این مکان‌های عزیز

فکه منطقه‌ای ملی و سرزمین شن‌های روان است و از محورهای اصلی تجاوز ارتش عراق به شمال خوزستان بوده است، از این محور دشمن تا کنار رودخانه کرخه رسید.

این منطقه مزین به خون شهدای عملیات والفجر مقدماتی یک و ظفر 4 و عاشورای 3 و سرداران شهید همچون حسن باقری، مجید بقایی، سیدشهیدان اهل قلم مرتضی آوینی و نیز شهدای بزرگوار تفحص است.

رمل‌های فکه رد پای خوبان را به یاد سپرده است.

فکه عرفات حاجیان راهیان نور است.

کفش از پا و دل از دنیا بر می‌کنی و به دنبال قطره‌ای از آب زلال معرفت می‌گردی.

بعد از ظهر 31 شهریور 59 عراق حمله هوایی‌اش را آغاز کرد و نیروهای زرهی و مکانیزه‌اش هم به پاسگاه مرزی حمله کرده بودند. لشکر یک مکانیزه عراق در محور فکه و لشکر 10 زرهی‌اش در محور شرهانی از نوار مرز عبور کردند و تیپ 37 زرهی (ارتش)‌ از شیراز در محور فکه با تعدادی از نیروهای سپاه، پاسگاه فکه را حفظ کردند ولی عراقی‌ها در محور شرهانی به سمت رودخانه دویرج پیش می‌رفتند و تیپ 2 دزفول و گردان 283 سوار زرهی و عده‌ای هم از نیروهای سپاه دزفول در عین خوش، 18 کیلومتری شرق نوار مرزی مستقر بودند.

تا پایان روز دوم جنگ، عراق توانست پاسگاه‌های ربوط و چم سری و منطقه غرب دویرج را بگیرد. در محور فکه فشار عراقی‌ها زیاد شده بود و نیروهای ایرانی مجبور شدند تا تپه‌های برقازه عقب‌نشینی کنند. پاسگاه فکه اشغال شده بود و نیروهای عراقی آماده می‌شدند به سمت عین خوش و چنانه بروند. در روز سوم مهر ماه حمله عراق به عین خوش و محور برقازه شروع شد و یگان‌ها مجبور شدند تا شرق پل نادری و ارتفاعات (خرولی)‌ عقب روند ولی عراقی‌ها موفق نشدند از محور برقازه وارد شوند و از محور عین خوش به سمت دشت عباس پیشروی کردند.

فکه در طول جنگ 8 ساله 4 عملیات به خود دید، دو عملیات بزرگ و دو عملیات کوچک؛ والفجر مقدماتی و والفجر یک عملیات‌های بزرگ فکه بودند، اولی در سال 61 و دومی در فروردین 62 و دو عملیات‌ کوچک ظفر 4 و عاشورای 3 در تیر و مرداد 63 برای انهدام یگان‌های رزمی عراق انجام شد.

در والفجر مقدماتی در فکه حسین باقری،‌ فرمانده اطلاعات و عملیات قرارگاه خاتم الانبیا و فرمانده نیروی زمینی سپاه و چند نفر دیگر از جمله مجید بقایی،‌ فرمانده قرارگاه کربلا شهید شدند.

در والفجر مقدماتی 13 یگان از سپاه پاسداران و 3 یگان از ارتش جمهوری اسلامی ایران در عملیات شرکت داشتند. 48 گردان از سپاه و 16 گردان از ارتش به جنگ 80 گردان از عراق در 18 بهمن 1361 رفتند و رمز عملیات از قرارگاه نهم خاتم‌الانبیاء اعلام و از 3 محور حمله آغاز شد، نیروها در تاریکی شب پیش می‌رفتند تا خطوط دفاعی عراق را بشکنند، موانع آنقدر زیاد بود که نام دیگر عملیات شد «عملیات موانع».

هدف از عملیات والفجر مقدماتی گرفتن پل غزیله و رسیدن به شهر العماره بود. عملیات ساعت 30‌/‌20 شروع شد. در این عملیات 80 دستگاه تانک و نفربر عراقی‌ها و 120 دستگاه خودرو و تعداد زیادی سلاح سبک و سنگین و 5 فروند هواپیما منهدم و 4620 نفر از نیروهای دشمن کشته و زخمی و اسیر شدند.

تنگه مهم چزابه در شمال غربی بستان و در مسیر جاده‌ای که از مرز به طرف بستان کشیده شده بین تپه‌های رملی و هورالهویزه قرار دارد. دو جاده نظامی در دو سوی آن قرار دارد. جاده‌ای در خاک ایران که چزابه را به فکه متصل می‌کند و جاده دیگری که به العماره متصل می‌شود.دهانه این تنگه 5‌/‌1 کیلومتر و از جنبه‌ نظامی بسیار مهم و استراتژیک است.

تنگه چزابه یکی از 5 معبر اصلی هجوم ارتش عراق به خوزستان بود.این مکان اولین جایی بود که عراق آتش سنگینی در آن ریخت و در آغاز سال 1361 در عملیات بیت‌المقدس آزاد شد.

روستایی است در غرب سوسنگرد که در جریان هجوم دشمن پس از 10 روز دفاع سرسختانه در 24‌/‌7‌/‌59 اشغال شد. طی عملیات‌هایی رزمندگان ستاد جنگ‌های نامنظم به فرماندهی شهید چمران تلاش‌هایی برای آزادی مناطق اشغال شده انجام دادند و سرانجام در 27‌/‌6‌/‌60 دهلاویه آزاد شد.

در نزدیکی روستای دهلاویه یادمانی واقع شده که محل شهادت دکتر مصطفی چمران (وزیر دفاع و نماینده مجلس شورای اسلامی)‌ همراه تنی چند از همرزمانش است.