پل تاریخی دختر در انتظار ثبت جهانی

اولین کسی که در نوشته‌های خود به این پل که پل شاپور یا پل دختر نامیده می‌شود، اشاره‌ای داشته، میر نوروز، شاعر محلی عصر صفویه است که در اشعارش پل را متعلق به دوره ساسانی دانسته و بانی آن را شاپور اول، دومین پادشاه ساسانی معرفی کرده است. به نظر می‌رسد نام پل دختر مانند دیگر بناهای منسوب به دختر در ایران، به آناهیتا (خدای آب و آبادانی، حاصلخیزی و تولید) یا ستاره ناهید (آناهیتا) که مورد احترام مردم این ناحیه بوده، مربوط باشد.

این بنای تاریخی 270 متر طول،17متر ارتفاع و9 پایه با مقطع پنج ضلعی دارد و در جهت شرق به غرب به صورت مورب عرض دره را فراگرفته و 2 کوه مقابل هم را به یکدیگر پیوند داده است. پایه‌های پهن و قطور آن که از سنگ‌های پاک تراش ساخته شده‌، در داخل رودخانه هنوز پابرجاست، اما تنها یک طاق از چندین طاق این پل تاریخی در حال حاضر باقی‌مانده است که جاده خرم آباد به اندیمشک از زیر آن می‌گذرد.

بلندای این طاق 18متر از سطح آسفالت و نزدیک به 30 متر از آب رودخانه است.دهانه‌های انتهای پل به صخره‌های کوه متصل است و درون آنها اتاقک‌هایی است که به احتمال قوی برای استراحت پل‌بانان ساخته شده است.

این بنای تاریخی اهمیت ویژه‌ای در ارتباط بین مناطق جنوب و غرب، مرکز و شمال داشته و علاوه بر اتصال لرستان و ایلام در مسیر راه اصلی شاپور خواست به جندی شاپور شهر قدیم خوزستان (دوره ساسانی) بوده است. اولین فصل مرمت پل دختر که در انتظار ثبت جهانی نیز به سر می‌برد، سال گذشته با استفاده از سنگ، ساروج، گچ و آهک به پایان رسید.

مدیر کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان لرستان با اشاره به ارزش و جایگاه این پل و با بیان این‌که این بنا در تیرماه سال 1364 به ثبت ملی رسیده است به «جام‌جم» می‌گوید: بیشتر بقایای این پل هم اکنون در ساحل غربی برجا مانده و در ساحل شرقی نیز دو طاق چشمه اصلی و رمپ شرقی هنوز به قوت خود پایدار است، اما بخش عمده‌ای از پل، در بخش میانی تخریب شده است.

محمد رحم‌دل با بیان این‌که طاق‌های این پل از نوع طاق‌های جناغی است و در هر نیم طاق دو قوس متفاوت وجود دارد، می‌افزاید: با گذر از باریکه راهی مرتفع، مسیر رودخانه به رمپ شرقی پل می‌رسد و در مجاورت این معبر، جاده آسفالت کنونی خرم‌آباد به اندیمشک قرار دارد که از زیر یکی از دهانه‌های شرقی عبور می‌کند.

سنگ‌های تشکیل‌دهنده این پل که از قدمت بیشتری برخوردارند، به خاطر جریان آب و سایر عوامل طبیعی فرسایش بسیار زیادی داشته‌اند به طوری که در حال حاضر فقط بخش‌هایی از آنها قابل تشخیص هستند.

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان یادآور می‌شود: این اداره کل در راستای اهداف حفاظتی و مرمتی خود درخصوص این پل، اقداماتی نظیر تهیه طرح جامع مرمت پل‌دختر، مرمت و احیای رمپ ضلع غربی پل، ترسیم مصالح و بندکشی دهانه ماشین‌رو پل، اجرای رمپ ضلع شرقی، مرمت و احیای اتاق ضلع شمال شرقی پل و بندکشی آن، مرمت و احیای طاق ورودی و بندکشی آن و مستندنگاری و اسکن لیزر پل را به انجام رسانیده است.

فاطمه عزیزپوریان / جام‌جم لرستان