اوباما، بازنده چند جبهه

بر اساس نتایج انتخابات، در حالی که مجلس نمایندگان پیش از این در اختیار جمهوریخواهان بود، آنها با شش کرسی بیشتر توانستند بر «سنا» نیز حاکم شوند تا شرایطی سخت برای دموکرات‌ها رقم زده شود. همزمان با اعلام نتایج انتخابات، آنچه بیش از هر چیز در محافل رسانه‌ای جهان مطرح شد، آن بود که این انتخابات شکستی سنگین برای اوباما بوده است که دو سال باقیمانده ریاست جمهوری وی را برایش به کابوسی مبدل خواهد کرد. با توجه به این‌که نظام آمریکا، به صورت «ریاستی» است و اوباما حتی از حق وتو در برابر کنگره برخوردار است چرا این انتخابات برای اوباما یک شکست قلمداد می‌شود؟ در پاسخ به این پرسش چند اصل مطرح است.

نخست آن‌که جمهوریخواهان که شش سال از کاخ سفید به دور بوده‌اند، تلاش خواهند کرد تا از قدرت قانونگذاری خود برای ایجاد جایگاه مردمی و تخریب دموکرات‌ها بهره گیرند. برجسته‌سازی ناکارآمدی دولت اوباما و نیز مانع‌تراشی در اجرای طرح‌های وی مولفه مهم در این عرصه است. هر چند در حوزه سیاست خارجی نگاهی به نسبت واحد میان جمهوریخواه و دموکرات وجود دارد، اما در حوزه داخلی تفاوت‌هایی در رفتارهای آنها مشاهده می‌شود. جمهوریخواهان با تکیه بر چالش‌های اقتصادی و اجتماعی درون آمریکا سعی خواهند کرد تا اوباما را گرفتار مجموعه‌ای از چالش‌ها سازند تا دست برتر آنها در انتخابات 2016 ریاست جمهوری باشد.

دوم آن‌که حزب دموکرات در حالی در انتخابات شکست خورد که بسیاری از اعضای آن رفتارهای اوباما را عامل این شکست می‌دانند. به عبارتی اوباما در دو سال آینده چندان از حمایت دموکرات‌ها برخوردار نخواهد بود و اگر حمایتی نیز باشد، صرفا برای حفظ منافع و کارکردهای انتخاباتی است نه به دلیل جایگاه اوباما در میان هم‌حزبی‌هایش.

نکته بسیار مهم در انتخابات اخیر آمریکا را حضور پایین مردم پای صندوق‌های رای تشکیل می‌داد. بخشی از این عدم حضور برگرفته از خستگی مردم آمریکا از ساختار دو حزبی حاکم بر کشورشان (جمهوریخواه و دموکرات‌) و بخش عمده‌ای از آن به دلیل نارضایتی مردم از سیاست‌های اوباما بوده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که میزان محبوبیت اوباما به زیر 40 درصد رسیده است در حالی که وی در طول دو سال اخیر نتوانسته جذابیت‌ها و شرایط لازم برای سوق دادن مردم به مشارکت در ساختار سیاسی کشور را فراهم سازد. عدم مشارکت مردمی در آمریکا، زیر سوال رفتن دموکراسی ادعایی آمریکاست که تاثیر منفی بر سیاست خارجی این کشور خواهد داشت. آمریکا همواره با ادعای حضور مردم در انتخابات و حق رای به دخالت در امور کشورها پرداخته حال آن‌که میزان پایین مشارکت مردم آمریکا در انتخابات نشان داد که مردم این کشور به دموکراسی ادعایی کشورشان اعتماد ندارند. در این شرایط آمریکا نمی‌تواند الگوی دموکراسی در سایر نقاط جهان باشد که چالش بزرگ برای سیاست‌های مداخله‌جویانه اوباما خواهد بود.

چهارم آن‌که پس از اعلام نتایج انتخابات یک موضوع در رسانه‌ها مطرح شد و آن این‌که اوباما دیگر توان سیطره بر کنگره را ندارد و این سناتورها خواهند بود که به مقابله با وی می‌پردازند. در همین حال تاکید شده است که از این به بعد اوباما برای طرح‌های خود باید اجازه کنگره را بگیرد.

این موضوع که اوباما دیگر توان استفاده از حق وتو در تصمیماتش را ندارد و باید تابع کنگره باشد، تضعیف‌کننده جایگاه وی در عرصه جهانی خواهد بود چرا که از یک سو دشمنان آمریکا وی را فردی ناتوان می‌دانند و از سوی دیگر متحدان آمریکا نیز دیگر اعتمادی به کارکردهای اوباما ندارند. این مولفه موجب می‌شود تا اوباما عملا با چالش‌های بسیاری مواجه شود و این ناکامی بزرگ برای وی قلمداد می‌شود که از نتایج شکست در انتخابات میاندوره‌ای کنگره است.

قاسم غفوری / جام‌جم