آغاز عصر ربات‌های صنعتی

جالب اینجاست که این ماشین خودکار و دستاورد ارزشمند در خود ایالات متحده با استقبال و پذیرش گرمی مواجه نشد، ولی تولیدکنندگان ژاپنی شیفته آن شدند و پس از اخذ جواز طرح، در سال 1968 بازار جهانی ربات‌های صنعتی را به تسخیر خود در آوردند؛ به این ترتیب از آن زمان به بعد نام ربات و بویژه ربات‌های کارخانه‌ای با نام ژاپن و مهندسان ژاپنی عجین شد، اما اکنون و پس از گذشت نیم قرن از آغاز به کار اولین ربات کارگر صنعتی، موضوع ربات‌های صنعتی یکبار دیگر و با محصولی مدرن توجه همگان را به خود جلب کرده است؛ چرا که با تحقق حضور این ربات جدید و همتایانش در خط مونتاژ و تولید کارخانجات، عصر جدید رباتیک صنعتی آغاز شده است.

فریدا نام ربات انسان‌نمایی است که گفته می‌شود برای کارگری در خطوط تولید و مونتاژ کارخانجات ساخته شده و همین اواخر توسط شرکت ABB ـ غول برق و اتوماسیون سوئیس ـ در بزرگ‌ترین نمایشگاه صنعتی اروپا ـ هانوفر ـ رونمایی شد. موضوعی که به هنگام معرفی فریدا بیش از همه جلب توجه کرد، توصیفی بود که آن را به عنوان نماینده‌ای از نسل فردا جلوه داد: «فریدا تصوری کلی از آینده ربات‌های کارخانه‌ای را امروز پیشکش می‌کند.»

فریدا اساسا برای کاربردهای نصب و مونتاژ طراحی‌شده و قادر است بازوهای شبه انسانی‌اش را برای به دست گرفتن و انجام عملیات دستی ماهرانه روی اجزای الکترونیکی و دیگر قطعات کوچک به کار بگیرد. این ماشین را می‌توان رباتی مفهومی دانست که شرکت سازنده‌اش، برای خودنمایی و جلوه دادن بینش خود برای نوع جدیدی از ربات صنعتی ارائه کرده است؛ البته ادعای معرفی گونه مدرنی از ربات‌های صنعتی موضوعی نیست که فریدا را برای اثباتش به زحمت بیندازد و با مقایسه موجودیت ربات‌های صنعتی فعلی می‌توان وی را از همین حالا و بدون رقابت برنده برتر میدان دانست. ربات‌های صنعتی متداول امروز برای یکپارچه شدن با فرآیندهای تولید فعلی بزرگ، گران و دشوار هستند. این‌گونه ربات‌ها برای برنامه‌نویسی مجدد و تغییر برنامه به هنگامی که تغییر تولید لازم می‌شود، نیز گزینه سخت و دشواری هستند و نمی‌توانند به شکل ایمن و بی‌خطری کار تقسیم و مشارکت فضاهای کاری را با کارگران انسانی عملی کنند. این وضعیت منع ورود به صنعت باعث شده است تا شرکت‌های کوچک و متوسط «بی‌ربات» باقی بمانند. این در حالی است که ما در دوره‌ای به سر می‌بریم که ربات‌ها بیشتر از هر زمان دیگری می‌توانند بهره‌وری را ارتقا ببخشند و کمبودهای نیروی کار را چاره سازی و اصلاح کنند.

در این میان و با توجه به وضعیت دشوار و کند کار با ربات‌های صنعتی مرسوم، اخبار مربوط به ربات‌های صنعتی مدرن و چشم‌اندازی که ترسیم می‌کنند، می‌تواند برای کارخانجات بزرگ و حتی بخش‌های محروم از ربات صنعت دلگرم‌کننده باشد. شرکت سازنده فریدا با محصول خود آخرین عضو حاضر در میان چند شرکتی است که ساخت نسل جدیدی از ربات‌های صنعتی را پیش گرفته‌اند؛ ربات‌هایی که سبک‌تر، ایمن‌تر، با قدرت خرید بهتر، آرایش پذیری و گسترش آسان‌تر و بالاخره پیکربندی و تنظیمات مجدد ساده‌تر هستند و به روایتی آن را عصر رباتیک صنعتی 2 خطاب می‌کنند.

