صدور رای غیابی در امور کیفری

با حضور یا دستگیری متهم و تفهیم اتهام نسبت به انجام اعمال غیرقانونی‌اش، تعقیب کیفری و محاکمه انجام می‌شود. در دادسرا حضور متهم برای تفهیم اتهام و دفاع از خودش ضروری است، اما حضور نیافتن او مانع از تحقیق و تعقیب او نمی‌شود به طوری که بازپرس یا دادیار موظفند با رعایت اصل بی‌طرفی دلایل له یا علیه او را جمع‌آوری و نسبت به او تصمیم نهایی را اتخاذ کنند.

کد خبر: ۴۵۷۰۶۴

اگر اقدامات دادسرا برای حضور متهم به نتیجه نرسید، قاضی مکلف است با توجه به محتویات پرونده و دلایل موجود در خصوص اتهام او تصمیم‌گیری کند.

در مرحله دادسرایی، تصمیم‌گیری به شکل قرار منع پیگرد، قرار موقوفی یا قرار مجرمیت است که قرار منع پیگرد زمانی انشا و صادر می‌شود که یا دلایل کافی برای توجه اتهام به متهم وجود ندارد یا این که عملی که به متهم نسبت داده شده جرم نباشد. قرار موقوفی تعقیب نیز هنگامی از سوی قضات دادسرا صادر می‌شود که بنا به دلایل قانونی، تعقیب باید متوقف شود. برای مثال فردی مرتکب سرقت شده و دلایل هم کافی است، ولی در حین تحقیقات مقدماتی یا قبل از دستگیری فوت می‌کند. قرار مجرمیت اما هنگامی صادر می‌شود که دلایل علیه متهم کافی است و دادسرا به عنوان نماینده جامعه، متهم را به محاکمه فرا می‌خواند. یعنی پس از صدور قرار مجرمیت توسط بازپرس یا دادیار و موافقت دادستان با آن، دادستان با تنظیم کیفرخواست از دادگاه می‌خواهد که متهم را به مجازات عمل ارتکابی برساند. این در حالی است که وضع در دادگاه یعنی در مرحله محاکمه با مرحله دادسرایی فرق دارد.

دادگاه به عنوان یک مرجع بی‌طرف در خصوص شکایت شاکی و ادعای دادستان و دفاع متهم باید تصمیم‌گیری کند یعنی متهم را گناهکار یا بی‌گناه تشخیص داده و به استناد قانون متهم را تبرئه یا محکوم کند. در این مرحله، حضور داشتن یا نداشتن متهم بویژه در جرایمی مانند زنا، شرب خمر،‌ لواط و... موثر و ضروری است. البته چنانچه در این‌گونه جرایم محتویات پرونده بر برائت متهم دلالت داشته باشد، صدور رای غیابی مبنی بر تبرئه متهم بلامانع است.

درواقع در امور کیفری، صدور رای غیابی شرایط و ضروریاتی دارد که عبارتند از:

ـ در غیر جرایم حق‌اللهی مانند کلاهبرداری، صدور چک بلامحل، تصرف عدوانی و... هرگاه متهم یا وکیل او در هیچ‌یک از جلسات دادگاه حاضر نباشند یا برای دفاع، لایحه نفرستاده باشند، دادگاه با توجه به محتویات پرونده کیفری‌ رای غیابی صادر می‌کند.

ـ اگر پس از ابلاغ واقعی و در مهلت 10 روزه، متهم از دادگاه صادرکننده حکم واخواهی نکرد و چنانچه رای دادگاه قابل تجدیدنظر باشد، حق دارد از رای دادگاه به دادگاه بالاتر تجدیدنظرخواهی کند.

ـ اگر رای به متهم، ابلاغ واقعی نشده باشد، متهم حق دارد ظرف 10 روز از تاریخ اطلاع از دادگاه صادرکننده رای تقاضای واخواهی کند. در این حالت دادگاه، اجرای رای را به صورت موقت متوقف می‌کند و از متهم تامین مناسب می‌گیرد.