سرمنشا ‌(Inception)

کریستوفر نولان کارگردان جوانی که پیش از این با آثاری مانند بی‌خوابی، مومنتو، پرستیژ، آغاز بتمن و شوالیه سیاه، توجه سینما دوستان را به خود جلب کرده بود درباره فیلم جدید خود گفته است بیش از یک دهه برروی طرح این داستان فکر و کار می‌کرده است. کارگردانی که توانسته بود از داستان فانتزی مانند بتمن یک اثر فلسفی و سیاسی بسازد، inception (کلمه‌ای که معنی عمومی آن آغازاست اما به طور خاص و با توجه به معنی فیلم به رویدادی اشاره دارد که آغاز گر سلسله‌ای از رویدادها و سرمنشا آنها است) سراغ دنیای خواب رفته است. نولان می‌گوید برای این فیلم عمدتا برروی خواب‌های خود تمرکز کرده و سعی در کشف جهان رویاهایش داشته است اما مشاوره او با تیمی از محققان نتیجه کار را به طرز شگفت انگیزی باورپذیر ساخته است.

داستان درباره افرادی است که با ورود به جهان خواب افراد دیگر اطلاعات با ارزش آنها را سرقت می‌کنند اما در جریان خاصی از آنها خواسته می‌شود تا به جای سرقت یک رویا، رویای جدیدی را در ذهن یک شخص بنشانند. چرا که این رویا می‌تواند ریزش سلسله‌ای از رویدادها را آغاز کند که در نهایت به تغییر تصمیم بزرگی در آن فرد منجر شود. سفر درون رویاهای تو در تو که با تغییر ساختار زمان همراه است، ایده‌های هیجان‌انگیزی را مطرح می‌کند. فیلم در حین این روایت جذاب از سفر به درون دنیای خواب که برای کاشتن بذر یک ایده در اعماق ذهن یک نفر صورت می‌گیرد اشاره‌های عمیق و جدی فلسفی و روانشناسی با خود دارد.

از نظر علمی اما فیلم موضوعی دشوار را برای روایت خود انتخاب کرده است. دنیای خواب علی‌رغم همه تحقیقاتی که تاکنون درباره آن شده است دنیایی ناشناخته باقی مانده است. به طور اصولی خواب تاثیر فعالیت‌های مغزی است که در زمان ورود بدن به فازخواب و به طور غیرارادی ادراک می‌شود. در خواب احساسات شما فعالند. دردتان می‌آید، خیس می‌شوید، حرف می‌زنید و می‌بینید اما همه اینها در شرایطی است که ورودی‌های آن احساسات درهنگام خواب بی‌کارند. چشمان شما بسته و احساسات پنجگانه شما در ضعیف ترین هوشیاری خود هستند. اما مغز که محل تجزیه و تحلیل و تفسیر این داده‌های ورودی است کماکان فعال است و حتی بدون نیاز به ورودی براساس ذخایر خود می‌تواند تصویرسازی کرده و جهانی واقع‌گرایانه را برای شما خلق کند. در هنگام خواب ارتباط غیر ارادی با محیط اطراف وجود دارد به طوری که مثلا صدای ضعیفی در محیط بیرون به شکل دیگری در خواب تفسیر می‌شود یا مثلا افتادن از روی تخت به سقوط از دره‌ای عمیق تعبیر می‌شود. تطابق زمان‌ها و منطق مکان نیز در خواب از بین می‌رود و جالب این‌که پدیده خواب دیدن در خواب و تغییر ماهیت زمان پدیده‌هایی هستند که اشخاص به واقع تجربه می‌کنند. شاید به همین دلیل نولان ضمن استفاده از نظر محققان برای شکل دادن به داستانش بیشتر برروی خواب‌های شخصیش تمرکز کرد تا بتواند اگر توضیحی درباره علت آنها به دست نمی‌آورد حداقل جهان خلق شده‌اش برای مردم دیگر نیز آشنا باشد. از هر زاویه‌ای که نگاه کنید، جلوه‌های ویژه، چه از نظر داستان و روایت و چه از نظر دیدگاه‌های فلسفی چه از دید سینمایی و علمی ارائه شده در داستان، inception فیلمی است که ارزش بیش از یک بار دیدن را دارد.