برنج مازندران نیمدانه می شود

در همین حال استفاده نابه‌جا از کمباین‌های مخصوص برداشت گندم برای برداشت برنج که در سال‌های اخیر در مزارع شالیزاری استان مازندران جاافتاده، در ریزش محصول موثر بوده است.

برداشت مستقیم محصول شالی از مزارع به وسیله این کمباین‌ها، همچنین مانع روند طبیعی خشک شدن شالی در هوای آفتابی شده و محصول برداشت شده به خوبی و به موقع در شالیکوبی‌ها به برنج تبدیل نمی‌شود.

شالیکاران در گذشته به روش سنتی با برداشت با دست، شالی برداشت شده را در هوای آفتابی به مدت 3 تا 4 روز خشک کرده و پس از آن به شالیکوبی ارسال می‌کردند که این مساله در افزایش تولید برنج و کاهش شکستگی در شالیکوبی‌ها بسیار موثر بوده است.

هرچند در سال جاری حدود 50 دستگاه کمباین مخصوص برداشت شالی برای استان مازندران تهیه شده اما این تعداد برای کل اراضی استان جوابگو نیست.

به گفته کارشناسان، تجهیزات و ماشین‌آلات هر چند موثر و مفید برای تولید است، اما کشاورزان نیز باید دانش و تجربه‌های به دست آمده از گذشتگان، شیوه‌های کشت، زمان داشت و برداشت را به خوبی رعایت کرده و همه چیز را متکی به ماشین نکنند. بویژه این که سرانه اندک زمین در مازندران که به طور متوسط به هر کشاورز کمتر از یک هکتار می‌رسد، لزوم کاهش هزینه و استفاده از نیروی کار خانواده را الزامی می‌سازد.

در سال جاری عوامل طبیعی بویژه افزایش فوق‌العاده گرمای هوا و تداوم آن مشکلی برای شالیکاران مازندرانی شده است چراکه برنج را با زودرسی مواجه کرده و بخصوص در آن اراضی که بعد از دهه اول مرداد برداشت شد درصد شکستگی و نیمدانه‌شدن تا 30 درصد افزایش یافته است.

کارشناسان و محققان برنج معتقدند، کشاورزانی که در زمان خوشه‌بندی شالی برنج توجه بیشتری به کشت خود داشته و آبیاری را به صورت مداوم انجام داده‌اند چندان مشکلی در مورد افزایش درصد شکستگی برنج نداشته‌اند.

به گفته آنان، دمای بالای هوای تابستان امسال و تداوم آن سبب شد تا شالی پیش از زمان معمول به نوعی رسیده به نظر برسد و بیشتر شالیکاران فکر کنند که شالی نیاز به آبیاری ندارد، غافل از این‌که شالی فقط در اثر گرمای شدید تغییر رنگ داده و برای کامل‌شدن نیازمند آبیاری بوده است و در نتیجه شالی در اثر کمبود رطوبت دچار نوعی مشکل در رشد شده و به اصطلاح بنددار می‌شود. احمد قربانی از آگاهان بازار برنج مازندران و مدیر یک واحد شالیکوبی در بابل در این باره می‌گوید: درصد شکستگی برنج در کارخانه‌ها تا 30 درصد افزایش یافته است.

وی با بیان این که شالی‌های کشاورزان بنددار بوده و در روند تبدیل با برخورد به غلتک‌های آهنی نیمدانه می‌شود، ادامه می‌دهد: به طور معمول قیمت انواع برنج سفید تا 10 درصد شکستگی محاسبه می‌شود و در ازای هر یک درصد شکستگی ارزش این محصول استراتژیک کاهش می‌یابد.

قربانی با بیان این که قیمت و ارزش برنج سفید به اندازه و سلامت دانه برنج است، گفت: در حال حاضر بسیاری از شالی‌ها با 30 درصد شکستگی تبدیل به برنج سفید می‌شوند.

وی به ارزش بسیار پایین نیمدانه‌های برنج سفید اشاره کرده و می‌افزاید: در حالی که قیمت برنج طارم محلی تا 10 درصد شکستگی در شالیکوبی‌های استان حدود 18 تا 19 هزار ریال بندرت خرید و فروش می‌شود اما نیمدانه این نوع برنج کمتر از 5 هزار ریال است.

