گزارش جام‌جم آنلاین از ناگفته‌های "ادبیات دفاع مقدس"

اهمال قلم ها از جنگی که گنج شد

ما را خلیده در هیاهوی تن، رها کرده و خود، نردبان ملکوت را نشانه رفتند. شراب فرقت از این زمین خاکی را تا انتها سرکشیده و بر چکاد عرش، آشیان گرفتند. وه که چه طومارها می توان نوشت از سپهر صولتانی که بی پیرایه به آغوش خدا خزیده و کفش های عمرشان را میان پادری این گیتی جا گذاشتند.بی گمان هنوز هم قلم های چوبی ما نتوانسته اند آن گونه که بایسته ی یک حماسه ی آهنین است، دین خود را به دفاع مقدس ادا کنند.رشحه ی سیاه این قلم ها، کماکان وامدار خون شهیدانی است که جان و متاع این دنیا را به یک لبخند از محبوب معاوضه کردند.

کد خبر: ۴۴۱۹۲۳

ادبیات دفاع مقدس،‌ با وجود آن که از صدر تا ذیلش، مملو از سوژه های روحانی است اما هم اکنون عمده کتاب های منتشر شده در این حوزه در مسیری پیش می رود که با عمق و عظمت هشت سال ایستادگی فرزندان این آب و خاک، تناسخ چندانی ندارد.

گرچه بسیاری از نویسندگان کتاب های دفاع مقدس، رزم آورانی هستند که خود در نبردها حضور مستقیم داشته اند اما در انتقال مفاهیم معنوی جنگ به خوانندگان نسل سوم و چهارمی که در جبهه ها حضور فیزیکی نداشتند، موفق عمل نکرده اند.

گاه حتی محتوای برخی از این کتاب ها به گونه ای نوشته شده است که خواننده تصور می کند که کتاب های دوران دفاع مقدس را تنها برای نسل اولی های جنگ نوشته اند.

از سوی دیگر، متاسفانه در بسیاری از کتاب های انتشار یافته در این حیطه، شاهد توصیفات اغراق آمیز برای جذب بیشتر مخاطب هستیم.

در حالی که اگر روایتی واقعی و مستند محور از جبهه های جنگ انعکاس یابد، خواننده خیلی راحت تر می تواند با فضای آن روز خاکریزها ارتباط برقرار کند.

حقیقت رشادت های سربازان ایرانی و حماسه آفرینی های پرشور آنان، به حدی عظیم و تاثیرگذار هست که اصلا نیازی به وارد کردن عنصر اغراق در حوزه ادبیات دفاع مقدس نیست.

"جنگی که گنج شد" و "امیر حماسه ها" از جمله کتاب هایی است که خاطرات و نقل قول های امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری را در خصوص جنگ هشت ساله ابراز می کند.

این دو مجموعه در کنار کتاب های دیگری همچون "حماسه دستمال سرخ ها" و "ده متری چشمان کمین" که روایت سرداران جنگ از روزهای میدان نبرد است،‌ می تواند در زمره اسناد تاریخی و مکتوبی قرار گیرد که ترسیمی مبتنی بر حقیقت را به خواننده عرضه می کند.

پرهیز از شعارگرایی، حفظ امانت در بیان نقل قول های رزمندگان و آشنایی با نوع نگرش و گفتمان جوانان امروزی می تواند کتاب های خوش ساختی را پدید آورد که هم با سلایق ذهنی مخاطب امروز تطابق داشته باشد و هم برداشتی راستین و اثر گذار از فضای معنوی جبهه ها را به خواننده عرضه کند.

البته باید اذعان داشت که برخلاف بسیاری از کتاب های دفاع مقدس که در خط روایت و جذب مخاطب عام با مشکل عدیده روبرو هستند و نمی توانند اذهان خوانندگان را به درون جبهه بکشانند، نمونه های تحسین شده ای نیز به چشم می خورد.

به طور مثال، درساحت ادبیات دفاع مقدس، "کتاب دا" را باید یک استثنای دوست داشتنی نامید که توانست با استقبال فراوان توده های مردم مواجه شود. کتابی که با روایتی شیرین و بی تکلف، خاطرات یک شیر زن را از سنگرهای مقاومت مردم خرمشهر روایت می کند.

بالغ بر140 بار چاپ مجدد این کتاب، قرینه واضحی است که نشان می دهد اگر نویسنده جنگ، ذائقه مخاطب امروز را به درستی تشخیص دهد،‌ می تواند پیام روحانی دفاع مقدس را به بهترین شکل ممکن انتقال دهد.

فروش میلیونی "کتاب دا" به عنوان موفق ترین کتاب تاریخ ادبیات دفاع مقدس نشان داد که در صورت "مخاطب محوری" و احترام به دغدغه های خوانندگان، دیگر نیازی به حمایت های شدید دولتی و فروش کتاب های جنگ به ارگان ها و سازمان ها نیست!

مطابق اظهارات سردار علی بنی ‌لوحی،‌ نویسنده کتاب های جنگ تحمیلی،‌ در حال حاضر بالغ بر هفت هزار عنوان کتاب در حوزه ادبیات دفاع مقدس به نگارش درآمده است. اما در این میان شوربختانه کمتر نشانی از کتاب های جنگ را می توان یافت که توانسته باشد در خارج از کشور نیز مورد استقبال گسترده شهروندان غیر ایرانی قرار گیرد.

در واکاوی این موضوع،‌ شاید بی ارتباط نباشد اگر بگویم که به طور کلی و بدون تعصب ورزی، مرتبه و وزن ادبیات ما دیگر جایگاه سابق خود را در بین غول های ادبیات جهان از کف داده است.

باید پذیرفت که دیگر سال هاست دوران امپراتوری ادبیات پارسی ها کم فروغ شده و تولد فردوسی ها و حافظ ها رو به افول است.

به بیان دیگر، نباید فراموش کنیم که ادبیات دفاع مقدس، زیر مجموعه و شاخه ای از کل پیکره ادبیات ایران است و در واقع جهت آسیب شناسی یک عضو از مجموعه، نباید از آسیب شناسی ساختار کلی آن مجموعه غافل شویم.