آخرین بهار شاتل‌های فضایی

قرار است شاتل دیسکاوری در تاریخ 24 فوریه (5 اسفند) آخرین مأموریت خود به سوی ایستگاه فضایی بین‌المللی را تجربه کند. گذشته از آن ناسا اعلام کرده است که شاتل اندیور نیز آخرین مأموریت فضایی خود را در ماه آوریل (فروردین ـ اردیبهشت) انجام می‌دهد و در همین حال گفته می‌شود شاتل آتلانتیس نیز در سکوی پرتاب منتظر خواهد ماند تا اگر اتفاق پیش‌بینی نشده‌ای روی دهد از آن به عنوان شاتل جایگزین استفاده شود.

از این رو اگر شاتل اندیور دچار اشکالی شود ناسا ناچارا از آتلانتیس به عنوان آخرین شاتلی استفاده می‌کند که راهی فضا و ایستگاه فضایی بین‌المللی خواهد شد. اگر تمامی این تاریخ‌ها و اما و اگرها را کنار هم بگذاریم به این نتیجه می‌رسیم که بهار سال 1390 آخرین دوران باشکوه شاتل‌های فضایی خواهد بود. دورانی که با فراز و نشیب‌های تاریخی همراه بوده است. بدون شک انفجار 2 شاتل چلنجر و کلمبیا را می‌توان به عنوان تلخ‌ترین دوران حیات شاتل‌های فضایی برشمرد.

چند روز پیش سناتور بیل نلسون از دموکرات‌های ایالت فلوریدا و یکی از فضانوردان سال‌های نه چندان دور ناسا گفته بود که سومین مأموریتی که در برنامه آینده شاتل‌ها گنجانده شده است ممکن است انجام نشود و این درحالتی روی می‌دهد که نقایص موجود در مخزن سوخت شاتل دیسکاوری بیشتر از محاسبات دانشمندان ناسا شود. قرار بود این شاتل در پاییز سال 2010 راهی مدار زمین شود اما این مأموریت لغو شد. علت لغو این مأموریت شکاف بزرگ 6 متری بود که مهندسان شاتل آن را در بخشی از بدنه مخزن آن شناسایی کرده بودند.

اگر شاتل با چنین وضعیتی راهی فضا شود بدون هیچ شکی فاجعه‌ای همچون انفجار شاتل‌های چلنجر و کلمبیا در انتظار فضانوردان خواهد بود. برخی دانشمندان ناسا و همچنین سناتور بیل نلسون پیشنهاد داده بودند که اگر مشکلات فنی مخزن شاتل دیسکاوری قابل رفع نباشد می‌توان از مخزن شاتل آتلانتیس در شاتل دیسکاوری استفاده کرد.

اکنون به نظر می‌رسد همه چیز برای پرتاب شاتل دیسکاوری آماده باشد هرچند به خوبی روشن است که مقامات ارشد ناسا نگرانی‌های بی پایانی از آینده این چند مأموریت آخر شاتل دارند.

البته مشکلات و به هم ریختگی برنامه‌ها در این مأموریت تنها مربوط به خود شاتل نمی‌شود بلکه فضانوردان آن نیز مشکلاتی داشته‌اند که در نتیجه آن ناسا مجبور شده است تغییراتی در آرایش فضانوردانی که با آخرین دیسکاوری راهی ایستگاه فضایی بین‌المللی می‌شوند ایجاد کند.

تیم‌کوپرا یکی از فضانوردانی بود که از مدت‌ها پیش برای این مأموریت انتخاب شده بود اما در تصادفی که با یک دوچرخه داشته است او را از این مأموریت محو کرد تا استفان براون باتجربه که پیش از این پیاده‌روی فضایی نیز در کارنامه خود دارد جایگزین وی شود. ناسا در مأموریت اندیور نیز ناچار شد تغییراتی در ترکیب فضانوردانی که راهی ایستگاه فضایی بین‌المللی می‌شوند ایجاد کند.

آغاز این ماجرا به حادثه تیراندازی مربوط می‌شود که طی آن گابریل گیفورد از اعضای کنگره آمریکا دچار جراحات شدیدی شد. همسر وی یعنی اسکات کلی فرمانده فضانوردان مأموریت شاتل اندیور بود که به ناچار مجبور می‌شود به جای رفتن به فضا در کنار همسرش در خانه و تحت نظارت شدید نیروهای امنیتی بماند.

