دفن قبرستان قدیمی ابوالوفا

به گزارش مهر از شهرستان کوهدشت، سنگ قبور پر رمز و راز ترین منابع تاریخ گذشتگان به شمار می روند. معرفی شخصیت ها ، آیات و احادیث و اشعار و سایر اطلاعات تاریخی که بر روی سنگ قبرها حکاکی شده مجموعه بسیار خوبی برای بررسی تاریخ، فرهنگ و تمدن هر منطقه است که در اختیار بشر امروزی قرار گرفته تا به خوبی به فرهنگ اقوام گذشته پی ببرد.

روستای ابوالوفا در شرق شهرستان کوهدشت استان لرستان واقع شده است. در روستای کوچک ابوالوفا قبرستان بزرگ و قدیمی وجود دارد که از سالیان دور تاکنون محل تدفین بزرگان این منطقه بوده است.

به گفته برخی از محققان و مطلعین محلی سنگ قبرهایی که امروزه در گورستان روستای ابوالوفا دیده می شود بازمانده تعداد زیادی از سنگ قبرهای با ارزش مربوط به قرن پانزدهم تا قرن اخیر است که از لحاظ خطوط و نقوش طرحها از شاهکارهای هنری به حساب می آید.

سنگ قبرهای گورستان تاریخی ابوالوفا به سه شیوه پلکانی، خوابیده و خوابیده با میله ای به صورت عمودی افراشته، ایجاد شده است. یکی از مهمترین مواردی که از لحاظ مردم شناسی حائز اهمیت است وجود نقاشی هایی بر روی سنگ قبرهای افقی و عمودیست.

بر اساس این نقاشی ها ، شناسایی سنگ قبر مردان و زنان حتی برای افراد عامی و آنهاییکه سواد خواندن ندارند نیز به راحتی میسر است.

سنگ قبر مردان با اشکالی مانند کاسه، تسبیح و آفتابه و سنگ قبر زنان با اشکالی مانند شانه، قیچی و آیینه به خوبی قابل تشخیص است. اندازه سنگ قبرهای خوابیده از 80 سانتی تا یک و نیم متر با 40 تا 50 سانتی متر عرض و سنگ قبرهای میله ای یا عمودی از یک متر تا دو متر ارتفاع با 20 سانتی متر قطر می باشد.

بر روی بیشتر سنگ قبرها در این گورستان قدیمی به ویژه سنگ قبرهای میله ای یا عمودی اشکال مختلف و تصاویر متنوع مانند موضوع سه عنصر حیوان، انسان و ابزار و در برخی موارد فرشته و... حکاکی شده است.

بدون شک این تصاویر دارای معانی فلسفی خاصی هستند که تحت تاثیر عقاید مذهبی، روایات و باورهای مردمی شکل گرفته است. به عنوان مثال نقوشی که بر روی سنگ قبر مردها جلب توجه می کند نشانگر حالات معنوی متوفی است مانند آئینه و تسبیح که بیانگر تقوی و ایمان فرد در گذشته است.

برخی نقوش نیز نشان از شغل و صنعت فرد مدفون شده دارد مانند قیچی، قندان و تفنگ و... گاهی وجود نقش آهو بر برخی سنگ قبرها که بیشتر در سنگ قبرهای میله ای به چشم می خورد نیز مظهر سرعت و دوندگی و کنایه از گذر سریع عمر انسان دارد.

از نقاشی های روی سنگ ها که بگذریم نباید از خطوط استفاده شده و نوشته هایی که معمولا به صورت نثر فارسی و بعضا به زبان عربی حاوی اطلاعات تاریخی در مورد متوفی است از جمله معرف مقام اجتماعی و تاریخ فوت او است، غافل شد.

بیش از نیمی از سنگ قبرها سر لوحه و آغازین آن با متن نوشته هایی با مضمون اسماء الهی مانند بسم الله و صفات هو الغفور و هو الباقی ذات باری و فنای غیر از او را می رساند، است. در این قبرستان همچنین سنگ قبرهایی وجود دارد که عباراتی مانند آرامگاه در سر لوحه آنها دیده می شود.

گفته می شود این قبرستان زمانی قبرستان عمومی دیگر مناطق و اقوام شهرستان مانند غضنفریها، گراوندها، کونانی ها و کوشکی ها و... بوده است.

به گفته اهالی روستا و برخی مستندات موجود سالیان پیش حیاط کنونی این امامزاده پر بوده از قبرهای این گورستان که به مرور زمان تخریب شده و یا در زیر خاک مدفون شده اند.

این در حالیست که در میان بی توجهی متولیان از جمله میراث فرهنگی بخش زیادی از این سنگ قبرهای قدیمی در داخل منازل و برخی هم به عنوان مصالح ساختمانی در روند ساخت و ساز زائرسرا به کار برده شده اند.

بنا بر این گزارش ، در پله های ورودی بازار یا زائرسرای در حال احداث این امامزاده به جای سنگ از برخی از سنگ قبرها استفاده شده که نقاشیهای آن به وضوح دیده می شود.

دولت یار نصیری دهیار روستای ابوالوفا در این رابطه در شهرستان کوهدشت می گوید: قبرستان این امامزاده از قدمت 300 الی 400 ساله برخوردار است اما به علت سهل انگاری میراث فرهنگی از حدود دو هزار قبر موجود در گذشته 600 قبر بیشتر باقی نمانده است.با این حساب بیش از یک هزار و 400 سنگ قبر در زیر زائر سرا و محوطه امامزاده مدفون شده و از بین رفته اند.

وی با بیان اینکه هنوز برای نجات دیگر سنگ قبرهای باقیمانده دیر نشده است، یادآور شد: مسئولان میراث فرهنگی می توانند با ساماندهی این قبرستان قدیمی از ادامه خریب آن جلوگیری کنند.

عضو هیئت امنا امامزاده ابوالوفا نیز در این رابطه عنوان کرد: احداث زائرسرا علت اصلی تخریب این قبرستان بوده است.

سید محمد مراد ابوالوفایی در این رابطه مسئولین را به کمک فراخواند و گفت: این مکان زیارتی در روزهای تعطیل روزانه میزبان هزار خانواده از سراسر کشور به ویژه استانهای همجوار است که اگر مسئولان امر به کمک بیایند با جمع آوری سنگ قبرهای باقی مانده می توان یک مکان توریستی در کنار امامزاده ایجاد کرد.

سید میرزا وفایی فرمانده پایگاه شهید نامجوی روستای ابوالوفا و عضو انجمن میراث فرهنگی از این قبرستان به عنوان یکی از میراثهای کهن شهرستان کوهدشت نام می برد و می گوید: سنگهای عمودی به کار رفته در این گورستان در نوع خود در کشور بی نظیر هستند.متاسفانه با ندانم کاری اداره اوقاف شهرستان کوهدشت این میراث ارزشمند در حال تخریب و نابودیست.

به هر حال ، به نظر می رسد با ساخت و سازهای انجام شده در محوطه این قبرستان قدیمی بخش بزرگی از میراث به جا مانده در این روستا از بین رفته باشد و حال باید چاره ای اندیشیده شود تا آنچه باقی مانده است به راحتی به تاراج نرود.