حیوان ؛ ابزاری برای خودنمایی!

نگهداری از حیوانات خانگی به‌خصوص در شهرهای بزرگ دیگر به معنای قدیمی‌اش نیست بلکه به شکل و سبک جدید و تقلیدی سطحی و ظاهری است.

امروزه حیوانات خانگی به میزان قابل توجهی در میان خانواده‌های ایرانی جا باز کرده و خانواده‌ها واکنش‌های متفاوتی راجع به نگهداری این حیوانات از خود بروز داده‌اند. عده‌ای حتی حاضر نیستند در مجاورت و همسایگی کسانی زندگی کنند که به نگهداری حیوانات علاقه‌مندند و عده‌ای نیز حاضرند میلیون‌ها تومان خرج نگهداری سگ، گربه یا حیوان مورد علاقه خود بکنند.

حتی برخی پا را فراتر گذاشته و به نگهداری حیواناتی چون کروکودیل، مار، عقرب، رتیل، آفتاب‌پرست، سنجاب، عقاب، شاهین و... می‌پردازند!

با توجه به تغییر شرایط زندگی و گسترش آپارتمان‌نشینی و تراکم جمعیت، نگهداری از حیوانات خانگی مسلما راحت و بی‌دردسر نخواهد بود و مشکلات و مصائبی بیش از لذت‌هایش را به همراه خواهد داشت.

کودکان و نوجوانان امروز میل زیادی به داشتن یک حیوان خانگی دارند و با اصرار از والدین می‌خواهند به تقاضایشان جواب مثبت دهند. آنها معمولا به داشتن سگ و گربه تمایل دارند. نگهداری از این حیوانات به دلیل سنت و محدودیت‌های فرهنگی و مذهبی جامعه ما و مهم‌تر از همه خطرات بهداشتی، مقاومت والدین و لجاجت فرزندان را در پی دارد.

وجود تناقض میان باورها و سنت‌های جامعه و تبلیغات و نمایش‌های رسانه‌ای که عموما قهرمانان داستان‌ها حیواناتی دارند یا خود این حیوانات، قهرمان این داستان‌ها هستند و بسیار مورد توجه و محبت قرار می‌گیرند و داشتن آنها امتیازی برای صاحبانشان محسوب می‌شود، عاملی است که نسل امروز را دچار سرگردانی و تضاد کرده است.

مهرداد، جوان 24 ساله‌ای که به دلیل نگهداشتن سگش یک سال پیش از خانه پدری جدا شده و مستقل زندگی می‌کند، می‌گوید: «از بچگی آرزوی داشتن یک دوست خوب و باوفا به نام رکس، زمبه، بل، پا کوتاه و... را داشتم، اما آن زمان حتی جرات نمی‌کردم از والدینم درخواست کنم که برایم سگ بخرند. اما حالا که بزرگ شده‌ام و استقلال مالی دارم آرزویم برآورده شده و صاحب یک سگ هستم و چون خانواده من بشدت مخالف این موضوع هستند مجبور شدم مستقل شوم. هنوز هم مادرم بدون آن که دوش بگیرم اجازه نمی‌دهد به خانه‌شان وارد شوم.»

طبق قوانین کشور ما، گرداندن حیوانات خطرناک یا حیواناتی که برای سلامت عمومی مضر بوده یا نجس باشند در اماکن عمومی و وسایل نقلیه ممنوع است، مسلما کسی که این قانون را زیر پا بگذارد هنجار اجتماعی را شکسته و شهروند خوبی نخواهد بود و همین مساله او را دچار جامعه‌گریزی و قانون‌گریزی خواهد کرد و بر کارکرد‌های اجتماعی و فرهنگی او اثرگذار خواهد بود. همچنین باید دانست که نگهداری حیوانات خانگی ممکن است برای دیگر افراد جامعه خوشایند نباشد و موجبات آزار و اذیت همسایگان را فراهم آورد. با وجود آن‌که تعداد زیادی از خانواده‌ها به نگهداری از حیوانات خانگی علاقه‌مند شده‌اند، اما چون از شرایط نگهداری و خطرات بهداشتی آنان آگاه نیستند و در واقع این علاقه در بسیاری مواقع کاذب است، این راه را در نیمه رها می‌کنند.

دامپزشکان به اتفاق معتقدند بسیاری از بیماری‌ها فقط از طریق حیوانات خانگی به انسان منتقل می‌شود که از میان آنها می‌توان به سل، بیماری‌های عفونی دستگاه تنفسی، عفونت‌ها و برخی ویروس‌های گوارشی و هاری اشاره کرد. همچنین حیوانات مودار می‌توانند موجب بروز آلرژی در انسان شوند. باید توجه داشت که در صورت عدم نگهداری درست، این حیوانات باعث انتشار بعضی از عفونت‌ها و انگل‌ها به انسان می‌شوند، مثلا مدفوع سگ و گربه ممکن است موجب بیماری «توکسوپلاسما» شود. این بیماری حتی ممکن است منجر به کوری شود و برای زنان باردار نیز بسیار خطرناک است.

نگهداری حیوانات شرایط خاصی دارد که فراهم کردن آن معمولا از توانایی بسیاری از افراد خارج است ؛ مثلا حیوان خانگی باید محل مخصوصی دور از اعضای خانواده داشته باشد، اما متأسفانه امروز می‌بینیم که جای خواب سگ‌ها و گربه‌ها داخل تخت صاحبانشان است و نه مثل گذشته گوشه حیاط یا باغ. این در حالی است که دامپزشکان می‌گویند پس از هر بار بغل‌کردن حیوان باید دست‌ها را شست و لباس‌ها را عوض کرد.