فریدا (FRIDA) که مخفف عبارت «ربات مستعد برای مونتاژ صنعتی دوگانه» و معرف آن تلقی می‌شود، ربات شبه انسانی سبک وزن و جمع و جوری است که یک فرد می‌تواند با استفاده از دستگیره بالای بدنش آن را حمل کند. موتورهای فریدا از قدرت محرکه محدودی برخوردارند و لایه‌های بالشتکی نرمی بدنش را می‌پوشانند تا ضریب بی‌خطر بیشتری پیدا کند. این ربات از دستان 7 محوری برخوردار است و هر دست دارای یک چنگک یا قلاب فرمان‌یار برای به دست گرفتن قطعات کوچک است. داخل نیم‌تنه بالایی آن یک سامانه کنترل مبتنی بر دستگاه فرمان صنعتی ساخت خود شرکت تعبیه شده است. با این تفاصیل انتظار چه کارکردی از فریدا می‌رود؟ یک سناریوی مطرح در این زمینه که شرکت سازنده نیز رویای آن را در سر می‌پروراند، استفاده از این ابزار برای ورود اتوماسیون بیشتر و پر شتاب‌تر به خطوط مونتاژ و تولید صنایع الکترونیک است که غالبا با نیروی انسانی کار می‌کند.

در این بین، شرکت‌های دیگری نیز در طلب شناسایی و کشف این بازار جدید مطرح‌شده برای ربات‌های مونتاژگر صنعتی به تولیدات مشابهی دست زده‌اند. ربات ژاپنی Motoman از کلاس ربات‌های دوگانه یا ربات آلمانی Workerbot از همین کلاس که اوایل امسال رونمایی شد، ازجمله ربات‌های صنعتی مشابهی محسوب می‌شوند که برای کاربردهای مونتاژ و تولید طراحی شده‌اند، اما هر دو از ربات فریدا بزرگ‌ترند و از همین رو هنگامی که در مجاورت افراد فعالیت می‌کنند، لازم است اقدامات احتیاطی و ایمنی بیشتری همچون حصارکشی یا حسگر حفاظت‌کننده در مورد آنها به کار بسته شود.

البته به رغم همه محسنات عنوان‌شده در مورد ربات فریدا که سیمای کارگر صنعتی توانا و ماهری از آن به نمایش می‌گذارد، شرکت سازنده آن ـ مثل بسیاری دیگر از شرکت‌های فعال در زمینه دانش رباتیک ـ تاکید زیادی دارد که ربات فریدا نه‌تنها برای جایگزینی کارگران انسانی طراحی نشده، بلکه بیشتر برای کار کردن در کنار انسان‌ها طراحی شده است. طراحی فریدا به نحوی است که با فضا و فاصله‌های مورد استفاده افراد تناسب دارد و در نتیجه این هماهنگی و مثلا در مواقعی که دستور و ترتیب تولید عوض می‌شود یا آرایش‌بندی جدیدی مورد نیاز است، می‌تواند به سهولت با یک کارگر همکار انسانی جابه‌جا و مبادله شود.

با این اوصاف هر چند شرکت سازنده چند نمونه اولیه از این محصول ساخته و از آنها برای کاربردهای آزمایشی و راهنما استفاده می‌کند، اما جزئیات بیشتری درباره این آزمون‌ها ارائه نشده است. شرکت با تاکید بر مفهومی بودن فریدا از دادن هر گونه اطلاعات بیشتری در خصوص ضریب آمادگی عملیاتی و قابلیت دسترسی یا هزینه و نظیر آن خودداری کرده است. برخی کارشناسان مطرح نشدن بحث‌ها و عدم ارائه اطلاعات بیشتر را به معنای وجود دو مجهول عمده درباره این ربات می‌دانند؛ نخست باید معلوم شود ربات فریدا برای شرکت‌هایی که از این نوع ربات‌ها سود می‌برند واقعا قابل تهیه و خریداری خواهد بود؟ موضوع دیگری که باید مشخص شود این است که برنامه‌نویسی این ربات برای اجرای وظایف مونتاژ و تولید، کار آسانی خواهد بود. بهتر است بدون پیشداوری منتظر اعلام جزئیات بیشتر بمانیم و از خود بپرسیم «آیا این ربات‌ها آغاز عصر نوینی در رباتیک صنعتی است؟»

مترجم: مهریار میرنیا

منبع: Discovery