گره بازار ارز را کور نکنید

زمستان سال گذشته، زمانی که نوسان نرخ‌ها در بازار غیررسمی ارز تهران روندی نامتعارف پیدا کرد، بانک مرکزی پس از آزمودن روش‌های مختلف و صدور بخشنامه‌های متعدد، در نهایت به قیمت‌گذاری برای بازار آزاد ارز(!) روی آورد تا شاید بتواند با دستور دادن به بازار، مانع روند روبه‌رشد نرخ‌ها شود.

اما ناکارآمدی این بخشنامه از همان روز اول مشخص بود، به طوری که هیچ صرافی حاضر نشد با قیمت دستوری و پایین‌تر از «نرخ واقعی»، به مردم ارز بفروشد.

نرخ واقعی نرخی است که از تلاقی عرضه و تقاضا به‌دست می‌آید، نه دستور بانک مرکزی. هم‌اکنون علاوه بر نرخ جدید که در تابلوی صرافی‌ها 2850 تومان به ثبت رسیده است و نیز نرخ آزاد، دو نرخ دیگر هم برای ارز وجود دارد که همان نرخ مرجع و نرخ غیرمرجع (مبادله‌ای) است. به این ترتیب فعالان بازار ارز هم‌اکنون با چهار نرخ برای دلار مواجه هستند که چیزی کم از هرج و مرج قیمتی ندارد.

توصیه همیشگی کارشناسان و صاحب‌نظران پولی به بانک مرکزی آن بوده است که در مواجهه با بحران‌های اینچنینی به جای مختل کردن مکانیزم بازار،‌ ضمن اعمال نظارت قانونی خود اجازه دهد بازار به حرکت سالم خود مبتنی بر عرضه و تقاضا ادامه دهد، والا در چنین شرایطی هر دستور و ضابطه‌ای خارج از قواعد بازار، دمیدن در آتش بحران است لذا روشن است که مختل کردن مکانیزم منطقی کشف قیمت در بازار نه فقط کمکی به بهبود اوضاع نخواهد کرد، بلکه روند دلالی و سوداگری را در این بازار تقویت و تشدید می‌کند.

یک تحلیل بدبینانه هم البته درخصوص این بخشنامه قابل طرح است، این که هدف از ابلاغ آن، علامت دادن به بازار برای تعیین کف قیمت ارز است.

به عبارت دیگر نهاد مجری سیاست‌های پولی کشور نمی‌خواهد نرخ ارز از 2850 تومان پایین‌تر بیاید، چرا که با پایین آمدن قیمت آزاد ارز بانک مرکزی باید نرخ ارز مبادلاتی را نیز به موازات کاهش دهد و این برای فروشندگان دولتی که در اتاق مبادلات ارزی اقدام به عرضه ارز می‌کنند، خبر خوبی نیست.

تحلیل فوق بر این باور است که مسئولان بانک مرکزی آنقدر کم‌اطلاع نیستند که بخواهند با نرخ‌گذاری برای دلار در بازار آزاد، گره قیمت را در بازار کورتر کنند.

ای کاش بانک مرکزی چند ماه قبل به توصیه کارشناسان مبنی بر حذف نرخ مرجع و تعیین نرخ دلار براساس عرضه و تقاضای بازار عمل کرده بود.

حمید اسدی - دبیرگروه اقتصاد