عاقبت مشترک دیکتاتورها

دیکتاتورها از جمله افراد و آن دسته از انسان‌هایی هستند که به دلایل گوناگون، ازجمله غرور، تکبر و خودبزرگ بینی، گذشته را چراغ راه‌ آینده‌شان قرار نداده‌اند. این در شرایطی است که قرن بیستم شاهد ظهور و سقوط رژیم‌های دیکتاتوری و مستبد فراوانی مانند رژیم نازی هیتلری در آلمان، استالین در شوروی، ژنرال پینوشه در شیلی و صدام‌حسین در عراق بود.

نکته عبرت‌آموزی که دیکتاتورها از آن پند نگرفته این است که تمامی دیکتاتورها به سبب عملکردشان سرنوشت مشترک و شومی داشته‌اند. ازجمله این که برای حفظ و گسترش قدرت خود هزاران انسان را به کام مرگ فرستادند، جنگ و ویرانی به ارمغان آورده، منابع و ثروت کشورشان را به غارت برده و به جای کسب مشروعیت از مردم، به قدرت نظامی و قدرت‌های بیگانه روی آوردند.

اکثر رژیم‌های دیکتاتوری از طریق کودتای نظامی یا دخالت بیگانگان یا از راه موروثی به قدرت دست یافته و هیچ‌گاه از حمایت و پشتوانه مردمی برخوردار نبوده‌اند و اصولا هیچ حقی برای مردم قائل نیستند. به همین دلیل دوام و بقای خود را در کسب حمایت قدرت‌های بیگانه ازجمله آمریکا یافتند، اما در پایان کار و زمانی که با خروش و جنبش مردمی مواجه شده‌اند آمریکا نیز آنها را رها کرد. با این حال،‌ نظام‌های وابسته دیکتاتوری هیچ‌گاه درس عبرت نگرفته و در واپسین دقایق حکومتشان نیز چشم به حمایت قدرت‌های بیگانه سپردند. محمدرضا پهلوی وقتی که در 26 دی 1357 از کشور گریخت، آمریکا حاضر به پذیرش او نشد، اخیرا نیز فرانسه با ورود بن علی دیکتاتور تونس به این کشور مخالفت کرد.

6‌ ماه پس از فرار شاه از ایران «موموزا» دیکتاتور مشهور نیکاراگوئه که وی نیز به مدت 40 سال بشدت از سوی آمریکا حمایت می‌شد،‌ در پی اعتراض مردم، از کشورش فرار کرد. «ایدی امین»‌ دیکتاتور معروف اوگاندا نیز پایان خوشی نداشت. امین طی حکومت 8 ساله‌اش بر اوگاندا، استبداد خشونت‌باری را در این کشور پایه نهاد و سرانجام در فروردین سال 1358 سرنگون شد.

«دان کلود والیه» حاکم مادام‌العمر هاییتی نیز از دیگر دیکتاتورهای وابسته به آمریکا بود که در اواخر سال 1363 پس از مبارزات گسترده مردم کشورش، به ناچار با 300نفر از همراهانش با یک هواپیمای آمریکایی به فرانسه گریخت. «فردیناند مارکوس» دیکتاتور مورد حمایت آمریکا در فیلیپین نیز سرنوشتی همانند سایر دیکتاتورها داشت که در اسفند سال 1364 به دنبال قیام مردم کشورش به آمریکا پناهنده شد.

«ژنرال آگوستینو پینوشه» از مشهورترین دیکتاتورهای جهان بود که 11 سپتامبر 1973 با حمایت مستقیم آمریکا دولت مردمی و قانونی سالوادور آلنده را در شیلی با کودتای نظامی سرنگون و تا سال 1990 بر شیلی حکومت کرد.

شهرت حکومت استبدادی 30 ساله پینوشه به دلیل خشونت فراوان، کشتار و ارتکاب جنایات غیرانسانی و سرکوب شدید مردم کشورش بود.

«ژنرال سوهارتو» از دیگر دیکتاتورهای مورد حمایت آمریکا بود که به مدت 30 سال استبدادی‌‌ترین حکومت را بر مردم اندونزی تحمیل کرد و در نهایت در پی خروش مردم کشورش در سال 1377 به غرب گریخت.

دیکتاتوری «ژنرال سالازار» در پرتغال که مورد حمایت آمریکا بود اقتصاد این کشور را ویران کرد و پرتغال در دوره حکومت استبدادی وی به فقیرترین کشور اروپا تبدیل شد. علاوه بر موارد یادشده باید به دیکتاتورهای معروف دیگر نظیر «فرناندز مارتینز»‌ در السالوادور، «نوریه‌گا» در پاناما، «موبو تو سه‌سه سکو» در زئیر، «هایله سلاسی» در اتیوپی، «ژنرال ویدن»‌ در آرژانتین و «استرسنر» در پاراگوئه نیز اشاره کرد که دستاوردی غیر از فقر، عقب‌ماندگی و سرکوب مردم به همراه نداشته‌‌اند. در این میان صدام حسین نیز از معروف‌ترین،‌ خشن‌ترین و سرکوبگر‌ترین دیکتاتورهای اواخر قرن بیستم بود که نه‌تنها هولناک‌ترین جنایات را علیه مردم عراق مرتکب شد بلکه با حمایت قدرت‌های بزرگ 2جنگ ویرانگر را علیه ایران و کویت به راه‌انداخت و سبب اصلی حضور بیگانگان در خلیج‌فارس شد، اما در نهایت توسط متحد و حامی اصلی و در نهایت خفت و خواری توسط سربازان آمریکایی از سوراخی به بیرون کشیده شد و به دارمجازات آویخته شد.

با این همه، حاکمان مستبد و وابسته در کشورهای عربی خاورمیانه و شمال آفریقا از سرنوشت دیکتاتورهای پیشین درس عبرت نگرفته و برای دوام و بقای خود چنان به ریسمان پوسیده آمریکا و انگلیس دل خوش کرده بودند که گویا تا ابد بر مسند قدرت باقی خواهند ماند، اما به یکباره با خروش و طغیان مردم مواجه‌ شده‌اند که حتی رهبران آمریکا و اروپا نیز سردرگم شده‌اند. نتیجه سال‌ها دیکتاتوری استبداد داخلی و وابستگی سرانجامی غیر از آن ندارد که برای نفی وضع موجود و مردم وارد عرصه شوند. اگرچه هنوز زود است درباره ماهیت و جهتگیری جنبش‌های مردمی در خاورمیانه و شمال آفریقا قضاوت قطعی کرد، اما آنچه مسلم است این که قیام مردم در کشورهای مختلف خاورمیانه حاکی از خروش بیداری اسلامی است که جهان‌عرب برای رهایی از حکومت‌های وابسته و پایان‌دادن به حضور بیگانگان سخت به آن نیاز داشت.