در کنار معایب و مشکلاتی که داشتن حیوانات خانگی در منزل ایجاد می‌کند، ولی برخی معتقدند نگهداری از آنها به شیوه مناسب و در جایی خارج از آپارتمان مسکونی خالی از فایده نیست به طوری که برخی روان‌شناسان معتقدند حیوانات خانگی به بهبود روابط اجتماعی کودکان و نوجوانان کمک می‌کنند؛ البته در عین حال به دلیل علاقه روحی ـ روانی شدیدی که میان کودک و حیوان برقرار می‌شود، با مرگ حیوان ممکن است ضربات غیرقابل جبرانی به کودک وارد شود که عوارضی شبیه داغ‌دیدگی دارد. آنها همچنین می‌گویند در تماس با حیوان خانگی فرزندان در جریان موضوعات مهمی همچون تولیدمثل، تولد و... قرار می‌گیرند که در رشد احساسی کودکان تأثیر مثبتی دارد.

حیوانات خانگی علاوه بر سرگرمی در بسیاری از موارد برای حل مشکلات عاطفی و اختلالات روحی که محصول مدرنیزه‌شدن جوامع است برای افراد منزوی از سوی روان‌شناسان توصیه می‌شوند.

به اعتقاد این روان‌شناسان حیوانات خانگی برای سالمندان همدم خوبی محسوب می‌شوند به طوری که در پژوهش‌ها نشان داده شده است نگهداری از حیوانات خانگی اثری مثبت‌تر از گل و گیاه برای افراد تنها بخصوص سالمندان دارد. بسیاری از صاحبنظران علوم تربیتی نیز بر این باورند که کودکان در بازی و مراقبت از حیوانات علاوه بر این‌که مهارت‌های اجتماعی و زندگی‌شان رشد می‌یابد از لحاظ هوشی نیز دچار تحول می‌شوند.

با همه اینها به‌نظر می‌رسد در جامعه ما علاقه سطحی و لحظه‌ای، چشم و هم‌چشمی، مد و ترحم از جمله عوامل مؤثر در نگهداری از حیوانات خانگی هستند. امروزه خودنمایی با بغل‌گرفتن سگ یا گربه‌ای که با پوشاندن لباس‌ها و زیورآلاتی نیز تزیین شده‌اند در انظار عمومی مد شده است و کمتر کسی پیدا می‌شود که به دلیل علاقه واقعی از حیوانی نگهداری کند.

رامین 30 ساله که یک گربه سفید را بغل کرده و پشت فرمان ماشینش نشسته از علاقه‌‌اش به حیوانات می‌گوید: «این گربه مال همسرم است. هنگام ازدواج شرطش نگهداشتن این گربه بود البته فقط در مهمانی‌ها می‌بردش و زحمتش مال من است.»

اگر سری به وبلاگ‌های نگهداری حیوانات خانگی بزنید متوجه می‌شوید که این تب هزینه‌های سرسام‌آوری دارد آنچنان که نگهداشتن یک سگ یا گربه هزینه‌ای بیشتر از یک بچه را می‌طلبد. اگر تبلیغات داخل این سایت‌ها را مشاهده کنید از دیدن نام و قیمت انواع شامپو‌های ضدشوره، براق‌کننده، حالت‌دهنده، ضدکک، وسایل شستشو، لباس‌های جین، قلاده و... شوکه خواهید شد. حتی خیلی‌ها متقاضی لباس‌هایی هستند که ست لباس خودشان باشد و در این راه هم کم خرج نمی‌کنند.

هیچ حیوان‌دوستی راضی نمی‌شود که به خاطر خودخواهی و مد، حیوانی که هنوز شیرخوار است را از مادرش جدا کند و به جایی بیاورد که مأمن او نیست، چطور می‌توانیم سگی را که باید هر 5 ساعت یکبار در فضای باز بگردد در اتاقکی تاریک و بدون هواکش در یک آپارتمان زندانی کنیم و او را تنها برای پزدادن و وقت‌گذرانی بیرون آوریم. اگر ما واقعا دلمان به حال حیوانات می‌سوزد چطور به خودمان اجازه می‌دهیم با وجود آن که حتی حوض کوچکی در کنار باغچه‌ای نداریم جوجه اردک نگه داریم، اگر پرندگان مظهر آزادی برای ما هستند چگونه وقتی جای مناسبی نداریم آنها را در قفس کوچکی محصور می‌کنیم. گرچه در فرهنگ ما نگهداری از پرندگانی مانند کاسکو، طوطی، قناری، مرغ عشق، مرغ و خروس یا ماهی گلی که در حوض لاجوردی حیاط سرسبز خانه‌های ایرانی بالا و پایین می‌پرید مرسوم بوده اما همواره خط قرمزی برای ورود برخی از حیوانات به درون حریم خانه وجود داشته است. سگ و گربه که امروزه بنا به گفته مسوولان 80 درصد حیوانات خانگی مورد علاقه خانواده‌ها را تشکیل می‌دهند از جمله حیواناتی بوده‌اند که در گذشته پشت درهای بسته حریم خانه مورد التفات قرار می‌گرفته‌اند.

به اعتقاد کارشناسان امور تربیتی، حیوانات خانگی در جوامع غربی به عنوان عضو خانواده محسوب می‌شوند و دارای جایگاه خاصی هستند و شرایط نگهداری از آنها طبق قوانین مناسب با حال حیوانات است. این حیوانات بزرگ‌ترین ابزار برای پرکردن خلأ عاطفی آنان هستند در حالی که در سبک زندگی خانواده‌های ایرانی جایی ندارند به همین خاطر در کشوری که بنیان‌های محکم و استوار خانواده، نیاز به عشق ورزیدن و مورد علاقه واقع شدن را برطرف می‌کند مسلما وقتی برای نگهداری از حیوانات خانگی باقی نمی‌گذارد.