریس است.مارکوپولو می نویسد: زیباترین فرشهای دنیا، پارچه هایی از ابریشم قرمز و رنگهای بسیار زیبا و دلپسند را ترکمانان می بافند بعضی فرشهای معروف ترکمن رنگ لاکی سیر و آجری قرمز با روی مخملی بافته می شود.نقش و نگار ترکمنی با وجود تفاوت های محلی و قبیله ای دارای سبک یگانه قالیبافی در میان قبایل ترکمن است.اینها، نشانه های زمینه های مشترک گروههایی هستند که امروز قبیله ای مستقل اند از وجود هماهنگی در نقش و نگارها، تکه ها، یموتها، ارسابها و ساریق ها در می یابیم که بنابر شواهد تاریخی ، آنها زمینه های پیدایش مشترکی دارند؛ البته در کنار ویژگی های مشترک در نقش و نگارها، تفاوت های قبیله ای نیز به خوبی نمایان است ، نقش و نگار در قالیهای بزرگ ترکمن به ویژه مرزبندی حاشیه و زمینه بسیار نمایان است ، در زمینه قالی ، شکلهای هشت گوش و لوزی شطرنجی وجود دارد زمینه مرکزی قالی که آن را "گل " می نامند، روزگاری نقش توتم را داشته و نشانه قبیله بوده است طرحهای معروف قالی ترکمنها که زینت دهنده آن است ، عبارتند از: ماری گل ، تکه گل و درنق گل و قفسه گل ، آق یق که افراد ایل آقابای از آن استفاده می کنند و آینه گل که ویژه ایل جعفربای و نقش خرچنگ است این نقش ، اواخر زمان صفویه در ایران رایج شده و از قفقاز و آذربایجان شوروی به سایر نقاط ایران رفته است همان گونه که از نام آن پیداست نقشی شبیه به خرچنگ را در آن می توان یافت این نقش را در قالیچه های ترکمنی و ایلات قشقایی به شکل خطوط مستقیم و هندسی می بافند. دو قالی نفیس نیز به نام محراب گل و آفتاب در گنبد کاووس در دست بافت است رنگهای مصرفی این قالیچه ها در گذشته قرمزدانه و روناس بوده که با دندانه زاج به کار می رفت و شفافیت و رنگ ویژه قرمز آن بهترین معرف کار قالیبافی ترکمن بود امروز کم و بیش رنگهای شیمیایی جای رنگهای طبیعی را در بین ترکمن ها گرفته است . امید می رود با فراوانی گیاهان رنگدار در کرانه های خزر و جنگلهای گلستان بتوان روشهای رنگرزی گذشته را میان ترکمنها رواج داد هنر قالیبافی از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود و از خردسالی دختران ترکمن این هنر را فرا می گیرند و نقش و نگار قالی ها را از بر می دانند. نمازلیق ، )سجاده ( قالیچه های بسیار کوچکی که روی آن نماز می خوانند، قاپی گلیم، انسی قالیهای نه چندان بزرگی است که بر درآمدگاه یورت سکونت سنتی آویزان می کنند و انبانهای گوناگون توربا، توبره، چووال ، جوال ، قرچین ، فرچین و مپرچ ، مفرش به دیوارها و یا یورتها آویخته می شود. در موزه های برلن ، لوبک و هامبورگ تصاویری از نمونه فرشهای گوناگون تیره های مختلف موشها، جلها، توبره ها، جوالها و مانند آنها که وسایل خرد زندگی ترکمنان است، وجود دارد قدمت بعضی از این نمونه ها به صد و چند و حتی200 سال هم می رسد.