آنچه باید قبل از جراحی بدانید

دکتر مرتضی صادقی، متخصص جراحی عمومی درباره بیهوشی می‌گوید: ریشه ترس از بیهوشی مربوط به یکی دو قرن پیش ماست که در آن زمان داروها و امکانات بیهوشی محدود بود و مخاطرات جدی همراه داشت تا حدی که گاهی موجب مرگ بیمار می‌شد. در حالی که امروز با پیشرفت‌های چشمگیری که داشته‌ایم به جرات می‌توان گفت مرگ بیمار ضمن بیهوشی براثر داروها و دستگاه‌های بیهوشی به صفر رسیده است. بنابراین باید توجه داشت که هیچ‌گونه خطری بیماران را تهدید نمی‌کند و در خیلی از موارد انجام عمل جراحی با بیهوشی عمومی کم خطر و مطمئن‌تر از جراحی با بی‌حسی موضعی است. دکتر صادقی می‌افزاید: مواردی که پزشک قبل از بستری شدن و انجام بیهوشی به بیماران تذکر می‌دهد را باید جدی گرفت. مثلا این‌که بیمار قبل از بیهوشی باید ناشتا بوده و معده‌اش کاملا خالی باشد، خیلی مهم است و حتی مقدار کم مایعات و غذای سبک در معده می‌تواند باعث خفگی بر اثر استفراغ شود یا این‌که تمام داروهایی که بیمار استفاده می‌کند مثل آسپرین و داروهای قلبی با پزشک معالج در میان گذاشته شود و تمام موارد حساسیت دارویی و وریدی اطلاع داده شود. همچنین بیماری‌های دیگری مثل دیابت، سابقه سکته قلبی یا مغزی، تشنج و سابقه صرع و جراحی‌های قبلی را با پزشک معالج در میان بگذارید.

همچنین به گفته این متخصص، عوارضی که ممکن است بیمار بعد از بیهوشی با آن مواجه شود حالت تهوع، استفراغ و تنگی نفس خفیف است که به همین دلیل تا رفع علائم و بهوش آمدن کامل بیمار در اتاق ریکاوری تحت مراقبت قرار می‌گیرد.

پس از این‌که جراحی انجام شد، حال نوبت بیمار و پرستار اوست که با مراقبت‌های ویژه در بهبود هرچه سریع‌تر بیماری کمک کنند. گاهی به علت عدم رسیدگی پس از جراحی و انجام ندادن دستورات پزشک، عوارض جبران‌ناپذیری متوجه بیماران می‌شود.

مراقبت از محل جراحی و بخیه‌ها یکی از قسمت‌های مهم بعد از عمل است، دکتر صادقی در این زمینه می‌گوید: معمولا در جراحی‌هایی که زخم کاملا با بخیه بسته می‌شود بعد از 48 ساعت می‌توان پانسمان را باز و استحمام کرد. امروز برای سهولت در انجام کار و راحتی بیماران به جای نخ‌های بخیه از یک نوع چسب استفاده می‌کنند که بعد از چند ساعت زخم ضد آب می‌شود و نیاز به پانسمان ندارد یا در مواردی می‌توان محل بخیه‌ها را با پانسمان ضد آب پوشاند تا بدون نیاز به تعویض، بیمار بتواند فعالیت عادی داشته باشد و استحمام کند ولی در مواردی که زخم کاملا بسته نمی‌شود نیاز به پانسمان و تعویض آن در شرایط کاملا استریل می‌باشد. به هر حال باید تا بهبودی کامل بخیه‌ها محل زخم را تمیز نگه داشت تا از بروز هر نوع عفونت جلوگیری کرد.

یکی دیگر از مسائلی که بیماران را با ترس و دلهره مواجه می‌سازد درد بعد از جراحی است به گفته دکتر صادقی، درد پس از جراحی طبیعی است. اما جالب است که اغلب درد پس از 24 تا 48 ساعت بعد از جراحی کاهش می‌یابد و طی این مدت بایستی از داروهای مسکن قوی تزریقی استفاده شود به طوری که بیمار کاملا بدون درد باشد و در نتیجه روند بهبود بیمار هم تسریع خواهد شد و پس از ترخیص از بیمارستان داروهای ضد درد خوراکی تا برطرف شدن کامل درد تجویز می‌شود. توجه کنید که بدون تجویز پزشک و سر خود از مسکن‌ها استفاده نکنید و اگر درد شما را آزار می‌دهد از پزشک بخواهید که مسکن شما را قوی‌تر کند، چرا که ممکن است عوارض مسکن‌ها برای شما خطرات بیشتری همراه داشته باشد.

