آیا مهرماندگار، ماندگار می‌شود

به گزارش خبرنگار ما، این یک عرف شناخته شده در ایران و شاید اکثر کشورهای جهان است که هر دولت سعی دارد در واپسین ماه‌های فعالیت خود، افتتاح طرح‌‌های مختلف را سرعت دهد تا به این ترتیب هم گزارش پربارتری برای ارائه فعالیت‌های خود داشته باشد و هم خود را پرکارتر و برنامه‌هایش پرثمرتر و اجرایی‌تر معرفی کند. همچنین به افکار عمومی بگوید وعده‌هایی که در ابتدای فعالیتش داده، در حد خود عملی شده است.

هر چند نفس این روش، طبیعی و پسندیده است و اصولا حق هر دولتی است که از پروژه‌‌های طراحی شده در دولت خود بهره‌برداری کند و به افکار عمومی گزارش بدهد که مردم از خدمات آن آگاه شوند، اما «بهره‌برداری از پروژه‌های عمرانی به هر قیمت» به رسم نامناسبی تبدیل شده است.

به این معنی که مواردی مشاهده و توسط رسانه‌ها گزارش شده است که پروژه‌های نیمه تمام و نیمه کاره به جای پروژه کامل مورد افتتاح قرار گرفته تا به طور صوری به مردم گزارش عملکرد داده شود.

همچنین مواردی به چشم خورده است که راه‌اندازی یک پروژه عمرانی مانند افتتاح خط‌ آهن، سد یا نیروگاه صرفا برای همان مراسم و در حضور دوربین‌های تلویزیونی بوده و پس از پایان مراسم، پروژه تعطیل شده است.

در موارد نادر دیگر نیز برای تسریع در بهره‌برداری از یک پروژه در موعد مقرر و پیش از پایان عمر دولت، در احداث آن موارد ایمنی و استانداردهای لازم رعایت نشده است به گونه‌ای که پس از افتتاح، پروژه دچار نقص فنی شده و از مدار بهره‌برداری خارج شده است.

حال سوال اینجاست که آیا طرح دولت دهم برای بهره‌برداری سریع از پروژه‌های عمرانی که به «مهر ماندگار» معروف شده است، همین وضع دچار نخواهد شد؟ بهره‌برداری واقعی از طرح‌های مهر ماندگار تا چه حد انجام‌شدنی است؟ آیا زمان و بودجه برای بهره‌برداری کامل از این طرح‌ها وجود دارد؟ آیا دولت بعدی وارث طرح‌های نیمه‌کاره یا ناقص که مورد بهره‌برداری قرار گرفته است، نخواهد بود؟

هیات وزیران در نهم بهمن 1390 در مصوبه‌ای مقرر کرد دستیار ویژه رئیس‌جمهور از اختیارات گسترده‌ای برای به ثمر رساندن و بهره‌برداری سریع از پاره‌ای طرح‌های عمرانی اولویت‌دار که امکان پایان آن تا آخر دولت دهم وجود دارد، برخوردار شود.

به این ترتیب علی‌اکبر محرابیان، وزیر سابق صنایع این قدرت قانونی را یافت که علاوه بر تعیین اولویت طرح‌های کلان کشور تا 100 درصد اعتبارات لازم برای پیشبرد و اتمام این طرح‌ها را اختصاص دهد.

وی حتی امکان جابه‌جایی اعتبارات احداث طرح‌ها و تنبیه و تشویق پیمانکاران را یافت.

کمی بعد محمود احمدی‌نژاد در پیام نوروزی سال جاری خود با اشاره به طرح مهر ماندگار تصریح کرد: بنای دولت بر این است تا کاری کند که باری بر دوش دولت بعدی نگذارد. به این ترتیب و در حالی که امسال سال پایانی فعالیت دولت دهم است، فعالیت‌ها برای اتمام و بهره‌برداری طرح‌های مهر ماندگار افزایش یافت.

براساس کتابچه‌ای که بخش اطلاع‌رسانی ستاد مهر ماندگار در اختیار جام‌جم قرار داد، هم‌اکنون 669 طرح عمرانی در 14 زمینه در قالب مهر ماندگار در حال پیگیری است.

این طرح‌ها زمینه‌های متنوعی چون نیرو، راه و شهرسازی، نفت، پتروشیمی، ورزش و جوانان، صنعت، معدن و تجارت، میراث فرهنگی و گردشگری، بهداشت و درمان و ... را در برمی‌گیرد.

این طرح‌ها به تناسب در تمام استان‌های کشور توزیع شده‌است. با این حال استان فارس با 61 طرح دارای بیشترین طرح مهر ماندگار است.

پس از آن استان‌های کردستان و کرمانشاه هر یک با 47 طرح در مقام دوم و مازندران و هرمزگان هر یک با 45 طرح عمرانی در مقام سوم مهر ماندگار قرار دارند.

جالب است که کمترین طرح‌های مهر ماندگار در استان زنجان، فقط با یک طرح اجرا می‌شد و مقام دوم به طور مشترک در اختیار استان‌های اردبیل و البرز هر یک با دو طرح است.

استان تهران نیز با پنج طرح در مقام سوم کمترین استان‌های برخوردار از طرح‌های مهر ماندگار قرار دارد. به این ترتیب مشاهده می‌شود مدیران مهر ماندگار تلاش کرده‌اند اولویت‌های پیشبرد طرح‌های عمرانی مهرماندگار را در استان‌های کمتر برخوردار کشور قرار داده و برخلاف روال قبلی از بهره‌برداری بیش از اندازه طرح در تهران به عنوان مرکز امکانات کشور بپرهیزند.