عادل زلفعلی‌پور یکی از شالیکاران آملی با بیان این‌که امسال با تبدیل یک تن شالی به برنج سفید حدود 350 کیلوگرم برنج نیمدانه شده است، می‌گوید: گرمای بیش از حد و آبیاری اندک و نامناسب سبب شده تا شالی‌ها بنددار شود.

وی با اشاره به این‌که امسال کشاورزان کمبود آب در منطقه نداشته‌اند، می‌افزاید: کارشناسان معتقدند به دلیل عدم آگاهی و مدیریت ضعیف در آبیاری مزرعه، شالی‌ها در گرمای شدید و آفتاب‌خوردگی تغییر رنگ داده و شالیکاران را دچار اشتباه در زمان رسیدن برنج کرده و آنان به غلط آبیاری شالیزار را قطع کرده‌اند.

وی با بیان به این‌که کارمزد شالیکوبی‌ها بابت تبدیل شالی به برنج سفید شامل نیمدانه‌ها نیز شده و به صورت کامل دریافت می‌شود، تصریح می‌کند؛ پرداخت مبلغ دستمزد به طور کامل است؛ در حالی که حدود 40 درصد برنج‌های به دست آمده نیمدانه است و قیمت کمتری در بازار دارد کشاورزان در را متضرر می کند.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان بابل نیز ضمن تایید افزایش درصد شکستگی برنج در شالیکوبی‌ها می‌گوید: مدیریت مزرعه شالی در سال زراعی جاری بسیار مهم بود اما متاسفانه برخی از شالیکاران به این موضوع توجه نداشته‌اند.

مسعود غلامی با تاکید بر این‌که کشاورزانی که با کارشناسان و مهندسان ناظر تولید برنج ارتباط داشته و از نظرات کارشناسی آنان بهره گرفته‌اند با افزایش درصد شکستگی و نیمدانه مواجه نشده‌اند، اظهار می‌دارد: به این موضوع هم باید توجه شود کشاورزانی که قبل از دهه اول مردادماه دروی شالی برنج را انجام دادند با مشکل شکستگی برنج مواجه نشدند.

وی همچنین به فرسودگی تجهیزات واحدهای شالیکوبی‌ها در مازندران و عدم تناسب استقرار مکانی آنها اشاره می‌کند و می‌گوید: بیش از 1300 واحد شالیکوبی در استان برای تبدیل حدود یک میلیون و 400 هزار تن شالی به برنج سفید وجود دارد که نشان‌دهنده عدم تناسب فعالیت‌های آنها با مقدار تولید و نیز عدم تناسب استقرار مکانی است که به صورت مجموعه‌ای تبدیل به واحد مدرن شوند.

غلامی خواستار ادغام شالیکوبی‌های کوچک و تشکیل مجموعه‌های شالیکوبی بزرگ با مشخصه‌های کامل استاندارد و قوی و توانا با استقرار مکانی مناسب شده و می گوید: 90 درصد شالیکوبی‌های مازندران فقط 3 ماه از سال فعالیت دارند و بقیه اوقات معطل و بلااستفاده می‌مانند.

وی خشک‌کن‌های سنتی شالیکوبی‌ها را نیز مشکلی از مشکلات در روند تولید و عرضه برنج به بازار می داند و معتقد است: به دلیل ثابت بودن خشک‌کن‌ها و گرمادهی بیش از اندازه به شالی درصد شکستگی افزایش می‌یابد.

در حالی که 98 درصد برداشت شالی در مازندران انجام شده است، اما هنوز بازار فروش برنج محلی بی‌رونق و معاملات اندکی صورت می‌گیرد. هرچند دولت با خرید تضمینی برنج ارقام پرمحصول، مشکل فروش و قیمت پایه این نوع ارقام را حل کرد، اما ذکر این نکته نیز ضروری است که امسال فقط حدود 30 درصد اراضی شالیزاری مازندران زیر کشت ارقام پر محصول رفت و مابقی اراضی شالیکاران تحت کشت انواع ارقام محلی ازجمله طارم بود که در مورد آن خرید تضمینی توافقی صورت نمی‌گیرد. مازندران دارای حدود 240 هزار هکتار اراضی شالیزاری است که سالانه از یک میلیون و 400 هزار تن شلتوک تولیدی در این اراضی 950 هزار تن برنج سفید برابر با 44 درصد مصرف سالانه کشور حاصل می‌شود.