سوسمار عجیب کرمانشاهی در سال 1368 توسط دکتر نصرالله رستگار پویانی، عضو هیات علمی دانشگاه رازی کرمانشاه در سلسله جبار زاگرس داخل غار کوچکی در منطقه حفاظت شده بیستون شناخته شد.
زیستگاه این خزنده ـ که از خانواده جکونیده (Gekonidea) و بومی استان کرمانشاه است ـ غاری در منطقه حفاظت شده بیستون است. این گونه جانوری نه تنها در هیچ جای دیگر دنیا و ایران، بلکه در هیچ نقطه دیگری از استان کرمانشاه مشاهده نشده است.
نسل این گونه خزنده که به لحاظ ذخیره ژنتیک اهمیت بالایی دارد متاسفانه در معرض انقراض است.
60 میلیون سال از تکامل این گونه جانوری که با نام جکوی کرمانشاه به دنیا معرفی شده است، میگذرد.
این جانور حدود 6 تا 8 سانتی متر طول دارد، تخمگذار است و سالی حداکثر یک تا دو عدد تخم میگذارد. جنس نر آن بدنی کشیده و دمی کلفت و جنس ماده آن دارای بدنی پهن و دمی باریک است.جکوی کرمانشاه حشره خوار و شبگرد است و در روز هیچ فعالیتی از خود نشان نمیدهد.
این سوسمار عجیب و کمیاب شبها برای شکار حشرهها بیرون میآید. در محل زندگی آن آبی وجود ندارد و آب مورد نیاز بدنش را از طریق تغذیه حشرهها تامین میکند.
جکوی کرمانشاه از اول آذرماه به خواب زمستانی میرود که این خواب تا نیمه اول فروردین ماه ادامه دارد.
این سوسمار در شرایط طبیعی حدود 15 سال عمر میکند و 2 تا3 سال طول میکشد تا بالغ شود.
بزرگترین دشمن این گونه سوسمار، آتش است. اگر آتشی روشن شود ممکن است به حذف این گونه زیستی نادر و با ارزش منجر شود.