براساس اطلاعات دیگری که در اختیار خبرنگار ما قرار گرفت از مجموع 669 طرح عمرانی تحت پوشش مهرماندگار، 228 طرح آن به عنوان طرح‌های بزرگ گلچین شده و تمرکز و پیگیری بیشتری برای اتمام آن در حال انجام است.

بیشترین طرح‌های بزرگ مهرماندگار متعلق به استان خوزستان با 28 طرح و بیشتر در زمینه نفت و پتروشیمی است.

پس از آن استان‌های قزوین و هرمزگان هر یک با 15 طرح در مقام دوم و استان بوشهر با 12 طرح در مقام سوم در ردیف طرح‌های بزرگ عمرانی مهرماندگار قرار دارند.

بودجه‌ای که برای بهره‌برداری از طرح‌های بزرگ مهرماندگار تخصیص یافته نیز قابل توجه است. مثلا 7700 میلیارد تومان بودجه برای بهره‌برداری از فاز 12 پارس جنوبی، 5900 میلیارد تومان برای فاز 17 و 18 این میدان، 1300 میلیارد تومان برای احداث پتروشیمی بوشهر و 770 میلیارد تومان برای توسعه میدان نفتی فروزان در نظر گرفته شده است.

جالب است که تمامی طرح‌های مهرماندگار از این ویژگی برخوردار است که بودجه آنها به طور دقیق ثبت شده و روشن است؛ اما درصد پیشرفت فیزیکی پروژه‌ها یا مقدار تخصیص بودجه به آنان مکتوم مانده است.

با این حال این پرسش مطرح می‌شود که طرح‌های عمرانی مهرماندگار تا چه حد به بهره‌برداری می‌رسد. پاسخ به این پرسش وقتی دشوار می‌شود که امکان دسترسی به اطلاعات کامل و ساده درباره مقدار پیشرفت فیزیکی پروژه‌ها ـ وسعت کم پروژه‌های بزرگ ـ فراهم نشود.

همچنین نگاهی کلی به سرفصل و عنوان برخی پروژه‌ها نشان از این دارد که با وجود تلاش‌های مجدانه صورت گرفته احتمالا اتمام آنها به عمر دولت دهم نخواهد رسید.

فاز یک انتقال آب از خلیج‌فارس، راه‌آهن غرب کشور، خط لوله اتیلن غرب، ساخت حداقل 80 مجتمع گردشگری در کشور و آسفالت راه‌های روستایی بالای 50 خانوار و بهره‌برداری از فازهای پارس جنوبی برخی از این عناوین پروژه‌ای را تشکیل می‌دهد.

همچنین با توجه به کسر بودجه‌ای که دولت با آن مواجه است و باعث کاهش تخصیص بودجه‌های عمرانی تا سطح 25 درصد رقم اسمی و مصوب شده است، باید پرسید آیا مهر ماندگار با پشت‌سر گذاشتن تمام این موانع در تاریخ عمران و آبادانی ایران ماندگار خواهد شد؟

چنین پرسش‌های صریحی به طور کتبی برای دریافت پاسخ به معاون طرح و برنامه ستاد مهر ماندگار ارسال شد؛ اما پاسخ مختصری به برخی از آنها داده شد.

افشین روغنی، معاون طرح و برنامه ستاد مهر ماندگار در این پاسخ کتبی آورده است: جهتگیری کلی در تعیین طرح‌های مهر ماندگار تسریع در انجام طرح‌های نیمه تمامی است که امکان تمام شدن آنها تا پایان دولت فعلی وجود دارد.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین اولویت‌های دولت در شرایط فعلی اتمام طرح‌های مهر ماندگار است که تاکنون با تصویب چند مصوبه توانسته است با استفاده از ظرفیت‌های قانونی، نسبت به تامین اعتبارات مورد نیاز این طرح‌ها اقدام کند.

این مقام مسئول اظهار کرد: در تمامی دستگاه‌هایی که مجری طرح‌‌های مهر ماندگار، ستادی به ریاست بالاترین مقام دستگاه و با دبیری یکی از معاونان آن دستگاه تشکیل شده است که به طور هفتگی پیشرفت طرح‌‌ها را پایش و در صورت وجود مشکل برای حل آن تصمیم‌گیری می‌کند.

روغنی گفت: به طور مشابه این ستادها در استان‌ها نیز به ریاست استانداران تشکیل شده است و هفتگی کم و کیف پیشرفت طرح‌های استان خود را مورد رسیدگی قرار می‌دهند. در نهایت نتیجه تمام بررسی‌ها توسط حوزه دستیار ویژه رئیس‌جمهور ارزیابی می شود و چنانچه نیاز به هماهنگی بیشتر باشد، جلسات هماهنگی برگزار می‌‌شود.

معاون ستاد طرح مهر ماندگار تصریح کرد: به طور هفتگی ضمن بازدید، مسائل برخی از طرح‌های یک یا دو استان از نزدیک توسط دستیار ویژه رئیس‌جمهور و نیمی متشکل از مسوولان ارشد وزارتخانه‌ها و استان مربوط رسیدگی و برای آنها تصمیم‌گیری می‌شود.

روغنی افزود: همه موارد یادشده حکایت از عزم جدی دولت برای اتمام طرح‌های مهر ماندگار دارد.