اما تمام این قضایا در یک طرف و ماجرای ته کشیدن بودجه ناسا برای انجام مأموریت آتلانتیس در یک طرف دیگر. براساس برنامه‌ریزی‌هایی که از قبل انجام شده بود قرار بود کنگره آمریکا بودجه 100 میلیون دلاری برای این مأموریت در اختیار ناسا قرار دهد اما هنوز خبری از آن نشده است.

البته مقامات ارشد ناسا دست روی دست نگذاشته اند و از هم‌اکنون برنامه‌های آماده‌سازی فضانوردان و شاتل را آغاز کرده‌اند. آنها امیدوارند که تا ماه مارس(فروردین) کنگره این بودجه را نیز در اختیار آنها قرار دهد.

دقیقا از همان زمانی که اعلام شد شاتل‌های ناسا در سال 2010 بازنشسته می‌شوند بحث درباره جایگزین شاتل‌ها تا زمان آغاز مأموریت‌های نسل بعدی فضاپیماهای ناسا یعنی اوریون آغاز شد. در این مدت نظرات و پیشنهادات زیادی مطرح شده است که از جمله آنها می‌توان به استفاده از کپسول‌های فضایی روسیه یا همان سایوزها اشاره کرد.

با این حال اخیرا خبرهای جالب توجهی در این زمینه به گوش می‌رسد. گفته می‌شود ناسا قصد دارد در ماموریت‌های ایستگاه فضایی بین‌المللی یک فضاپیمای ژاپنی را جایگزین شاتل‌های خسته خود کند.

برخی رسانه‌های خبری در روزهای اخیر گزارش‌هایی منتشر کرده اند مبنی بر این‌که ناسا و آژانس فضایی ژاپن مذاکرات غیر رسمی را درخصوص بازنشستگی شاتل و جایگزینی آن با یک فضاپیمای ژاپنی موسوم به 2'(HTV) آغاز کرده‌اند. این فضاپیمای ژاپنی با هزینه‌ای بالغ بر 14 میلیون ین ساخته شده و قرار است تبدیل به بزرگ‌ترین رویداد تاریخ 50 ساله گسترش برنامه‌های فضایی ژاپن شود.

این فضاپیمای استوانه‌ای به طول 10 متر و قطر 4‌/‌4 متر است و این توانایی را دارد تا حداکثر 6 تن بار حمل کند. اگر چنین ایده‌ای به واقعیت تبدیل شود مقامات ارشد ناسا در چند سالی که به آغاز به کار فضاپیمای اوریون در سال 2018 باقی مانده است نگرانی چندانی نخواهند داشت.

شاتل‌ها در دوران باشکوهی که داشته اند خدمات زیادی به توسعه دانش فضایی بشر کرده‌اند. این سازه‌های بزرگ فضایی که به حق از آنها به عنوان پیچیده‌ترین ماشین آلات ساخت دست بشر یاد می‌شود فضانوردان را تنها در مدت کمتر از چند دقیقه از اتمسفر زمین خارج می‌کنند حال آن‌که تا همین چند دهه پیش فاصله گرفتن از زمین و عبور از مرزهای زمین رؤیایی بیش نبوده است.

نخستین پرواز شاتل در تاریخ 12 آوریل سال 1981 میلادی با شاتل کلمبیا و با خلبانی جان یانگ و رابرت کریمن با موفقیت انجام شد و بدین ترتیب شاتل‌های فضایی وارد عرصه برنامه‌های فضایی شدند.

از آن زمان تا به اکنون ساخت ایستگاه فضایی بین‌المللی در صدر مأموریت‌های شاتل بوده است. در دنیای امروز از شاتل به عنوان سمبل کاوشگری بشر در فضا یاد می‌شود.

این سمبل، بشر را تا به آنجا پیش برده است که اکنون مقدمات بازگشت دوباره به ماه و در ادامه سفر به مریخ در برنامه اصلی ناسا و آژانس فضایی اروپا قرار گرفته است. تنها چند هفته دیگر دوران باشکوه شاتل‌ها پایان می‌یابد و از هم‌اکنون باید منتظر رونمایی از فضاپیمای جدید ناسا بود، فضاپیمایی که گفته می‌شود تیم بزرگی از دانشمندان و مهندسان به طور 24 ساعته بر روی آن کار می‌کنند.