این متخصص راجع به تغذیه بیماران بعد از جراحی معتقد است که تغذیه بسته به نوع بیماری و جراحی و مدت زمان بیهوشی متفاوت است. معمولا در جراحی‌های ساده و کوتاه مدت 2 تا 4 ساعت بعد از بیهوشی و با اجازه پزشک معالج، خوردن مایعات شروع می‌شود. زمان شروع مایعات بعد از برطرف شدن علائم بیهوشی و هوشیاری کامل بیمار است. شروع تغذیه از مایعات شیرین و بدون چربی است، لذا مایعات شیرین که حاوی قندهای ساده مثل گلوکز و قند میوه هستند بسیار مناسب است و باید از غذاهای سرخ کرده و پر چرب و پر حجم خودداری شود. در ضمن آبمیوه‌های پخته شده (کمپوت) بسیار مناسب‌تر از آبمیوه‌های صنعتی است. بنابراین توصیه می‌شود که شروع تغذیه با چای و عسل یا آب کمپوت باشد.

سوال مهمی که همه دوست دارند جواب آن را بدانند این است که پس از جراحی چه مدت طول می‌کشد تا بیمار بتواند به فعالیت‌های روزمره خود ادامه دهد و به زندگی عادی برگردد. به گفته دکتر صادقی از آنجا که ترمیم ناحیه عمل جراحی در قسمت پوست و عضلات دو ماه طول خواهد کشید، نباید قبل از این مدت ناحیه جراحی تحت فشار زیاد قرار گیرد و هنگام نشستن و برخاستن و فعالیت‌های فیزیکی ساده باید مراقب بود که فشار زیاد به ناحیه جراحی وارد نشود.

دکتر صادقی همچنین راجع به فعالیت‌های سنگین‌تر و ورزش کردن می‌افزاید 2 تا 6 ماه باید از فعالیت فیزیکی شدید خودداری کرد و در جراحی‌های استخوان تا جوش خوردن کامل آن نباید فعالیت و ورزش سنگین داشت. در جراحی‌های شکم و قفسه صدری بین 2 تا 6 ماه و در جراحی‌های اعصاب بسته به شرایط فیزیکی بیمار ممکن است شش ماه تا یک سال بیمار نتواند فعالیت ورزشی داشته باشد. اگرچه امروز توصیه پزشکان بر این است که هر چه زودتر بعد از جراحی فعالیت فیزیکی شروع شود، البته فعالیت فیزیکی مناسب و تحت نظر و با تصمیم پزشک نه خودسرانه و به میل بیمار.

اما در کل بیمار پس از جوش خوردن بخیه‌ها می‌تواند به فعالیت روزانه خود در حد معمول ادامه دهد ولی مراقبت‌های لازم را نیز باید در نظر داشته باشد تا زودتر بتواند مانند دیگران به زندگی ادامه دهد.

پس از ترخیص بیمار از بیمارستان عکس العمل بدن بیمار باید تحت کنترل باشد و هر نوع واکنشی مورد توجه قرار گیرد. هر نوع تغییر ناگهانی و بروز علائمی مثل درد شدید، تب، تپش قلب، تعریق و سرگیجه، تنگی نفس و خونریزی ناحیه عمل جراحی، تهوع و استفراغ شدید و ناگهانی را باید با پزشک معالج در میان گذاشت.

همچنین به گفته دکتر صادقی افزایش درد، بروز تب، بی اشتهایی و نفخ شکم می‌تواند شروع عفونت باشد در این موارد نباید خودسرانه و به توصیه اطرافیان دارو استفاده کرد و فورا باید نزد پزشک معالج رفت.

از سوی دیگر کاهش شدید درد ناحیه جراحی، افزایش اشتهای بیمار به غذا، تنفس راحت و سبک، عدم وجود تب و برطرف شدن هر نوع ترشح از ناحیه جراحی و خشک بودن محل جراحی از نشانه‌های بهبود بیمار است.

حدیث السادات میرزایی